Các chuyên gia gây mê hồi sức cho biết, từ lâu hay dùng ephedrine (kích thích α1 và β, thuốc qua được rau thai) là lựa chọn hàng đầu. Gần đây phenylephrine được một số tác giả và một số cơ sở sản khoa khuyến cáo dùng vì thuốc ít gây mạch nhanh và ít gây toan máu ở con do kích thích chọn lọc trên α1 đơn thuần và không qua rau thai.
Việc ứng dụng công nghệ theo dõi huyết động không xâm lấn Niccomo trên lâm sàng giúp cho bác sĩ gây mê đánh giá trực quan, chính xác và kịp thời, nhất là sự thay đổi tức thì HR, SV, CO, CI, SVR… nhằm đưa ra thái độ xử trí đúng đắn việc bù khối lượng tuần hoàn và thời điểm đúng để bác sĩ gây mê hãy dùng thuốc co mạch.
Các nghiên cứu về phenylephrine trong gây tê tủy sống cho mổ lấy thai vẫn còn tiếp tục được nghiên cứu trên thế giới, tại Việt Nam hiện chưa có nghiên cứu nào về vấn đề này. Nhóm nghiên cứu Trần Minh Long cùng cộng sự Bệnh viện Hữu nghị Nghệ An và Bệnh viện Việt Đức tiến hành nghiên cứu này với mục tiêu: Đánh giá hiệu quả xử trí tụt huyết áp, tác dụng không mong muốn của phenylephrine, tác dụng trên nhịp tim, thay đổi lưu lượng tim, SVR, kết quả khí máu cuống rốn khi gây tê tủy sống cho sản phụ được mổ lấy thai.
Theo bác sĩ Trần Minh Long, nghiên cứu chọn bệnh nhân có chỉ định mổ lấy thai theo chương trình, có phân độ sức khỏe ASA I-II, sản phụ một thai, tuổi thai trên 36 tuần, trẻ mổ đẻ ra sống và không có dị tật bẩm sinh, sản phụ được gây tê tủy sống để mổ đẻ. Không có thất bại khi gây tê tủy sống; không có biến chứng nặng sau mổ do Gây tê tủy sống cũng như các biến chứng nặng do mổ đẻ gây ra. Loại khỏi nghiên cứu những sản phụ có mất máu nhiều trong mổ (trên 500 ml), mức phong bế quá T4. Loại khỏi nghiên cứu những sản phụ từ chối phương pháp, dị ứng hay quá mẫn với phenylephrine, tăng huyết áp, bệnh tim mạch, trẻ đẻ ra bất thường, đái đường hoặc sản phụ có chống chỉ định với gây tê tủy sống.
Đây là nghiên cứu lâm sàng, người thực hiện nghiên cứu và theo dõi bệnh nhân là bác sĩ gây mê hồi sức giàu kinh nghiệm; là bác sĩ đã được huấn luyện, hiểu rõ mục tiêu nghiên cứu cũng như các chỉ số cần theo dõi và ghi trong mẫu bệnh án nghiên cứu.
Tác giả nghiên cứu mô tả, tiến hành cho sản phụ vào phòng mổ theo qui trình, cho thở oxy 4l/phút, truyền 10 ml/kg NaCl 0.9% qua catheter tĩnh mạch ngoại vi trong 15 phút trước gây tê tủy sống rồi duy trì 100 ml/h trong mổ. Gây tê tủy sống ở tư thế nghiêng trái, mức gây tê L3-4 để đạt mức phong bế cảm giác T4-5. Dùng liều dùng bupivacaine 0,5% heavy 8 mg kết hợp fentanyl 0,05 mg. Kê gối hông phải để tử cung nghiêng trái trong mổ. Thiết lập hệ thống theo dõi liên tục huyết động không xâm lấn Niccomo (Messtechnik GmbH Gemany). Theo dõi nhịp tim, HA, SpO2, theo dõi sự thay đổi HA, HR, SV (stroke volume), CO (cardiac output), CI (cardiac index), SVR (systemic vascular resistance)…; Sản phụ được theo dõi liên tục HR, ECG, HA động mạch không xâm lấn, SpO2, nhịp thở trên monitoring philips; Các thời điểm theo dõi 2 phút/ một lần trong 20 phút đầu rồi 5 phút/ một lần trong thời gian mổ còn lại, rồi 15 phút/ một lần khi ở phòng hồi tỉnh.Bệnh nhân tiếp tục được theo dõi 6 giờ đầu sau mổ tại phòng hậu phẫu. Ghi lại thời điểm bệnh nhân đau với VAS > 4.
Đánh giá đáp ứng thuốc co mạch: Liều trung bình ở mỗi bệnh nhân và ở mỗi nhóm, ở mỗi bệnh nhân có tụt HA, CO (cardiac output), SV (stroke volume), SVR (systemic vascular resistance), đáp ứng với dịch truyền: lượng dịch truyền trung bình; Ở mỗi bệnh nhân có tụt HA; Tần số tim: trung bình, tỷ lệ nhịp tim nhanh (>100 lần/phút) hoặc chậm (<60 lần/phút), tỷ lệ loạn nhịp tim. Đánh giá các tác dụng không mong muốn (nôn, buồn nôn, đau đầu, ngứa sau mổ). Ở trẻ sơ sinh, đánh giá tần số tim; điểm Apgar 1 phút, 5 phút; pH cuống rốn (động mạch rốn, tĩnh mạch rốn); tuổi thai, cân nặng, giới tính. Thời gian nằm hồi tỉnh (đến khi đạt điểm Aldrete >9 điểm). Các tiêu chí đánh giá khác như tuổi, cân nặng, tiền sử mổ đẻ của mẹ.
Kết luận nghiên cứu, tác giả cho biết, kết quả cho thấy truyền phenylephrine kết hợp tiêm liều bolus là phương pháp hiệu quả để giảm tỷ lệ và cường độ tụt HA trong GTTS để mổ lấy thai, không gây ảnh hưởng có hại đến tình trạng trẻ sơ sinh.
Việc ứng dụng kỹ thuật theo dõi huyết động không xâm lấn Niccomo trong gây mê sản khoa tại các phòng mổ cho cái nhìn trực quan và kịp thời nhất các biến đổi huyết học SV, CO, CI, SVR… để có thái độ xử trí đúng đắn nhất. Các công việc tiếp theo là cần nghiên cứu các phác đồ linh hoạt hơn để có thể loại bỏ hoàn toàn tụt huyết áp khi GTTS để mổ lấy thai.
Anh Duy