Theo các chuyên gia tim mạch, hút thuốc lá và tăng huyết áp là yếu tố nguy cơ độc lập của bệnh tim mạch, đồng thời hút thuốc lá liên quan mật thiết với tăng huyết áp.
Trong 7000 chất độc của khói thuốc lá, hai chất độc chính đặc biệt gây hậu quả độc cho tim và huyết áp là nicotine và oxid carbon. Quá trình hút lặp đi lặp lại, làm gia tăng sự kết hợp nicotine với thụ thể, gây nên mức độ khác nhau của nghiện thuốc lá; kích thích hệ thần kinh trực giao cảm làm gia tăng nhịp tim và huyết áp tâm thu.
Nicotin làm tổn thương mạch máu, tăng co mạch; làm ảnh hưởng chuyển hóa lipid, làm tăng LDL, giảm HDL, tăng cholesterol máu; nicotine gây tiến triển xơ vữa động mạch, tổn thương nội mạc, tăng độ nhớt máu, tăng kết tập tiểu cầu; tác động đến thời gian đông máu; nicotin gây rối loạn điều hòa chức năng tim mạch làm tăng huyết áp; tăng co bóp cơ tim, tăng nhịp tim, tăng nhu cầu oxy cơ tim; tăng hoạt động hệ giao cảm và giảm hoạt động của hệ phó giao cảm.
Nicotin gây ra đề kháng Insulin, giảm tổng hợp Insulin gây tăng đường máu; tăng triglycerid máu. Những tác động nói trên của nicotin gây ra tổn thương nội mạc, gây thiếu máu cơ tim, xơ vữa động mạch, rối loạn các chức năng tim mạch và gây ra bệnh tim mạch.
Nghiên cứu của Moo Yong Rhee và cộng sự đăng trong tạp chí Tăng huyết áp của Hoa kỳ năm 2007 về đề tài “Những hậu quả của hút thuốc trên độ căng cứng động mạch và huyết áp ở những người nam hút thuốc lá bị tăng huyết áp”, qua đó tác giả nghiên cứu nhịp tim, huyết áp cánh tay và cổ chân, và vận tốc sóng mạch được đo ở 22 người nam hút thuốc lá tăng huyết áp và 30 nam giới hút thuốc lá không tăng huyết áp trước và 5, 10 và 15 phút sau khi hút một điếu thuốc (hàm lượng nicotin là 0,9mg). Kết quả cho thấy hút thuốc gây một sự gia tăng nhịp tim, huyết áp cánh tay và vận tốc sóng mạch tim-xương đùi ở những người không tăng huyết áp và những người tăng huyết áp (p<0,05). Huyết áp mắt cá chân và vận tốc sóng mạch xương đùi-mắt cá chân gia tăng cấp tính ở người tăng huyết áp (p<0,05) nhưng không tăng ở người không tăng huyết áp. Ở người tăng huyết áp, huyết áp tâm thu và vận tốc sóng mạch tim-xương đùi ở 15 phút cao hơn trị số cơ bản (p<0,5). Một sự gia tăng vận tốc sóng mạch tim-xương đùi ở người tăng huyết áp có ý nghĩa sau khi điều chỉnh cholesterol toàn phần, tần số tim theo thời gian và huyết áp trung bình cánh tay, nhưng những sự thay đổi của những vận tốc sóng mạch khác không có ý nghĩa thống kê. Kết luận, hút thuốc lá làm gia tăng cấp tính độ căng cứng động mạch chủ và huyết áp ở nam giới hút thuốc lá tăng huyết áp và hậu quả kéo dài lâu hơn ở người nam không hút thuốc lá.
Nghiên cứu của Thuy, Au Bich, Bilzzard, Leigh và cộng sự đăng trong tạp chí Tăng huyết áp của Hoa kỳ năm 2010 về đề tài “Sự phối hợp giữa hút thuốc lá và tăng huyết áp ở những người nam Việt Nam” qua đó tác giả nghiên cứu trên 910 nam giới hút thuốc lá về những yếu tố nguy cơ của những bệnh không lây truyền ở Việt Nam bao gồm BMI, huyết áp. Kết quả cho thấy, có những cơ sở dữ liệu của sự gia tăng tần suất tăng huyết áp với sự gia tăng năm và gói-năm hút thuốc lá sau khi điều chỉnh tuổi, BMI và uống rượu. Tương đối đối với nhưng người không bao giờ hút thuốc lá, nguy cơ tăng huyết áp đối với những người hút thuốc lá 30 năm hay hơn và những người hút thuốc lá 20 gói-năm hay hơn là 1,52 (95% CI 0,95 – 2,44) và 1,34 (95% CI 0,94 – 1,91) theo thứ tự. Tuy nhiên, tất cả những người đang hút thuốc lá không có nguy cơ tăng huyết áp hơn người không bao giờ hút thuốc lá (tỷ suất tần suất = 1,08, 95% CI 0,70 – 1,68) và những người đã bỏ thuốc lá hầu như bị tăng huyết áp hơn những người không bao giờ hút thuốc lá (tỷ suất tần suất = 1,81, CI 1,07 – 3,06) hay những người đang hút thuốc lá (tỷ suất tần suất = 1,67, 95% CI 1,25 – 2,23). Kết luận cho thấy tăng huyết áp phối hợp theo cách đáp ứng tùy thuộc liều lượng như là số năm hút thuốc lá và tiêu thụ điếu thuốc lá suốt đời, nhưng không phối hợp với tình trạng đang hút thuốc lá.
Kết luận
Nhiều yếu tố nguy cơ khác nhau phối hợp với sự phát triển tăng huyết áp. Một số yếu tố nguy cơ đã được nghiên cứu kỹ và đã cho thấy vai trò của nó trong sự phát triển tăng huyết áp. Trong khi đó một vài yếu tố nguy cơ chưa được nghiên cứu một cách đúng đắn trong sự phát triển tăng huyết áp. Một yếu tố nguy cơ hiện nay được quan tâm nhiều đó là vai trò của hút thuốc lá trong sự phối hợp gây tăng huyết áp, bởi vì sự phối hợp giữa hai yếu tố này vẫn còn chưa giải thích rõ ràng. Hút thuốc lá làm gia tăng cấp tính tăng huyết áp và độ căng cứng động mạch chủ ở người hút thuốc lá mạn tính có tăng huyết áp, chủ yếu huyết áp tâm thu, những hậu quả này kéo dài hơn ở người hút thuốc lá mạn tính không tăng huyết áp. Một số nghiên cứu cho thấy sự phối hợp dương tính tức là hút thuốc lá gây tăng huyết áp, trong khi đó có một số nghiên cứu cho thấy sự phối hợp âm tính tức là hút thuốc lá gây hạ huyết áp. Có một vài nghiên cứu cho thấy nguy cơ phát triển tăng huyết áp ở những người hút thuốc lá ít hơn ở người không hút thuốc lá có ý nghĩa thống kê.
Hút thuốc lá là yếu tố nguy cơ độc lập của sự khởi đầu tăng huyết áp và huyết áp tâm thu. Những sự khác biệt huyết áp phối hợp với hút thuốc lá khác biệt với tuổi và khác biệt giữa người nam và người nữ và có thể được giải thích hợp lý ít nhất một phần bởi những hậu quả khác biệt của BMI và uống rượu. Tuy nhiên, bởi vì hút thuốc lá và huyết áp gây nên hậu quả hiệp lực trên nguy cơ bệnh động mạch vành, người ta quyết định rằng những người bị tăng huyết áp được khuyến cáo ngưng thuốc lá.
Hoa Phượng