Chế độ ăn và dinh dưỡng hợp lý là yếu tố quan trọng để tăng cường và duy trì sức khỏe tốt trong suốt cả cuộc đời con người. Đặc biệt, đối với người bệnh, dinh dưỡng là một phần không thể thiếu được trong các biện pháp điều trị tổng hợp và chăm sóc toàn diện. Khi chế độ ăn cho người bệnh không đáp ứng đủ nhu cầu các chất dinh dưỡng cần thiết và không phù hợp với tình trạng bệnh lý thì hậu quả làm gia tăng tỷ lệ suy dinh dưỡng ở người bệnh nằm viện.
Giai đoạn từ 1995-2013, Bộ Y tế đã ban hành nhiều văn bản về đẩy mạnh hoạt động dinh dưỡng bệnh viện. Tuy nhiên các nghiên cứu gần đây về tình hình hoạt động của các khoa dinh dưỡng tại các bệnh viện tuyến tỉnh, thành phố cho thấy hiện chỉ có 68% (75/110) bệnh viện có khoa dinh dưỡng; 72% số khoa không có bác sĩ chuyên ngành về dinh dưỡng; 70% khoa dinh dưỡng tổ chức ăn uống cho người bệnh nhưng chỉ phục vụ được 40,4% số người bệnh nằm viện. Tỷ lệ người bệnh được cung cấp suất ăn bệnh lý (tim mạch, đái tháo đường, thận…) chỉ đạt 19,6%.
Tại bệnh viện đa khoa tỉnh Thái Bình, khoa Dinh dưỡng được tái thành lập từ đầu năm 2014 nhưng chưa có các hoạt động đầy đủ theo thông tư 08/2011/TT-BYT của Bộ Y tế. Hoạt động chăm sóc dinh dưỡng chưa đồng bộ, nhất là sự phối hợp với các khoa điều trị. Trong khi đó, với qui mô hơn 1.000 giường bệnh với tổng số người bệnh nằm viện trung bình trên 50.000 người/năm, vấn đề can thiệp phòng chống suy dinh dưỡng cho người bệnh nằm viện là vô cùng cần thiết. Đối với một số bệnh mạn tính như đái tháo đường, suy thận mạn… dinh dưỡng có ảnh hưởng lớn tới quá trình điều trị và diễn biến của bệnh.
Từ năm 2014-2015 nhóm tác giả Trần Khánh Thu cùng cộng sự bệnh viện đa khoa tỉnh Thái Bình; Trường Đại học Y Dược Thái Bình thực hiện nghiên cứu dịch tễ học mô tả cắt ngang báo cáo đề tài “Đánh giá tình trạng dinh dưỡng của bệnh nhân điều trị tại Bệnh viện đa khoa tỉnh Thái Bình”.
Đối tượng nghiên cứu là người bệnh, người nhà người bệnh nhập viện điều trị nội trú tại bệnh viện đa khoa tỉnh Thái Bình.
Phương pháp chọn mẫu: Chọn người bệnh nhập viện điều trị nội trú năm 2014 ở thời điểm trước khi tập huấn và xây dựng mạng lưới dinh dưỡng. Đây là thời điểm 3 tháng cuối năm 2014.
Bác sĩ Thu cho biết, các kỹ thuật sử dụng trong nghiên cứu bao gồm: sử dụng công cụ đánh giá toàn diện đối tượng (Subjective Global Assessment) (SGA) để đánh giá tình trạng dinh dưỡng cho người bệnh từ dưới 65 tuổi. Nội dung đánh giá theo 3 mức A, B, C; dinh dưỡng tốt SGA mức độ B; suy dinh dưỡng nặng SGA mức độ C. Phương pháp đánh giá dinh dưỡng tối thiểu MNA (Minimal Nutrition Assessment) đối với người bệnh trên dưới 65 tuổi. Kiểm tra cân nặng, sử dụng cân SECA (độ chính xác 0,1kg); đo chiều cao đứng bằng thước gỗ sản xuất theo tiêu chuẩn của Mỹ, độ chia chính xác tới milimet. Chỉ số khối cơ thể (Body Mass Index: BMI), BMI = Cân nặng (kg)/ (Chiều cao)2 (m). Xét nghiệm máu: thực hiện các xét nghiệm máu theo các quy trình thường qui tại khoa Hóa sinh và Huyết học, bệnh viện đa khoa tỉnh Thái Bình. Xác định nồng độ Hemoglobin; định lượng Albumin; định lượng Prealbumin; định lượng sắt huyết thanh.
Tác giả nghiên cứu phân tích báo cáo, để đánh giá và so sánh tình trạng dinh dưỡng người bệnh nội trú trước và sau khi triển khai các hoạt động chăm sóc dinh dưỡng tại bệnh viện, nghiên cứu đã lựa chọn 2 nhóm người bệnh ở 2 năm 2014 và 2015, mỗi nhóm 400 người bệnh tương đương nhau về tuổi, giới và hệ lâm sàng. Kết quả cho thấy, theo đánh giá qua BMI, tỷ lệ suy dinh dưỡng người bệnh nằm viện năm 2014 là 23,0% và năm 2015 là 21,0%, không có sự khác biệt về tỷ lệ suy dinh dưỡng của từng giới tính, nhóm tuổi và hệ lâm sàng giữa 2 năm. Tuy nhiên, trong năm 2015, tỷ lệ suy dinh dưỡng của hệ nội cao hơn hệ ngoại, sự khác biệt có ý nghĩa thống kê với p < 0,05. Trong cả 2 năm 2014 và 2015, nhóm trên 65 tuổi đều có tỷ lệ suy dinh dưỡng cao hơn so với nhóm < 65 tuổi, sự khác biệt có ý nghĩa thống kê với p < 0,05.
Tác giả Đặng Thị Hoàng Khuê nghiên cứu tại bệnh viện đa khoa Trung ương Quảng Nam cho thấy tỷ lệ thiếu năng lượng trường diễn ở người bệnh mắc bệnh đường tiêu hóa là 26,1%, trong đó người bệnh nữ bị thiếu năng lượng trường diễn là 26,7% cao hơn so với nam (14,3%). Sự khác biệt có ý nghĩa thống kê với p<0,05.
Đánh giá tình trạng dinh dưỡng của người bệnh qua công cụ SGA (đối với nhóm < 65 tuổi) và MNA (đối với nhóm trên 65 tuổi), nghiên cứu của BS Thu cho thấy tỷ lệ suy dinh dưỡng nặng là 29,0% năm 2014 và 28,2% năm 2015. Không có sự khác biệt về tỷ lệ suy dinh dưỡng giữa 2 năm ở từng nhóm người bệnh (trừ nhóm hệ ngoại). Tỷ lệ mắc này cao hơn so với tác giả Đặng Thị Hoàng Khuê mặc dù đánh giá theo chỉ số BMI thì kết quả 2 nghiên cứu là tương tự nhau.
Tác giả nghiên cứu có kết luận:
- Tỷ lệ suy dinh dưỡng người bệnh nằm viện theo BMI năm 2014; 2015 lần lượt là 23,0%; 21,0%, không có sự khác biệt về tỷ lệ suy dinh dưỡng của từng giới tính, nhóm tuổi và hệ lâm sàng giữa hai năm.
- Tỷ lệ suy dinh dưỡng nặng đánh giá qua công cụ SGA (đối với nhóm dưới < 65 tuổi) và MNA (đối với nhóm dưới trên 65 tuổi) là 29,0% và 28,2% lần lượt ở năm 2014; 2015. Suy dinh dưỡng vừa, nhự là 21% năm 2014 và 17% năm 2015. Không có sự khác biệt (p>0,05) giữa hai năm ở từng nhóm người bệnh.
Về kiến nghị, BS Trần Khánh Thu cho rằng:
- Cần xây dựng và áp dụng quy trình chăm sóc dinh dưỡng theo từng nhóm bệnh cụ thể
.
- Xây dựng các tài liệu truyền thông dinh dưỡng cho các nhóm bệnh để làm cơ sở cho các cán bộ y tế thực hiện các nội dung liên quan đến chăm sóc dinh dưỡng người bệnh. Để nhân rộng mô hình tư vấn và thực hành dinh dưỡng cho cá thể, cần xây dựng các video hướng dẫn thực hành các chế độ ăn bệnh lý để làm tài liệu cung cấp cho người bệnh, người nhà người bệnh thực hiện.
Huy Hoàng