Giải phẫu vùng chậu rất phức tạp, giải phẫu ứng dụng lâm sàng giúp người thầy thuốc hiểu biết không gian ba chiều; các tác dụng qua lại giữa xương, dây chằng, các tạng chậu và cơ.
Theo TS. Nguyễn Trung Vinh- Chủ tịch Hội Sàn chậu học TP.Hồ Chí Ninh, chuyên khoa “Sàn chậu học” (Pelviperi neology) nghiên cứu về rối loạn chức năng sàn chậu, tập hợp từ hai chuyên khoa Niệu dục (Tiết niệu- Sinh dục) và hậu môn trực tràng qua các triệu chứng sa tạng chậu (Pelvic organ prolapse-POP) và rối loạn chức năng tiểu, đại tiện. Sàn chậu (Pelvic floor) gồm khoang tạng chậu ở trên và đáy chậu ở dưới; ngăn cách ở giữa bởi hoành chậu (cơ nâng hậu môn). Khoang tạng chậu chứa ba tạng chậu là bọng đái niệu đạo, tử cung âm đạo và trực tràng hậu môn. Khoang niệu dục chia ra khoang trước, thành trước âm đạo; bệnh lý gặp sa bọng đái niệu đạo; khoang giữa vùng đỉnh và vùng đỉnh sau âm đạo, bệnh lý gặp sa tử cung, sa túi cùng Douglas và sa ruột non trực tràng kiểu túi (Enterorectocele). Các cơ sàn chậu có hai chức năng là cơ thắt và cơ nâng đỡ.
TS.Nguyễn Trung Vinh báo cáo tại Hội nghị Khoa học hành nghề Y dược tư nhân tổ chức vào tháng 10/2016 tại Nha Trang lưu ý, tổn thương dây chằng niệu đạo chậu sẽ làm niệu đạo quá di động gây tiểu són do áp lực. Ở khoang giữa nếu tổn thương hai đầu bám tận của phức hợp dây chằng chính tử cung cùng gây sa vùng đỉnh âm đạo (sa sinh dục), sa tử cung, sa mỏm cụt âm đạo. Đối với tổn thương ống lót trong hậu môn trực tràng, lớp cơ dọc kết hợp sẽ gây sa trong trực tràng, trĩ sa trượt niêm mạc, sa niêm hậu môn. Tổn thương ống bao ngoài trực tràng gây sa ngoài trực tràng. Đối với tổn thương đám rối thần kinh thành ruột gây đờ đại trực tràng, phình giãn đại trực tràng, giảm nhạy cảm trực tràng, IBS thể táo bón.
TS. Nguyễn Trung Vinh chia sẻ, trong chẩn đoán xác định bệnh ở sàn chậu nữ cần thăm hỏi tiền sử sinh đẻ (PARA), bệnh mạn tính, phẫu thuật trước đó, quá trình điều trị. Về triệu chứng cơ năng đánh giá mức độ rối loạn chức năng sàn chậu dựa vào bảng câu hỏi PFDI-20, PFIQ-7. Trong thăm khám lâm sàng xác định mức đổ tổn thương dựa vào biểu đồ lục giác đều, đánh giá 3 trục đáy chậu – Three Axis Perineal Evaluation-TAPE”. Đánh giá mức độ sa tạng chậu của khoang niệu dục theo hệ thống halfway system của Baden-Walfer, xác định vị trí tổn thương theo các bản đồ sa tạng chậu và theo ba mức nâng đỡ Delancey.
Về xét nghiệm cận lâm sàng thực hiện nghiệm pháp tống bóng, đo trương lực cơ sàn chậu, đo áp lực hậu môn trực tràng, niệu động học, đo điện cơ, siêu âm 3D lòng hậu môn trực tràng; nội soi ống tiêu hóa dưới; chụp cộng hưởng từ tống phân; chụp cắt lớp vi tính động có cản quang; đo điện cơ, do tiềm thời đầu mút thần kinh thẹn.
TS. Vinh lưu ý, đối với khoang trước nếu tổn thương mạc mu cổ sẽ gây sa bọng đái kiểu túi gây triệu chứng tiểu gấp; nếu tổn thương cả dây chằng niệu đạo chậu và tổn thương mạc mu cổ sẽ gây sa bọng đái niệu đạo kiểu túi, gây rối loạn tiểu thể hỗn hợp. Ở khoang giữa, nếu tổn thương vòng cổ tử cung (mức Delancey I) đầu bám tận của dây chằng chính tử cung cùng cộng với đầu bám trên của mạc trực tràng âm đạo gây sa vùng đỉnh sau âm đạo, sa túi cùng Douglas gồm ruột non, mỡ mạc nối, đại tràng chậu hông); sa ruột non trực tràng kiểu túi (Enteso rectocele).
Đối với những tổn thương mắc phải hoặc do khiếm khuyết bẩm sinh vách trực tràng âm đạo mức Delancey II,III gây sa trực tràng kiểu túi hoặc sa nhão thể đáy chậu.
Văn Hanh