Ngày 10/9/2015, Sở Khoa học Công nghệ tỉnh Khánh Hòa đã tổ chức nghiệm thu đề tài nghiên cứu “Đặc điểm dịch tễ học bệnh sốt mò do Rickettsia tsutsugamushi và đề xuất các biện pháp phòng chống tại tỉnh Khánh Hòa”.
Đề tài do Viện Pasteur Nha Trang chủ trì thực hiện, với các mục tiêu cụ thể: (1) mô tả đặc điểm dịch tễ học bệnh sốt mò do Rickettsia Tsutsugamushi ở người tại Khánh Hòa; (2) mô tả đặc điểm dịch tễ học véc tơ truyền bệnh sốt mò do Rickettsia Tsutsugamushi tại Khánh Hòa; (3) xác định tỷ lệ hiểu biết, thái độ, thực hành (KAP) của người dân Khánh Hòa về phòng chống bệnh sốt mò; (4) đề xuất một số giải pháp phòng, chống sốt mò thích hợp với điều kiện thực tế của tỉnh Khánh Hòa.
Đề tài được thực hiện 02 năm từ 2013-2014 trên 320 bệnh nhân tại Bệnh viện Đa khoa tỉnh Khánh Hòa, Bệnh viện Quân Y 87, Bệnh viện Diên Khánh, Bệnh viện Ninh Diêm và Bệnh viện Ninh Hòa. Theo TS.Viên Quang Mai- Viện trưởng Viện Pasteur Nha Trang- đây là nghiên cứu đầu tiên trong nước thực hiện đồng bộ điều tra, giám sát bệnh sốt mò cả trên người và vật chủ, véc tơ truyền bệnh, đồng thời áp dụng các kỹ thuật xét nghiệm chẩn đoán hiện đại, chính xác để tác động tác nhân gây bệnh sốt mò và xác định được kiểu gen của chúng.
Kết quả nghiên cứu cho thấy, các yếu tố nguy cơ các hộ gia đình “trong nhà có chuột” là gần 70%; “ngoài nhà có chuột” là 88,8%; quanh nhà có bụi rậm là gần 57%; người làm công việc phát quang bụi rậm, cây cỏ là 42,4%; người từng phá rẫy, làm nương, làm ruộng gần cây cỏ, gần sông suối là 48%. Nghiên cứu cũng cho thấy, nhóm tuổi dưới 30 thường đi du lịch, dã ngoại có nguy cơ mắc bệnh sốt mò cao hơn nhóm khác gần 3 lần.
Về vị trí hay bị ấu trùng mò đốt là vùng mông- bẹn- bộ phận sinh dục chiếm tỷ lệ gần 40%; vùng ngực- bụng- nách chiếm tỷ lệ 22,3%. Phát hiện lưu ý là có đến 82,5% bệnh nhân tự điều trị; tự mua thuốc hạ sốt; tỷ lệ tự mua kháng sinh để uống trước khi nhập viện là gần 10%. Thời gian nằm điều trị tại bệnh viện trung bình 6,5 ngày/ bệnh nhân. Các triệu chứng nổi bật là sốt cao trên 38 độ C (99,5%), có nốt mò đốt (95,5%), nhức đầu (91%), đau người (81,1%), nổi hạch (43,8%).
Đối với xét nghiệm tìm tác nhân gây bệnh có 72,7% xác định được tác nhân gây bệnh là Rickettsia Tsutsugamushi; kết quả giải trình tự gen cho thấy có 5 kiểu gen, trong đó kiểu gan Karp chiếm tỷ lệ cao nhất 65%.
Đối với đặc điểm vật chủ của mò được thu thập tại các điểm điều tra, chuột chù Suncus munimus chiếm tỷ lệ cao nhất 29%; chuột cống 19,4%; chuột đồng lớn 19%; chuột đồng nhỏ 18%; chuột nhắt 11,2%. Đối với chuột nhà và chuột rừng chỉ chiếm tỷ lệ 1,2-1,7%.
Có 9 loại mò thuộc 3 giống được thu thập, trong đó loài Gahrliepia W.lupella chiếm tỷ lệ cao nhất gần 56%; đồng thời phát hiện 2 loài mò truyền bệnh tại Việt Nam là Ascoschoengastia india và loài leptotrombidium deliense với tỷ lệ 12-30%.
Đối với điều tra kiến thức thái độ, hành vi; có 75% số hộ gia đình địa bàn nghiên cứu chưa nghe hoặc không biết về bệnh sốt mò. Tỷ lệ biết về bệnh sốt mò là bệnh lây từ vật sang người rất thấp, chỉ khoảng 10,9%. Người dân tại TP Nha Trang, huyện Diên Khánh có kiến thức bệnh sốt mò cao hơn so với người dân thị xã Ninh Hòa từ 1,8-2,9 lần. Sau khi nghe cán bộ y tế tư vấn về bệnh sốt mò, 75,4% người dân sẵn sàng ủng hộ một phần ngày công hoặc kinh phí nếu tỉnh triển khai phòng chống bệnh sốt mò tại địa phương.
Hồng Sơn