Ghép da rời là lấy một mảnh da ở nơi khác rồi ghép lên chỗ thiếu da. Mảnh da ghép sống được là nhờ sự thẩm thấu chất dinh dưỡng từ nơi nhận.
Tại Hội nghị khoa học Tiết niệu – Thận học lần thức IX được tổ chức tại TP. Nha Trang vào tháng 8/2015 vừa qua, một báo cáo của công tác điều dưỡng được quan tâm là “Kinh nghiệm chăm sóc người bệnh ghép da mỏng bộ phận sinh dục nam tại Bệnh viện Bình dân”.
Nghiên cứu được thực hiện từ tháng 5/2013 đến tháng 5/2015; có 08 trường hợp, với vị trí mất da dương vật 04 trường hợp; mất toàn bộ da dương vật – bìu 04 trường hợp. Nguyên nhân của tổn thương mất da là do cánh quạt máy đuôi tôm quấn vào quần; do hoại tử da dương vật sau phẫu thuật nối dương vật; hoặc do sẹo co rút sau hậu phẫu paraffinoma. Tuổi nhỏ nhất là 20, lớn nhất là 59; 07 trường hợp là ngư nghiệp, 01 trường hợp là công nhân.
Theo tác giả nghiên cứu CN. Trương Thị Kim Thoa cùng cộng sự Bệnh viện Bình Dân TP. Hồ Chí Minh ghép da mỏng để che phủ dương vật là một trong các chọn lựa đã chứng tỏ có lợi thế để điều trị các tổn thương gây ra mất da dương vật – bìu do tai nạn lao động, tai nạn sinh hoạt, tai nạn giao thông hoặc do nhiễm trùng.
Theo dõi và chăm sóc người bệnh nhìn chung cũng giống như chăm sóc ghép da các vùng khác trên cơ thể; thay băng vết thương ghép da được tiến hành sau ghép da 3-5 ngày; vì trong 2 ngày đầu mảnh da ghép sống chủ yếu bằng hiện tượng thẩm thấu từ nền ghép, sau đó có sự phát triển của mao mạch từ nền ghép đến mảnh ghép.
Chú ý các động tác khi rửa vết thương hết sức nhẹ nhàng và tỉ mỉ. Người điều dưỡng cần quan sát và đánh giá các nốt phồng, bóng khí, tụ máu, tụ dịch dưới mảnh ghép vì điều này sẽ ảnh hưởng đến sự bám dính của mảnh ghép.
Theo quy trình, ngay sau phẫu thuật vết thương ghép da và vết thương vùng cho da được che phủ bằng gạc Urgotul (gạc lưới vaselin) và gạc bao phủ bên ngoài. Băng ép chặt vừa phải để tạo áp lực cho mảnh ghép tiếp xúc với nền ghép tốt, mảnh ghép khỏi bị bóc ra hay tụ máu, tụ dịch dưới mảnh ghép.
Ở ngày hậu phẫu 1-2, nếu băng vết thương thấm dịch tiết nhiều chỉ thay lớp gạc ngoài cùng. Nếu băng che phủ quá khô, giữ ẩm vết thương ghép da bằng cách nhỏ ướt băng bằng dung dịch nước muối sinh lý pha povidin 1% 2-3 lần/ngày. Từ ngày hậu phẫu thứ 3 tiến hành thay băng vết thương ghép da. Cần thấm ướt toàn bộ vết thương với nước muối sinh lý trước khi tháo băng từ 15-30 phút. Lúc tháo băng có thể tiếp tục vừa nhỏ nước muối sinh lý vừa tháo băng nếu lớp gạc Urgotul vẫn còn bám dính. Tuyệt đối không cố gắng tháo băng vì có thể làm bong tróc mảnh da ghép. Theo dõi và phát hiện sớm các dấu hiệu nhiễm khuẩn như mạch, nhiệt, huyết áp, đau có tăng nhiều nơi vết thương, tình trạng vết thương, dịch thấm băng có đổi màu, có mùi hôi; màu sắc mảnh da ghép có tím tái, đen; tụ máu, tụ dịch, bóng khí dưới mảnh ghép.
Ở vùng cho da, không thay băng đến ngày hậu phẫu thứ 7-8. Băng ép vết thương với áp lực vừa phải giúp giảm sưng nề và giúp sẹo phẳng hơn, sẹo nông hơn, nhỏ hơn và mềm mại hơn. Người bệnh không tự ý tháo băng. Không hút thuốc lá vì sẽ làm chậm lành mảnh da ghép; người bệnh bất động 48 giờ sau mổ, sau đó vận động xoay trở, ngồi dậy sớm và đi lại quanh phòng 48 giờ sau mổ. Thay quần áo khô sạch hàng ngày, không mặc quần lót. Người thân chăm sóc phải rửa tay, mang găng ngăn ngừa tối đa tình trạng nhiễm khuẩn chéo.
Cũng theo các tác giả nghiên cứu, cơ chế của băng vết thương, dịch từ vết thương vùng băng kín tạo điều kiện thuận lợi cho sự tăng sinh tế bào xơ non, tỉ lệ biểu bì hóa thường nhanh hơn khi băng kín. Băng kín ẩm giúp ngăn ngừa sự xâm nhập của vi khuẩn vào vết thương, tuy nhiên dịch tiết quá mức có thể ngăn chặn các mảnh ghép bám dính vào nền ghép; vì vậy người điều dưỡng chăm sóc luôn chú ý thay băng khi thấy dịch tiết thấm nhiều, ở những ngày đầu chỉ thay lớp gạc ngoài. Chú ý kỹ thuật thay băng và cố định đúng quy cách để tránh làm trượt mảnh ghép. Đối với những trường hợp ghép da mỏng bộ phận sinh dục ngoài, vấn đề nhiễm khuẩn đặc biệt chú ý, vì nhiễm khuẩn sẽ làm tan rã mảnh ghép.
Người bệnh cần được có chế độ ăn giàu protein, chất xơ và nước để giúp mảnh da ghép bám tốt, lành nhanh vùng cho da, giảm nguy cơ nhiễm khuẩn. Chất xơ giúp tránh táo bón. Tốt nhất bệnh nhân có 01 phòng bệnh vô khuẩn, hạn chế người thăm viếng, quần áo người bệnh được hấp vô khuẩn.
Đức Bảo