Tại Hội nghị khoa học Tiết niệu – Thận học Việt Nam lần thứ IX tổ chức tại TP. Nha Trang tháng 8/2015. BSCKII. Trần Nam Quân – Trung tâm Nội tiết tỉnh Khánh Hòa đã có báo cáo đề tài “Nghiên cứu tổn thương thận ở người tiền đái tháo đường và đái tháo đường týp 2 mới phát hiện”.
Nghiên cứu được thực hiện trên 286 người trong đó có 173 người là tiền đái tháo đường và 133 người là đái tháo đường (ĐTĐ) týp 2 phát hiện lần đầu tại Trung tâm Nội tiết Khánh Hòa. Tiêu chuẩn chẩn đoán tiền ĐTĐ và ĐTĐ là glucose huyết tương tĩnh mạch lúc đói từ 5,6 – 6,9 mmol/l để chẩn đoán tiền ĐTĐ, ≥ 7 mmol/l và được xét nghiệm 02 lần ở hai thời điểm khác nhau để chẩn đoán ĐTĐ (theo ADA 2013). Nghiên cứu được thực hiện từ tháng 7/2013 đến tháng 10/2014.
Kết quả nghiên cứu cho thấy đặc điểm yếu tố nguy cơ là: tiền sử gia đình có liên quan đến ĐTĐ nhóm tiền ĐTĐ chiếm 29,5%, nhóm ĐTĐ týp 2 chiếm 20,4%; tỷ lệ thừa cân béo phì (BMI ≥ 23) nhóm tiền ĐTĐ chiếm tỷ lệ 61,8%; nhóm ĐTĐ týp 2 chiếm 61,9%. Tỷ lệ vòng bụng có nguy cơ nhóm tiền ĐTĐ chiếm 46,8% nhóm ĐTĐ týp 2 chiếm 52,2%. Đối với tỷ lệ tăng huyết áp nhóm tiền ĐTĐ có tỉ lệ 53,2%, nhóm ĐTĐ týp 2 có tỷ lệ 56%; yếu tố nguy cơ rối loạn lipit máu nhóm tiền ĐTĐ có tỷ lệ 84,4%, nhóm ĐTĐ týp 2 có tỷ lệ 95,6%.
Đối với đặc điểm cận lâm sàng nồng độ albumin niệu ở người tiền ĐTĐ là 32,4 ± 50,8 (mg/g) thấp hơn so với người ĐTĐ týp 2 là 40,4 ± 57,3 (mg/g) (p<0,05). Mức lọc cầu thận ở nhóm tiền ĐTĐ là 64,9 ± 15,3 (ml/phút) cao hơn so với người ĐTĐ týp 2 mới phát hiện là 63,1 ± 14,8 ml/phút. Đối với đặc điểm tổn thương thận có 286 trường hợp, tỷ lệ microalbumin niệu dương tính ở người tiền ĐTĐ là 26,6% và ở đối tượng ĐTĐ týp 2 mới phát hiện là 31,9%. Giai đoạn mức lọc cầu thận giảm < 60ml/phút ở nhóm người tiền ĐTĐ chiếm 10,4% và ở người ĐTĐ là 20,4% (p<0,05). Về mức độ protein niệu ở nhóm tiền ĐTĐ là 0,6% và nhóm ĐTĐ mới phát hiện là 2,6%.
Theo tác giả nghiên cứu, yếu tố tăng huyết áp và rối loạn lipit máu ở người tiền ĐTĐ và ĐTĐ týp 2 mới phát hiện rất đáng chú ý. Tỷ lệ suy thận mạn trong nghiên cứu của BS. Trần Nam Quân là 20,4% người nhóm ĐTĐ týp 2 mới phát hiện và 10,4% ở nhóm tiền ĐTĐ. Đồng thời nghiên cứu đã chỉ ra tổn thương thận có tương quan với yếu tố nguy cơ như tăng huyết áp, rối loạn lipit máu, glucose máu và creatinin máu (p<0,05).
Tác giả nghiên cứu đã kết luận tỷ lệ tổn thương thận ở nhóm tiền ĐTĐ là 37,6% và nhóm ĐTĐ týp 2 mới phát hiện là 54,8%.
Chúng ta biết rằng, bệnh thận do ĐTĐ týp 2 là nguyên nhân chính, chiếm tỷ lệ cao của suy thận mạn giai đoạn cuối hiện nay tại các nước. Tổn thương thận dựa vào sự xuất hiện của microalbumin niệu, macroalbumin niệu và suy thận khi có tăng creatinin máu và giảm mức lọc cầu thận.
Suy thận mạn là tình trạng suy giảm chức năng thận mạn tính không hồi phục theo thời gian nhiều tháng, nhiều năm, do tổn thương không hồi phục về số lượng và chức năng của các nephron. Suy thận mạn tương ứng với bệnh thận mạn giai đoạn 3-5.
Căn nguyên gây ra suy thận mạn giai đoạn cuối khác nhau tùy theo các nước. Tại các nước phát triển, ĐTĐ đang là nguyên nhân chiếm ưu thế; đối với các nước đang phát triển thì nguyên nhân hàng đầu là viêm cầu thận (30-48%). Một khi thận đã teo, độ lọc cầu thận dưới 20-30ml/phút/1,73m2 việc chẩn đoán nguyên nhân gây bệnh ít có hiệu quả trong điều trị căn nguyên, tuy nhiên việc biết được căn nguyên có giá trị để dự đoán tiên lượng bệnh thận tái phát sau ghép thận để chọn phương thức điều trị thay thế thận.
Việc chẩn đoán nguyên nhân dựa vào bệnh sử, tiền căn, yếu tố cận lâm sàng. Nguyên nhân do 03 nhóm chính đó là bệnh thận do ĐTĐ; bệnh thận không do ĐTĐ gồm bệnh cầu thận, bệnh do mạch máu như tăng huyết áp, bệnh mạch máu lớn, bệnh vi mạch thận, bệnh ống thận mô kẽ do nhiễm trùng tiểu, sỏi niệu, bệnh thận tắc nghẽn, bệnh thận do ngộ độc thuốc, bệnh nang thận, nhóm cuối cùng là bệnh ghép thận như thải ghép mạn, ngộ độc thuốc, bệnh thận tái phát trên thận ghép và bệnh thận ghép.
Nguyễn Phương