Theo PGS.TS Vũ Lê Chuyên – Chủ tịch Hội Tiết niệu Thận học Việt Nam chứng tiểu đêm mới được công nhận như một thực thể lâm sàng trong thời gian gần đây.
Các nghiên cứu đã công bố cho thấy tiểu đêm tăng lên cùng với tuổi tác, tỉ lệ tương đương nhau giữa nam và nữ. Theo Ủy ban tiêu chuẩn hóa của ICS việc áp dụng biện pháp thay đổi lối sống và sử dụng nước hợp lý có thể làm giảm hoặc loại bỏ tiểu đêm. Cụ thể là giảm rượu bia, cà phê và một số thức uống khác gần giờ đi ngủ đã được chứng minh là giảm tiểu đêm.
Cầu thận của con người trong 24 giờ lọc khoảng 180 lít nước; 90% được tái hấp thu ở ống lượn gần và quai Henle, 10% còn lại đi vào các ống lượn xa và ống góp, tại đó natri, nước được hấp thu dưới tác động của aldosterone và ADH. Kết quả là lượng nước tiểu được sản xuất khoảng 1-2ml/phút trong điều kiện bình thường. Ở người lớn, khỏe mạnh việc sản xuất nước tiểu vào ban đêm là ít hơn một nửa thời gian trong ngày. Ở người lớn tuổi lượng nước tiểu ban đêm cao hơn và thể tích mỗi lần đi tiểu thấp hơn cho mỗi lần đi tiểu.
Theo ICS, 2002 đã định nghĩa tiểu đêm là sự than phiền một cá nhân phải thức giấc vào ban đêm một hay nhiều lần để đi tiểu.
Các nguyên nhân chính gây ra tiểu đêm bao gồm: đa niệu về đêm, giảm dung tích bàng quang, bệnh lý tim mạch, đái tháo đường hoặc đái tháo nhạt, rối loạn giấc ngủ, giảm estrogen, tăng sinh lành tính tuyến tiền liệt, bàng quang tăng hoạt.
Hiện nay tiểu đêm không chỉ thấy trên bệnh nhân của phòng khám tiết niệu mà còn thấy ở phòng khám phụ khoa, lão khoa, thần kinh, phòng khám về giấc ngủ, nội tiết...
Tiểu đêm là nguyên nhân gây gián đoạn giấc ngủ ở người trên 50 tuổi, giấc ngủ gián đoạn sẽ ảnh hưởng đến sức khỏe, sức sống và nhịp sinh học. Khi rối loạn thời gian dài hoặc ngắn của giấc ngủ có thể dẫn đến tăng tỷ lệ bệnh tật và tử vong, làm giảm sức khỏe, tăng huyết áp, thay đổi cân bằng nội môi của đường, cân bằng miễn dịch; làm giảm chất lượng sống và năng suất làm việc.
Các kết quả nghiên cứu cũng cho thấy đi tiểu ≥ 2 lần/đêm là ngưỡng tác động tiêu cực có ý nghĩa đến tỷ lệ bệnh tật và tử vong, tỷ lệ gãy xương và chất lượng sống. Việc điều trị làm giảm số lần tiểu đêm < 2 lần/đêm; nguy cơ và sự khó chịu cho bệnh nhân có thể được giảm đáng kể.
Để theo dõi cần lập bảng ghi chép thời lượng đi tiểu, đây là công cụ then chốt để đánh giá và chẩn đoán tiểu đêm. Khi lập bảng ghi chép thời lượng đi tiểu cần chú ý các vấn đề: thời điểm và lượng tiểu của mỗi lần tiểu, cả ngày cũng như đêm; giờ đi ngủ, giờ thức giấc, để tính toán được khoảng thời gian đi ngủ; Tùy theo tình trạng bệnh nhân, có thể lập bảng ghi chép từ 3-7 ngày.
Căn cứ bảng ghi chép, bác sĩ sẽ đánh giá tiểu nhiều lần vào ban ngày hay ban đêm; đa niệu cả ngày hay đa niệu về đêm; giảm dung tích bàng quang toàn bộ hay chỉ ban đêm; cụ thể hóa về định lượng nhằm chẩn đoán tiểu đêm.
Một số điều chỉnh thói quen sinh hoạt cần được áp dụng cho bệnh nhân tiểu đêm là: đi tiểu trước khi ngủ; hạn chế uống nước sau khi ăn tối và trước khi đi ngủ; cần chú ý những người lớn tuổi có thói quen uống nhiều nước trước khi đi ngủ; tránh các thức uống lợi niệu như cà phê, bia rượu vào thời điểm chiều tối; tập thể dục vào buổi tối như đi bộ, yoga tạo giấc ngủ tốt, chống stress. Một số lưu ý khác như nơi ngủ cần thoáng mát, tránh tiếng ồn, ánh sáng, nhiệt độ: nếu bệnh nhân có phù chân dưới cần đặt chân hay nâng cao chân một thời gian trước khi đi ngủ. Những bệnh nhân có bệnh tăng huyết áp, suy tim sung huyết, đái tháo đường cần có tư vấn của bác sĩ chuyên khoa về thời gian dùng thuốc cho phù hợp.
Tường Huân