Suy thận cấp là một biến chứng thường gặp ở những bệnh nhân nặng được điều trị tại các khoa hồi sức tích cực và ảnh hưởng đến tiên lượng của người bệnh. Nguyên nhân của tổn thương thận cấp phức tạp, thường phối hợp với nhiều nguyên nhân. Các nguyên nhân ngoài thận ngày càng chiếm ưu thế, đặc biệt là các nguyên nhân gây nên do nhiễm trùng. Suy thận cấp có tỷ lệ tử vong cao, tùy thuộc vào nguyên nhân gây suy thận cấp và số cơ quan tổn thương ngoài thận.
Chẩn đoán và xử trí các trường hợp bệnh nặng kèm theo rối loạn chức năng thận là một phần của công việc hàng ngày của các nhà hồi sức cấp cứu. Suy thận cấp có khả năng hồi phục nếu được phát hiện sớm và điều trị kịp thời. Xu hướng hiện nay là tiến hành sớm liệu pháp thay thế thận để duy trì sự ổn định nội môi, phòng tránh các biến chứng của suy thận cấp đe dọa tính mạng bệnh nhân.
Trên thế giới, so với lọc máu ngắt quãng, lọc máu liên tục là phương pháp điều trị thay thế thận được lựa chọn hiện nay trên bệnh nhân suy thận cấp ở khoa hồi sức hiện đại, chiếm khoảng 80% số bệnh nhân cần lọc máu, nhất là bệnh nhân có rối loạn huyết động. Tại Việt Nam, lọc máu liên tục được trang bị tại nhiều bệnh viện trong những năm gần đây. Lọc máu liên tục đã được triển khai tại Bệnh viện Đa khoa tỉnh Khánh Hòa, cứu sống nhiều bệnh nhân.
BS.CKII Phạm Đình Chi- Trưởng Khoa Hồi sức tích cực và Chống độc Bệnh viện Đa khoa tỉnh Khánh Hòa- đã tiến hành báo cáo đề tài “Đánh giá hiệu quả của lọc máu liên tục trong điều trị suy thận cấp tại Khoa Hồi sức tích cực và Chống độc Bệnh viện Đa khoa tỉnh Khánh Hòa”. Nghiên cứu được tiến hành từ tháng 1/2014 đến tháng 6/2015 với hai mục tiêu (1) khảo sát đặc điểm lâm sàng và cận lâm sàng của bệnh nhân suy thận cấp được lọc máu liên tục tại Khoa Hồi sức tích cực và Chống độc; (2) đánh giá hiệu quả của lọc máu liên tục trong điều trị bệnh nhân suy thận cấp.
Theo BS. Phạm Đình Chi, tiêu chuẩn chọn bệnh nghiên cứu là các bệnh nhân suy thận cấp được chẩn đoán dựa theo tiêu chuẩn của RIFLE, chẩn đoán dựa vào nước tiểu và creatimin máu. Ở mức độ Failure (suy thận) tiêu chuẩn độ lọc cầu thận gồm creatimin tăng 3 lần hoặc GFR giảm trên 75% hoặc Creatimin > 4mg% và tăng cấp > 0,5mg%; đối với cung lượng nước tiểu là nhỏ hơn 0,3ml/kg/giờ x 24 giờ hoặc vô niệu x 12 giờ.
Đối với tiêu chuẩn suy thận cấp cần lọc máu liên tục bao gồm suy thận cấp gây ra những rối loạn nặng cần lọc máu: toan chuyển hóa, rối loạn điện giải, quá tải tuần hoàn…kèm theo rối loạn huyết động nặng. Suy thận cấp mà tình trạng tim mạch không dung nạp được với lọc máu ngắt quãng. Suy thận cấp trong bệnh cảnh suy đa tạng, choáng nhiễm trùng, hội chứng suy hô hấp cấp tiến triển.
Về kỹ thuật lọc máu liên tục quy trình tuân theo hướng dẫn của Bộ Y tế, kỹ thuật áp dụng là Continuous Veno-Venous Hemofiltration (CVVH); đường vào mạch máu là tĩnh mạch bẹn, cảnh trong hoặc dưới đòn; chống đông heparin dựa vào xét nghiệm thời gian đông máu aPTT; màng lọc Diacap Acute, B.Braun sản xuất; dịch thay thế là DUOSOL, B.Braun sản xuất.
Đối với bảng điểm đánh giá tình trạng bệnh nặng dựa bào bảng điểm APACHE II (Acute Physiology and Chronic Health Evaluation II) đánh giá mức độ nặng của bệnh khi nhập vào Khoa Hồi sức tích cực Chống độc. Bảng điểm SOFA (Sequential Organ Failure Assessment score) dùng để đánh giá mức độ rối loạn chức năng các tạng và nguy cơ tử vong. Đánh giá hai thời điểm khi mới vào khoa và sau lọc máu lần đầu tiên ở giờ thứ 24.
Kết quả nghiên cứu có 27 đối tượng nghiên cứu phù hợp tiêu chuẩn nghiên cứu tham gia ; tuổi trung bình là 53,5; tỷ lệ thiểu niệu, vô niệu chiếm 85,2%. Điểm APACHE II và SOFA lúc nhập vào khoa cao, biểu hiện bệnh nặng, nhiều bệnh phối hợp, nhiễm trùng và suy đa phủ tạng. Về nguyên nhân gây suy thận cấp chiếm nhiều nhất là nhiễm trùng, ký sinh trùng (55,5%); còn lại là do viêm tụy cấp (18,5%); ngộ độc, nguyên nhân tim mạch; chấn thương và sau phẫu thuật.
BS. Phạm Đình Chi cho biết nghiên cứu đã thực hiện 73 lần lọc máu liên tục cho 27 đối tượng nghiên cứu với chủ yếu phương thức CVVH, tổng thời gian 1515 giờ, thời gian lọc máu trung bình cho mỗi bệnh nhân là 56 giờ. Tuổi thọ của quả lọc trung bình 20 giờ. Kháng đông được sử dụng là Heparin, 02 bệnh nhân rối loạn đông máu nặng buộc phải sử dụng phương thức không kháng đông. Lúc đó, phải áp dụng phương thức bù dịch thay thế sau màng lọc kết hợp rửa màng lọc bằng Natri chloride 0,9%.
Về kết quả liên quan đến lọc máu liên tục, sau khi lọc máu liên tục được 24 giờ huyết áp trung bình, nồng độ creatinin máu, điểm SOFA và tình trạng hôn mê (đánh giá bằng thang điểm Glasgow Coma Scale) có cải thiện rõ, sự thay đổi có ý nghĩa thống kê (p<0,05).
Kết quả phân tích đường cong ROC cho thấy điểm SOFA lúc vào khoa, sau 24 giờ lọc máu và điểm APACHE II đều có khả năng dự báo tử vong ở bệnh nhân suy thận cấp điều trị bằng lọc máu liên tục với diện tích dưới đường cong (AUC) lần lượt là 75%, 87,5% và 93%.
Hữu Lai