Ngày 27/01/2016, Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh Khánh Hòa đã tổ chức Hội đồng nghiệm thu nghiên cứu “Mô tả một số đặc điểm dịch tễ học và lâm sàng bệnh Tay - Chân - Miệng (TCM) tỉnh Khánh Hòa năm 2010-2013”.
Theo chủ nhiệm đề tài TS.BS Trần Thị Tuyết Mai nghiên cứu có 2 mục tiêu: (1) Mô tả một số đặc điểm dịch tễ học và lâm sàng bệnh TCM giai đoạn năm 2010-2013 tại tỉnh Khánh Hòa; (2) Xác định một số yếu tố nguy cơ gây ra bệnh TCM nặng và tử vong ở trẻ em tỉnh Khánh Hòa.
TCM là một bệnh nhiễm trùng thường gặp ở trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ, có tính chất lây truyền và có thể gây thành dịch. Hiện nay bệnh TCM chưa có vắc xin phòng bệnh và chưa có thuốc điều trị đặc hiệu. Bệnh có thể gây biến chứng nguy hiểm như viêm não, viêm màng não, suy tim, phù phổi cấp và dẫn tới tử vong nếu không được phát hiện sớm và điều trị kịp thời.
Bệnh phổ biến ở một số nước trong khu vực châu Á và đang trở thành vấn đề y tế công cộng tại Việt Nam. Tại Việt Nam, từ năm 2011 đến năm 2013 bệnh TCM luôn đứng trong tốp 10 bệnh truyền nhiễm có tỷ lệ mắc trên 100 ngàn dân cao nhất. Năm 2013 toàn quốc có 89.6 trường hợp bệnh TCM trên 100 ngàn dân, khu vực miền Nam 142.2 trường hợp trên 100 ngàn dân, khu vực miền Trung 66.4 trường hợp bệnh trên 100 ngàn dân.
Bệnh TCM do vi rút đường ruột (Enterovirus) nhóm A gây nên. Trong các vụ dịch người ta thường phát hiện thấy hai tác nhân gây bệnh chính là Coxsackievirus A16 (CA16) và Enterovirus 71 (EV71). Coxsackievirus A6, và A10 gây bệnh TCM nhẹ ở trẻ. EV71 liên quan tới ca bệnh nặng, biến chứng ở hệ thần kinh và tử vong trong những vụ dịch lớn tại khu vực châu Á trong những thập kỷ qua. EV71 lưu hành có tính chu kỳ theo mùa rõ rệt và khác nhau ở các khu vực địa lý. Ở các nước nhiệt đới và cận nhiệt đới chu kỳ khoảng 1 năm với nhiều vụ dịch ở mùa mưa.
Nguồn bệnh là người bệnh, người mang vi rút không triệu chứng. Thời kỳ ủ bệnh từ 3-7 ngày. Thời kỳ lây truyền từ vài ngày trước khi phát bệnh, mạnh nhất trong tuần đầu của bệnh và có thể kéo dài vài tuần sau đó. Vi rút có khả năng đào thải qua phân từ 2 đến 4 tuần, cá biệt có thể 12 tuần sau khi nhiễm. Vi rút cũng tồn tại nhân lên ở đường hô hấp trên và đào thải qua dịch tiết hầu họng trong vòng 2 tuần. Vi rút cũng có nhiều trong dịch tiết từ các nốt phỏng nước, vết loét của bệnh nhân.
Bệnh lây truyền qua đường tiêu hóa, qua thức ăn nước uống, bàn tay của trẻ hoặc của người chăm sóc trẻ, qua các đồ dùng đặc biệt là đồ chơi và vật dụng sinh hoạt hàng ngày như chén, bát, đĩa thìa, ly bị nhiễm vi rút từ phân hoặc dịch nốt phỏng, dịch đường hô hấp, nước bọt của người mang vi rút. Ngoài ra bệnh cũng có thể lây truyền do tiếp xúc trực tiếp với dịch tiết từ mũi, hầu, họng, nước bọt. Một số yếu tố có thể gia tăng sự lây truyền và bùng phát dịch bao gồm mật độ dân số cao, sống chật chội, điều kiện vệ sinh kém, thiếu nhà vệ sinh, thiếu nguồn nước sạch, tập quán lạc hậu, không có thói quen rửa tay.
Theo TS. Mai, kết quả nghiên cứu cho thấy trong thời gian từ 2010-2013 đã bùng nổ vụ dịch TCM lớn tại tỉnh Khánh Hòa với tổng số trường hợp mắc 6.453, 01 trường hợp tử vong. Tỷ lệ chết trên mắc trong năm có trường hợp tử vong là rất thấp 0,04%. Tỷ lệ mắc trên 100 ngàn dân trung bình trên toàn tỉnh là 137,8/100 ngàn dân/năm. Dịch TCM đã trở thành phổ biến, là bệnh lưu hành tại địa phương, xuất hiện quanh năm, có tính chất chu kỳ, nổi trội theo năm và theo mùa. Thời điểm bệnh TCM tăng cao nhất là từ tháng 7 đến tháng 11, số mắc cao đỉnh điểm vào tháng 9. 96,7% số trường hợp mắc TCM là trẻ em dưới 5 tuổi. Nam giới có tỷ lệ mắc (59,9%), cao hơn nữ giới (40,1%). 12,6% trường hợp mắc TCM đi học. Tổng số có 460 ổ dịch trong 6.453 trường hợp mắc TCM. Tỷ số ổ dịch/số mắc là 0.07. Nghiên cứu cũng cho thấy 88% ổ dịch TCM là ổ dịch cộng đồng, 12% là ổ dịch tại trường học. Nơi có nhiều ổ dịch là Ninh Hòa, Nha Trang, Diên Khánh, Khánh Sơn, Cam Ranh. Huyện Vạn Ninh là nơi có số ổ dịch thấp nhất. Tỷ lệ trường học phải đóng cửa trong suốt vụ dịch những năm qua là rất thấp 3,5%.
Nghi Anh