Từ tháng 3/2011 đến tháng 6/2015, nhóm tác giả nghiên cứu Nguyễn Anh Khôi, Bùi Xuân Trường, Nguyễn Văn Huệ, Bệnh viện ung bướu TP Hồ Chí Minh đã tiến hành nghiên cứu dùng vạt cẳng tay quay để tái tạo khuyết hổng cho 30 bệnh nhân sau phẫu thuật điều trị ung thư lưỡi.
Theo BS Nguyễn Anh Khôi, ung thư lưỡi là ung thư thường gặp nhất của ung thư hốc miệng. Phẫu thuật cắt rộng là phương pháp điều trị chủ yếu của bệnh lý. Phục hồi chức năng sau phẫu thuật là một thử thách đối với bác sĩ điều trị. Phẫu thuật cắt một phần lưỡi lấy đi một phần bên của lưỡi hốc miệng, phần lưỡi còn lại thường có thể duy trì chức năng của lưỡi sau điều trị. Tuy nhiên, đối với các trường hợp bướu lớn xâm lấn sâu thì khuyết hổng để lại sẽ ảnh hưởng khá nhiều đến chức năng lưỡi. Trong trường hợp phẫu thuật lấy đi phân nửa lưỡi thì chức năng bị ảnh hưởng nhiều do phần lưỡi còn lại ít và sẹo co rút. BS Khôi chia sẻ đối với những trường hợp này cần phải xét đến việc tái tạo lưỡi, vì nếu không sau phẫu thuật lưỡi sẽ giảm tiếp xúc với vòm khẩu cái, môi và răng gây nên phát âm khó. Động tác nuốt thức ăn và nước cũng bị ảnh hưởng. Sử dụng vạt da cơ tự do dễ uốn nắn như vạt cẳng tay quay có thể giúp bảo tồn sự di động của lưỡi sau khi tái tạo. Trong trường hợp phải cắt rộng mô sàn miệng, thì khuyết hổng vùng sàn miệng cũng được tái tạo bằng vạt tự do để đảm bảo độ di động của lưỡi. Với 30 trường hợp nghiên cứu, nhóm nghiên cứu tiến hành đánh giá chức năng nói và nuốt sau điều trị 01 tháng và 6 tháng.
Đánh giá khả năng phát âm – hiểu là test khách quan. Chức năng này được đánh giá qua mỗi lần tái khám. Người bệnh sẽ phải nói 100 âm tiết và được thu âm lại. Ba người có khả năng nghe bình thường, không biết người bệnh, nghe và ghi lại những âm tiết mình nghe được. Điểm sẽ được đánh giá qua tỷ lệ phần trăm trường hợp giữa âm tiết người bệnh phát ra và âm tiết được ba người nghe ghi lại; tính điểm trung bình. Đối với đánh giá chức năng nuốt thức ăn của hốc miệng nhóm nghiên cứu sử dụng thang điểm 7 của Xiao-meng Song.
Theo BS Khôi, vạt cẳng tay quay là vạt dựa trên các nhánh xuyên vách da theo trục của động mạch quay. Vạt cẳng tay quay là vạt có nhiều máu nuôi, mỏng và dễ uốn lượn. Vạt có thể lấy cùng lúc với phẫu thuật điều trị bướu nguyên phát mà không cần phải thay đổi tư thế người bệnh.
Kết quả nghiên cứu cho thấy trong 30 đối tượng nghiên cứu, nam giới có 25 người, gấp 5 lần so với nữ giới. Tuổi trung bình là 50,4; người trẻ nhất là 27 tuổi, lớn nhất là 65 tuổi. Có 26 trường hợp bướu ở vị trí bờ bên; 3 trường hợp ở bụng lưỡi và 01 trường hợp ở lưng lưỡi.
Về giai đoạn bệnh có 19 trường hợp ở giai đoạn T2; 9 trường hợp ở giai đoạn T3; 2 trường hợp T4. Tất cả các trường hợp kết quả mô học đều là carcinôm tế bào gai. Khi tiến hành chuyển 30 vạt cẳng tay quay, nhóm nghiên cứu thực hiện thành công 28 trường hợp. Có 2 trường hợp vạt bị hoại tử do tắc miệng nối tĩnh mạch. Một trường hợp xuất hiện biến chứng sau mỗ 36 giờ, trường hợp còn lại xuất hiện vào ngày thứ năm. Trong tuần hậu phẫu đầu tiên có 3 trường hợp bị bung đầu vạt, nhóm nghiên cứu tiến hành khâu lại đầu vạt sau đó tất cả lành thương tốt. Có 5 trường hợp tụ dịch, tiến hành chọc hút sau phẫu thuật 10 – 14 ngày.
Theo BS Nguyễn Anh Khôi, tạo hình lưỡi không chỉ đảm bảo chức năng nói và nuốt mà còn đảm bảo đường thở, vị giác và hô hấp. Tạo hình lưỡi và khuyết hổng một phần lưỡi đòi hỏi phải có kiến thức sâu về giải phẫu học, sinh lý học và chất lượng sống của bệnh nhân sau khi phẫu thuật lưỡi. Mục tiêu đặt ra là phải phục hồi được chức năng và thẩm mỹ sau điều trị; để đạt được mục tiêu cần có sự kết hợp giữa phẫu thuật viên, bác sĩ nha khoa, bác sĩ phục hình răng miệng, bác sĩ phát âm học, bác sĩ chẩn đoán hình ảnh, điều dưỡng và nhiều chuyên khoa liên quan. Lưỡi có vai trò trung tâm trong việc phát âm bằng cách thay đổi hình dạng của hốc miệng gây nên sự thay đổi các đặc tính âm vang cơ bản. Yêu cầu đặt ra là thể tích lưỡi phải thích hợp để thay đổi thể tích hốc miệng tạo thành nguyên âm; lưỡi phải đủ độ di động để có thể đưa đến răng và trước hàm tạo thành phụ âm.
Kết quả nghiên cứu cho thấy đánh giá chức năng nói sau 1 tháng có điểm trung bình là 72,3 + 0,2; Sau 6 tháng là 77,7 + 8,9. Chức năng nói có điểm trung bình là 6,1 và 6,8 tương ứng với 1 tháng và 6 tháng sau phẫu thuật. Như vậy sau 6 tháng kết quả chức năng đã có sự cải thiện. Trong quá trình đánh giá chức năng nói, các lỗi phát âm đầu thường xuất hiện khi phát ra âm nước (âm/l/); âm xát (âm/f/, âm bật (âm /c/, /th/, /t/) và âm mũi. Người bệnh cũng thường mắc lỗi khi phát ra các vần có sự kết hợp các nguyên âm vị trí lưỡi nằm giữa như /γ/ với các âm cuối đầu lưỡi như /t/.
Bs Nguyễn Anh Khôi đã kết luận nghiên cứu phần lớn các đối tượng nghiên cứu sau khi được tái tạo có chức năng nói và nuốt gần như bình thường. Tái tạo bằng vạt cẳng tay quay là một phương pháp khả thi để phục hồi chức năng cho những bệnh nhân phải chịu phẫu thuật cắt nửa lưỡi.
Ngô Thanh