U tuyến cận giáp là một bệnh ít gặp, ít được biết đến. Biểu hiện của bệnh u tuyến cận giáp đa dạng từ không triệu chứng đến biểu hiện nhiều cơ quan như thận tiết niệu, cơ xương khớp và các dấu hiệu không đặc hiệu.
Chẩn đoán bệnh u tuyến cận giáp dựa vào tăng canxi máu, tăng nồng độ hocmon tuyến cận giáp PTH máu. Điều trị bằng phẫu thuật là phương pháp điều trị cơ bản. Với những công cụ xạ hình, siêu âm, chụp cắt lớp CT scaner…phẫu thuật đã chuyển từ kỹ thuật thăm dò cả bốn tuyến sang phẫu thuật cắt tuyến tối thiểu kết hợp định lượng hocmon trong khi mổ, qua đó giảm đáng kể thời gian phẫu thuật, ít gây ra tổn thương cho người bệnh. Thực tế tại Việt Nam hiện ít có những nghiên cứu về kết quả điều trị u tuyến cận giáp.
Tác giả nghiên cứu Vũ Trung Lương, Lê Công Định- Khoa Tai mũi họng Bệnh viện Bạch Mai Hà Nội tiến hành báo cáo đề tài “Đánh giá kết quả phẫu thuật u tuyến cận giáp lành tính tại Bệnh viện Bạch Mai”. Theo BS.Lương, nghiên cứu được tiến hành từ tháng 10/2014 đến tháng 5/2016; có 45 bệnh nhân u cận giáp được mời tham gia nghiên cứu. Các bệnh nhân được xét nghiệm canxi máu, PTH máu; phospho máu. Xét nghiệm xác định vị trí u bằng siêu âm, xạ hình; chụp MRI; CT Scanner vùng cổ. Các bệnh nhân được tìm và lấy u bằng phương pháp tối thiểu, mổ thăm dò một bên hoặc hai bên cổ. Khối u lấy ra được gửi cắt lạnh để khẳng định là u cận giáp. Định lượng PTH máu sau lấy u 10 phút, tính tỷ lệ giảm so với trước mổ. Đánh giá sau mổ tại thời điểm 1 tuần, 1 tháng, 6 tháng, 1 năm. Bệnh nhân được đánh giá sau mổ là tốt với các triệu chứng lâm sàng được cải thiện, canxi máu bất thường, có biến chứng sau mổ. Đánh giá sau mổ là thất bại khi canxi máu và PTH máu còn cao.
Theo phân tích của BS. Vũ Trung Lương, có 45 bệnh nhân tham gia nghiên cứu, trong đó 33 là nữ giới và 12 nam giới. Độ tuổi từ 15-78; tuổi trung bình là 49,1. Có 38 bệnh nhân được tìm u tuyến cận giáp can thiệp tối thiểu; 02 trường hợp mổ thăm dò một bên cổ; 05 trường hợp mổ thăm dò hai bên cổ.
BS. Lương nhận xét phương pháp phẫu thuật can thiệp tối thiểu tìm u ngày càng được áp dụng nhiều do ít xâm lấn, an toàn hơn, hậu phẫu sau mổ ngắn. Phương pháp này đòi hỏi cần xác định chính xác vị trí khối u trước mổ bằng các phương tiện chẩn đoán hình ảnh kết hợp định lượng nồng độ PTH ngay trong mổ. Khi không xác định chính các vị trí u hoặc khi nồng độ PTH trong mổ không giảm trên 50% thì tiến hành thăm dò một bên hoặc hai bên. Phương pháp thăm dò tối thiểu ít gây tổn thương thần kinh quặt ngược, ít gây chảy máu, thời gian phẫu thuật ngắn hơn.
Đối với nồng độ hocmon tuyến cận giáp (PTH) sau mổ, sự sụt giảm nhanh chóng nồng độ PTH máu trong mổ là chỉ dấu có giá trị tiên lượng toàn bộ khối u đã được cắt bỏ, tránh bỏ sót u thứ hai. Kết quả nghiên cứu, tỷ lệ mức giảm dưới 50%, BS.Lương cho rằng đó là gợi ý khả năng còn u thứ hai. Sau mổ, nồng độ PTH giảm rõ sau 24 giờ nhưng sau đó tăng lên, nhưng không kèm tăng canxi máu. Lý giải điều này, BS.Lương cho biết có thể do nồng độ canxi máu thấp, do photpho máu cao hoặc do thiếu vitamin D; trong trường hợp tăng PTH máu đi kèm tăng canxi máu là dấu hiệu u tái phát sớm.
Kết quả nghiên cứu cho thấy tỷ lệ hạ canxi máu là 44%; có 9/45 bệnh nhân biểu hiện hạ canxi máu nặng kèm tăng PTH máu, đây là hội chứng xương đói canxi sau mổ; lúc này canxi máu giảm dưới 2,1 mmol/L và kéo dài trên 4 ngày. Nguyên nhân của tình trạng này là do bất thường hoặc gần bất thường làm quá trình tiêu xương giảm nhanh chóng, mất đi nguồn cung cấp để duy trì canxi máu cao. Quá trình tạo xương sau mổ cao, thu hút nhiều canxi từ dịch ngoại bào, máu vào xương càng làm giảm canxi máu.
BS.Lương cho biết sau phẫu thuật, các triệu chứng cơ năng có cải thiện sớm, nhanh và rõ rệt là khát nước, mệt mỏi, chán ăn, đau xương khớp, tăng cân. Các dấu hiệu ít cải thiện là sỏi thận, suy thận. Vận động sau mổ có cải thiện chậm, trở lại bình thường sau 6 tháng; mật độ xương tại cột sống và cổ xương đùi tăng chậm sau mổ, rõ rệt sau 6 tháng. Trong nghiên cứu chỉ có 01 trường hợp có biến chứng chảy máu sau mổ. Phẫu thuật bộc lộ và bảo vệ thần kinh quặc ngược, cầm máu kỹ, phẫu thuật can thiệp tối thiểu là biện pháp cơ bản phòng biến chứng. Với kết quả điều trị thành công 44/45 bệnh nhân cho thấy việc phẫu thuật cắt u tuyến cận giáp có nhiều triển vọng tốt trong tương lai của bệnh viện.
Nghi Anh