Hiện nay, một số phương pháp không xâm nhập để đánh giá mức độ xơ hóa của gan được khuyến khích và phát triển như chỉ số FibroScan, FibroTest, APRI, FibroMettre, HepaScore, Forns...
FibroScan sử dụng sóng siêu âm và sóng đàn hồi tần số thấp để đo độ cứng của gan. Tùy theo độ cứng của gan đo được sẽ tương ứng với mức độ xơ hóa của gan theo thang điểm Metavir. Các ngưỡng giá trị tương ứng với từng giai đoạn xơ hóa (F0, F1, F2, F3, F4) đã được nhiều nghiên cứu trên thế giới nêu ra với độ tin cậy rất cao. FibroTest là sự kết hợp của 5 thông số trong huyết thanh không liên quan đến bữa ăn: y-glutamul transpeptidase, bilirubin toàn phần, a2-macroglobulin, apolipoprotein A1, và haptoglobin để đánh giá mức độ xơ hóa của gan ở bệnh nhân viêm gan mạn tính với độ nhạy và độ đặc hiệu lần lượt là 75%, 85%.
Từ tháng 3/2012 đến tháng 7/2014, tác giả Lư Quốc Hùng, Trần Việt Tú Bệnh viện Đa khoa tỉnh An Giang và Học viện Quân Y đã tiến hành nghiên cứu “Mối liên quan FibroScan và FibroTest của các giai đoạn xơ gan” với mục tiêu đánh giá mối liên quan giữa FibroScan và FibroTest của các giai đoạn xơ gan; Xác định giá trị của đường cong ROC trong mối liên quan giữa FibroScan và FibroTest trong các giai đoạn xơ gan.
Tiêu chuẩn chọn mẫu là những bệnh nhân có triệu chứng lâm sàng và các xét nghiệm hội chứng suy chức năng gan, hội chứng tăng áp lực tĩnh mạch cửa, hội chứng liên đới hình thái học được khẳng định trên mô bệnh học là xơ gan.
Tiêu chuẩn loại trừ là tất cả các trường hợp không thỏa tiêu chuẩn chọn bệnh: xơ gan mất bù, xơ gan đã từng có biến chứng nặng (như nhiễm trùng dịch báng, hôn mê gan, hội chứng gan thận...), bệnh nhân đang có tình trạng bệnh cấp tính nặng kèm theo, bệnh nhân có chống chỉ định sinh thiết gan như rối loạn đông máu nặng, tăng thời gian prothrombin (>3 giây so với chứng), INR > 1,6; tiểu cầu < 60.000/mm3. Tổn thương khu trú ở gan, nghi ngờ ung thư gan, nghi ngờ nhiễm Echinococus. Béo phì (BMI > 30). Mẫu sinh thiết gan không đủ khoảng cửa để xác định mô học. Đo độ đàn hồi gan với số lần đo thành công dưới 10 lần hay tỷ lệ số lần đo thành công dưới 60%. Bệnh nhân không hợp tác, từ chối tham gia nghiên cứu.
Phương tiện nghiên cứu là máy siêu âm định lượng xơ hóa gan (FibroScan). Máy xét nghiệm sinh hóa máu (Hitachi – Nhật). Máy xét nghiệm huyết học (Abbot – Mỹ).
Theo phân tích của nhóm tác giả nghiên cứu, tuổi trung bình của 92 đối tượng nghiên cứu là 57,3; bệnh nhân nhỏ tuổi nhất là 32 tuổi và cao nhất là 78 tuổi. Trong đó, nhóm bệnh nhân có độ tuổi từ 51-60, và độ tuổi từ 61-78 chiếm tỷ lệ cao nhất là 23,9% và 45,7%. Tỷ lệ nam giới mắc bệnh xơ gan chiếm 73,9% cao hơn 2,5 lần so với nữ giới.
Đối với báo cáo kết quả đặc điểm độ đàn hồi gan (FibroScan) tác giả nghiên cứu cho thấy F4 có tỷ lệ cao nhất 52,2%, F3 là 21,7%, F2 17,4%, F1 8,7% và F0 là 0,0%. Trung vị độ xơ cứng của gan 15,1 kPa; nhỏ nhất 3,8 kPa và cao nhất 75 kPa.
Đối với FibroTest có kết quả F4 cho tỷ lệ cao nhất 58,7% cao hơn kết quả của đo độ đàn hồi gan FibroScan là 52,2%, có thể phương pháp này có lợi thế là không xâm lấn và diễn giải kết quả dễ dàng. Trung bình độ xơ cứng của gan 3,2 kPa; độ lệch chuẩn 1.2.
Theo phân tích của tác giả Lư Quốc Hùng, độ đàn hồi gan có mối tương quan thuận mức độ vừa với FibroTest (Spearman’s r = 0,687, p ≤ 0,001). Khi so sánh độ nhạy và độ đặc hiệu đường cong ROC trong chẩn đoán xơ gan (F4) thông qua FibroScan và FibroTest: Diện tích dưới đường cong ROC đối với 2 phương pháp chẩn đoán xơ gan đều > 0,8 với p đều có ý nghĩa thống kê nên độ đàn hồi gan bằng FibroScan và FibroTest đều có giá trị dự đoán mức độ xơ hóa gan (F4) tốt.
Cũng theo tác giả nghiên cứu, xác định của đường cong ROC trong mối liên quan giữa FibroScan và FibroTest, đường cong ROC trong chẩn đoán xơ hóa gan mức độ rất nặng (F4) thông qua FibroScan và FibroTest. (FibroScan) Diện tích dưới đường cong ROC = 0,806 với p = 0,003 nên độ đàn hồi gan có giá trị dự đoán mức độ xơ hóa gan (F4) tốt. Độ nhạy 0,889 và độ đặc hiệu 0,606. (FibroTest) Diện tích dưới đường cong ROC = 0,838 với p = 0,001 nên score FibroTest có giá trị dự đoán xơ gan (F4) tốt. Độ nhạy 0,8 và độ đặc hiệu 0,7. Nghiên cứu này cũng cấp dữ liệu có giá trị giúp các y bác sĩ an tâm chẩn đoán mức độ xơ gan hóa dựa trên chỉ số FibroScan.
Hoa Phượng