Tay chân miệng là bệnh truyền nhiễm thường gặp ở trẻ nhỏ dưới 5 tuổi và có thể gây thành dịch. Enterovirus 71 (EV71) và Coxsarkievirus A16 (CA16) là những tác nhân gây bệnh thường gặp.
Từ năm 2010-2014, toàn tỉnh Khánh Hòa phát hiện hơn 8.300 trường hợp mắc tay chân miệng (TCM) và có một trường hợp tử vong. Theo Quyết định 381/QĐ-BYT ngày 24/02/2012 về hướng dẫn giám sát và phòng chống bệnh TCM. Thực hiện 3 sạch: ăn uống ở sạch, bàn tay sạch và đồ chơi sạch. Trẻ mắc bệnh TCM không được đến lớp ít nhất là 10 ngày kể từ khi khởi bệnh và chỉ đến lớp khi hết loét miệng và phỏng nước. Giáo viên bảo mẫu (GVBM) theo dõi tình trạng sức khỏe cho trẻ hàng ngày, thông báo cho gia đình và cán bộ y tế (CBYT) khi có trẻ mắc TCM và xử lý kịp thời.
Trong năm 2015, TS Trần Thị Tuyết Mai – Trung tâm Y tế dự phòng tỉnh Khánh Hòa đã thực hiện nghiên cứu đề tài “Kiến thức thực hành phòng chống bệnh tay chân miệng và một số yếu tố liên quan ở giáo viên bảo mẫu tỉnh Khánh Hòa năm 2015”.
Cỡ mẫu nghiên cứu chọn toàn bộ giáo viên bảo mẫu tham gia lớp tập huấn về phòng chống bệnh tay chân miệng theo kế hoạch năm 2015 tại 3 huyện, thành phố là Khánh Sơn, Diên Khánh và Nha Trang. Cách chấm điểm kiến thức, thực hành các câu trả lời đúng được tính điểm, trả lời sai không được tính điểm, cho điểm theo trọng số tầm quan trọng của vấn đề. Phân loại kiến thức, thực hành theo 4 mức tốt, khá, trung bình, kém dựa trên tổng điểm tối đa của kiến thức, thực hành. Phân loại kiến thức, thực hành đạt hay không đạt dựa vào tổng điểm tối đa của kiến thức, thực hành (kiến thức, thực hành đạt trên 50% tổng điểm, không đạt từ 50% tổng điểm trở xuống).
Theo báo cáo của tác giả nghiên cứu, có 104 đối tượng nghiên cứu được chọn tham hia, giáo viên mầm non chiếm tỷ lệ cao nhất 56,7%; số bảo mẫu chiếm 24% (trong đó 6,7% vừa là giáo viên vừa là bảo mẫu). Số đối tượng vừa giáo viên vừa là người quản lý cơ sở chiếm tỷ lệ 19,2%. Đối tượng nghiên cứu làm việc tại các trường công lập chiếm 53,8%; trường mẫu giáo – mầm non tư thục chiếm 46,2%. Có 76% đối tượng nghiên cứu có trình độ học vấn trung cấp, THPT chiếm gần 20%. Có hơn 40% đối tượng nghiên cứu làm giáo viên bảo mẫu từ 5 năm trở lại, gần 29% làm 6-10 năm. Nhóm tuổi 20-30 chiếm tỷ lệ cao nhất gần 36%; nhóm 31-40 tuổi chiếm gần 30%; nhóm trên 50 tuổi chỉ chiếm 6,7%. Người dân tộc Kinh chiếm 97,1%; dân tộc thiểu số chiếm 2,9%. Đối tượng nghiên cứu đã từng nghe về bệnh tay chân miệng chiếm tỷ lệ 95,2%; kênh nghe nhiều nhất là truyền hình chiếm gần 80%; từ cán bộ y tế chiếm 64%, qua internet chiếm gần 60%.
Qua phân tích báo cáo của TS Trần Thị Tuyết Mai, kiến thức chung về bệnh TCM của đối tượng nghiên cứu có tỷ lệ đạt cao. Kiến thức đạt loại tốt 50%; kiến thức khá 38,5%; kiến thức trung bình 9,6% và kiến thức kém 1,9%. Kiến thức đúng về các đường lây bệnh TCM đạt tỷ lệ cao từ 78% đến 96,2%. Kiến thức đúng về các biểu hiện bệnh TCM cao từ 70,2% đến 99%. Kiến thức đúng về xử trí khi trẻ mắc bệnh TCM rất cao, 93,3% biết cần cho trẻ bệnh nghỉ học và báo cáo với cơ sở y tế gần nhất; 81,7% biết theo dõi, phát hiện trẻ khác mắc bệnh; 40,4% có kiến thức sai cho rằng cần đóng cửa lớp học khi có trẻ mắc TCM. Kiến thức về các biện pháp phòng bệnh TCM là rất cao từ 91,3% đến 97,1%. Chỉ có 65,6% biết sử dụng nhà tiêu hợp vệ sinh để phòng bệnh TCM.
Đối với thực hành chung phòng chống bệnh TCM đạt tỷ lệ cao. Có 51,9% đối tượng nghiên cứu đạt loại tốt; 44,2% loại khá và 3,8% đạt loại trung bình. Thực hành rửa tay bằng xà bông gần đây nhất có tỷ lệ cao 92,3%. Thực hành đã từng rửa toàn bộ đồ chơi của lớp học trong 6 tháng qua là 91%. Đánh giá thực hành đúng về phòng bệnh và xử trí khi có trẻ bị TCM có 66,3% đối tượng nghiên cứu đã làm đúng 7 biện pháp phòng bệnh TCM theo hướng dẫn; 59,2% đã xử trí đúng các biện pháp khi lớp học có trẻ bị TCM. Có 33,7% thực hành chưa đủ 7 biện pháp phòng bệnh TCM theo hướng dẫn và 30,8% xử trí chưa đúng các biện pháp khi lớp học có trẻ bị TCM.
TS Tuyết Mai đã có khuyến nghị cần tiếp tục truyền thông cho GVBM về phòng chống bệnh TCM, chú ý truyền thông về tầm quan trọng của sử dụng hố xí hợp vệ sinh, về thẩm quyền ra quyết định đóng cửa lớp học, khi nào đóng cửa lớp học, về các biện pháp phòng bệnh TCM và các biện pháp cần thực hiện khi lớp học có trẻ mắc TCM. Từ phát hiện kiến thức, thực hành phòng chống bệnh TCM tương đối cao ở nghiên cứu này, cho nên trong khuôn khổ nguồn lực có hạn có thể lựa chọn ưu tiên truyền thông phòng chống TCM cho nhóm đối tượng đích chính khác là bà mẹ, người chăm sóc chính của trẻ trong những năm tiếp theo./.
Mai Trang