Theo Tổ chức Y tế Thế giới, bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD) là nguyên nhân gây tử vong đứng hàng thứ 4 thế giới, chỉ đứng sau bệnh mạch vành, ung thư và tai biến mạch máu não.Dự đoán, số người mắc bệnh sẽ tăng lên gấp 3-4 lần trong thập kỷ này và đến năm 2020, COPD sẽ là nguyên nhân gây tử vong đứng hàng thứ 3.
COPD là bệnh mạn tính, không chữa khỏi hoàn toàn được và bệnh tiến triển nặng lên liên tục. Bệnh nặng lên ở các đợt cấp với các biểu hiện như khó thở tăng, ho, khạc đờm tăng, sốt , những trường hợp nặng bệnh nhân có thể tử vong. Bệnh ở giai đoạn tiến triển, bệnh nhân có thể thấy khó thở ngay cả khi gắng sức nhẹ bao gồm cả việc hạn chế đi lại như đi dạo, đi chợ.
Kết quả một số nghiên cứu cho thấy tình trạng mắc COPD làm cho người bệnh có cảm giác lo lắng, cảm giác mình trở nên vô dụng, phụ thuộc người khác do đó gia tăng khả năng bị trầm cảm. Do bệnh tiến triển nặng liên tục, nên hằng năm bệnh nhân và gia đình sẽ thường xuyên phải chi trả một số tiền không nhỏ để điều trị bệnh.
Theo Ths Nguyễn Thế Tài-Phó giám đốc Bệnh viện Lao và bệnh phổi tỉnh, Những người có nguy cơ mắc bệnh COPD là người hút thuốc lá, thuốc lào. Nghiện thuốc lá là căn nguyên chính gây COPD, hơn 90% số người bệnh COPD có tiền sử hút thuốc lá, thuốc lào. Những yếu tố nguy cơ khác của COPD bao gồm: tiếp xúc khói, bụi nghề nghiệp; tiếp xúc thường xuyên khói bếp than, khói củi, rơm rạ; nhiễm trùng hô hấp; các trường hợp có thiếu hụt men alpha 1 antitrypsin.Cụ thể, những người có tiền sử hút thuốc lá nhiều hơn 20 điếu/ngày hoặc những người hay tiếp xúc với khói thuốc lá; các công nhân thường xuyên phải tiếp xúc với bụi nghề nghiệp như công nhân ngành than, thợ mỏ, thợ đúc, luyện kim, thợ cưa, ngành dệt hoặc những người hay tiếp xúc với khói than, khói bếp. Với điều kiện sống hiện nay, số bệnh nhân mắc bệnh COPD dự đoán sẽ ngày càng tăng cao, muốn phòng ngừa căn bệnh này người dân cần tránh tiếp xúc với các yếu tố gây bệnh như khói thuốc lá, thuốc lào, khí thải, tiếp xúc bụi, hóa chất nghề nghiệp.
Ths Tài khuyến cáo, đối với những bệnh nhân mắc COPD, cần tuân thủ nghiêm túc các chỉ dẫn của bác sĩ như bỏ hút thuốc, tránh tiếp xúc với khói thuốc; dùng thuốc giãn phế quản và corticoid phù hợp, đầy đủ; tiêm phòng vắc-xin cúm và phế cầu. Bệnh nhân nên duy trì tinh thần lạc quan thoải mái, ăn uống đầy đủ dinh dưỡng, tập luyện với mức độ phù hợp để nâng cao tình trạng sức khỏe chung. Từ đó, bệnh có thể được kiểm soát, giảm các đợt cấp cần nhập viện và cải thiện chất lượng cuộc sống. Người bị mắc COPD có thể đến khám và tư vấn tại Khoa Khám bệnh, Bệnh viện chuyên khoa Lao và bệnh phổi tỉnh Khánh Hòa.
Ths Tài cho biết,năng lượng cần cho bệnh nhân COPD cao gấp 10 lần so với người bình thường. Do khó thở thường xuyên nên việc ăn uống ở bệnh nhân COPD thường là khó khăn. Bệnh nhân có xu hướng ăn ít hơn thường lệ và điều này dễ dẫn tới suy dinh dưỡng. Suy dinh dưỡng lâu ngày làm hệ cơ nói chung trong đó có các cơ hô hấp bị teo nhỏ hoặc giảm sức co bóp. Khi đó, các cơ dễ bị “mệt” và hiện tượng mệt cơ là một trong những nguyên nhân hàng đầu dẫn tới đợt cấp của bệnh. Tình trạng suy dinh dưỡng cũng là nguyên nhân khiến cho hệ miễn dịch bị suy giảm và bệnh nhân dễ bị nhiễm khuẩn. Khi đã bị nhiễm khuẩn, nhất là nhiễm khuẩn phổi, tình trạng suy hô hấp sẽ ngày càng nặng lên và khởi phát đợt cấp. Bệnh nhân COPD bị khó thở liên tục, tần số thở cao hơn người bình thường nên lượng nước mất qua đường hô hấp cũng khá lớn. Vì vậy, nếu không uống đủ nước, bệnh nhân sẽ chóng mệt cơ, đờm dãi bị khô đặc không tống ra ngoài được gây tắc nghẽn các tiểu phế quản nhỏ và nhiễm khuẩn sẽ xảy ra.
Trái lại, nếu ăn uống quá nhiều cũng sẽ không tốt cho bệnh nhân COPD gây thừa cân, béo phì làm xấu đi tiên lượng của bệnh. Thừa nước cũng làm tăng cung lượng tim, ảnh hưởng tới phổi bệnh nhân.
Ths Tài lưu ý, bệnh nhân COPD cần đảm bảo cân nặng lý tưởng, không thừa và cũng không thiếu cân. Nếu tăng hoặc giảm khoảng 2 cân/tuần, phải lập tức tới khám tại bệnh viện. Chú ý tới các yếu tố ảnh hưởng tới cân nặng nhanh như dùng thuốc lợi tiểu, dùng thuốc loại corticoid...
Người bị COPD nên uống đủ lượng nước với số lượng khoảng 2,5 - 3 lít/ngày để bù lại lượng nước mất qua hơi thở, mồ hôi và nước tiểu. Một tình trạng mất nước luôn ảnh hưởng không tốt tới đường hô hấp .
Ăn giảm muối, muối đưa vào cơ thể luôn đảm bảo ở mức dưới 3g (khoảng một thìa café nhỏ)/ ngày là vừa đủ. Đồng thời tránh ăn quá nhiều tinh bột và các thực phẩm dễ sinh hơi như hành tây, bắp cải, súp lơ và một số loại gia vị như hạt tiêu, tỏi, ớt... Ăn quá nhiều tinh bột làm tăng sinh CO2 máu và thức ăn dễ sinh hơi gây trướng bụng làm bệnh nhân khó thở và dễ trào ngược, sặc phổi.Nên ăn đủ các chất xơ có trong rau xanh, hoa quả tươi để tránh táo bón và cung cấp đủ các vitamin, khoáng chất cần thiết cho cơ thể.
Văn Hanh