Tăng huyết áp (THA) mạn tính là một dạng của rối loạn THA trong thai kỳ, có thể ảnh hưởng đến 1-5% thai kỳ, tùy thuộc vào dân số nghiên cứu, và có xu hướng ngày càng tăng. THA mạn tính ngày càng tăng do tuổi mang thai ngày càng cao, tỉ lệ béo phì, tỉ lệ thai kỳ có kèm theo những bệnh lý khác như đái tháo đường, lupus, bệnh lý thận ngày càng tăng.
Phụ nữ có THA mạn tính xuất hiện xuất hiện các biến chứng trong thai kỳ với tỉ lệ cao: tiền sản giật (TSG) ghép trên nền THA mạn tính (25,9%); mổ lấy thai (41,4%), sinh non dưới 37 tuần (28,1%), trẻ cân nặng < 2500g (16,9%), trẻ sơ sinh cần được chăm sóc đặc biệt (20,5%), và tử vong chu sinh (4,0%). Khi so sánh với các tỷ lệ tương ứng trong dân số chung: nguy cơ tương đối của TSG ghép trên nền THA mạn tính cao hơn 7,7 lần; mổ lấy thai cao hơn 1,3 lần, sinh non dưới 37 tuần cao hơn 2,7 lần, trẻ nặng < 2500g cao hơn 2,7 lần, trẻ sơ sinh cần được chăm sóc đặc biệt cao hơn 3,2 lần, và tử vong chu sinh cao hơn 4,2 lần.
Theo bác sĩ Bùi Quang Trung-Bệnh viện Mỹ Đức TP Hồ Chí Minh, các bước quản lý THA trong thai kỳ bao gồm bước tiếp cận ban đầu, điều trị THA mạn tính; dự phòng tiền sản giật trên nền THA mạn tính, quản lý thai kỳ THA mạn tính nguy cơ thấp và quản lý thai kỳ THA mạn tính nguy cơ cao.
Đối với bước tiếp cận ban đầu, khi tiếp cận với một thai phụ có tình trạng THA mạn tính đã biết trước đó hay mới được chẩn đoán, việc đầu tiên là cần xác nhận hay loại trừ THA thứ phát (nếu chưa được thăm khám trước khi mang thai), thực hiện các khảo sát để đánh giá tình trạng các cơ quan đích, các vấn đề bệnh lý kèm theo nếu chưa có những khảo sát tương tự trước khi mang thai.
Điều trị tăng huyết áp mạn tính: trong thai kỳ mục tiêu điều trị chủ yếu tập trung vào việc ngăn ngừa những biến chứng cấp tính của THA gây ra cho mẹ và duy trì thai kỳ khỏe mạnh lâu nhất có thể.
Các biện pháp điều trị không dùng thuốc như các chế độ ăn uống có lợi và vận động phù hợp được khuyến cáo tiếp tục duy trì, giảm cân và hạn chế muối không được khuyến cáo trong thai kỳ có THA mạn tính.
Năm 2013, ACOG đưa ra khuyến cáo điều trị bằng thuốc THA mạn tính khi huyết áp tâm thu (HATT) > 160 mmHg hoặc huyết áp tâm trương (HATTr) > 105 mmHg. Khuyến cáo tập trung chủ yếu vào ngưỡng HATr, với ngưỡng điều trị thấp hơn 5 mmHg so với tiêu chuẩn THA nặng. Đến thời điểm hiện tại y văn vẫn chưa có thêm khuyến cáo mới hơn về ngưỡng điều trị cho THA mạn tính.
Với THA từ nhẹ đến trung bình, ACOG năm 2013 khuyến cáo không điều trị thuốc hạ huyết áp cho thai phụ THA mạn tính có HATT < 160 mmHg hoặc HATTr < 105 mm Hg mà không có bằng chứng tổn thương cơ quan đích.
Ngưỡng huyết áp mục tiêu khi điều trị ở thai phụ THA mạn tính được ACOG khuyến cáo là từ 80-105 mmHg với HATT và 120-160 mmHg với HATTr. Đối với riêng những trường hợp không có bằng chứng tổn thương cơ quan đích như có bệnh lý thận hay tim mạch, ngưỡng huyết áp được khuyến cáo thấp hơn (HATT < 140 mmHg và HATTr < 90 mmHg) để tránh diễn tiến nặng của THA và những biến chứng khác trong thai kỳ. Ngưỡng thấp hơn nữa không được khuyến cáo do nguy cơ giảm tuần hoàn tử cung – nhau.
Có dữ liệu cho thấy nếu THA mạn tính nhẹ đến trung bình và kiểm soát tốt thì không làm tăng nguy cơ TSG, sản giật khi ngưng thuốc hạ huyết áp trong tam cá nguyệt đầu tiên. Do đó, việc ngưng điều trị thuốc hạ huyết áp khi huyết áp đã ở mức thấp hơn huyết áp mục tiêu hay thấp hơn ngưỡng cao của huyết áp mục tiêu và sử dụng lại khi huyết áp tăng lên có thể là một chọn lựa phù hợp trên thực thể lâm sàng, tất nhiên cần đánh giá kỹ lưỡng từng trường hợp cụ thể, đồng thời phải có quá trình giám sát chặt chẽ khi quyết định ngưng thuốc. Tốt nhất cần thảo luận kỹ với thai phụ trước khi đưa ra quyết định tiếp tục hay ngưng điều trị.
Về thuốc, ngoài những lưu ý về các loại thuốc có chống chỉ định hay hạn chế sử dụng trong thai kỳ, việc lựa chọn thuốc sẽ phụ thuộc trước hết vào mục tiêu điều trị, vào những tác động có thể có của thuốc lên sức khỏe của thai phụ và thai nhi.
Với THA nặng, khuyến cáo chọn lựa đầu tay là labetabol tiêm tĩnh mạch, hydralazin tiêm tĩnh mạch, hoặc infedipine uống. Để điều trị duy trì THA mạn tính trong thai kỳ, các thuốc được khuyến cáo lựa chọn đầu tay là labetabol đường uống, infedipine phóng thích chậm và methyldopa.
Phúc Nguyên