Theo các chuyên gia tim mạch, hút thuốc lá và tăng huyết áp là yếu tố nguy cơ độc lập của bệnh tim mạch, đồng thời hút thuốc lá liên quan mật thiết với tăng huyết áp.
Trong 7000 chất độc của khói thuốc lá, hai chất độc chính đặc biệt gây hậu quả độc cho tim và huyết áp là nicotine và oxid carbon. Quá trình hút lặp đi lặp lại, làm gia tăng sự kết hợp nicotine với thụ thể, gây nên mức độ khác nhau của nghiện thuốc lá; kích thích hệ thần kinh trực giao cảm làm gia tăng nhịp tim và huyết áp tâm thu.
Nicotin làm tổn thương mạch máu, tăng co mạch; làm ảnh hưởng chuyển hóa lipid, làm tăng LDL, giảm HDL, tăng cholesterol máu; nicotine gây tiến triển xơ vữa động mạch, tổn thương nội mạc, tăng độ nhớt máu, tăng kết tập tiểu cầu; tác động đến thời gian đông máu; nicotin gây rối loạn điều hòa chức năng tim mạch làm tăng huyết áp; tăng co bóp cơ tim, tăng nhịp tim, tăng nhu cầu oxy cơ tim; tăng hoạt động hệ giao cảm và giảm hoạt động của hệ phó giao cảm.
Nicotin gây ra đề kháng Insulin, giảm tổng hợp Insulin gây tăng đường máu; tăng triglycerid máu. Những tác động nói trên của nicotin gây ra tổn thương nội mạc, gây thiếu máu cơ tim, xơ vữa động mạch, rối loạn các chức năng tim mạch và gây ra bệnh tim mạch.
Nghiên cứu của F. Abtahi và cộng sự đăng trong tạp chí Tim Mạch học của Iran năm 2011, về đề tài “Mối tương quan giữa hút thuốc lá và huyết áp và mạch trong số những thầy giáo cư trú ở Shi-raz, Nam Iran”, tác giả nghiên cứu mô tả cắt ngang trên 3.115 thầy giáo, trong đó có 1.842 cô giáo, tuổi từ 21 đến 75. Một bộ câu hỏi được sử dụng để thu thập số liệu trên những yếu tố nguy cơ bệnh tim mạch bao gồm hút thuốc lá và huyết áp. Kết quả cho thấy, tần suất hút thuốc lá là 5,85%; 1,52% thầy giáo là người đã ngưng thuốc lá. Tần suất tiền tăng huyết áp và tăng huyết áp theo JNC VII là 42,6% và 18,2% theo thứ tự. Tăng huyết áp có tần suất cao hơn trong số thầy giáo và người lớn tuổi. Tiền tăng huyết áp có tần suất cao hơn ở người hút thuốc lá nhưng tăng huyết áp thường gặp hơn ở người không hút thuốc lá. Huyết áp tâm thu và tâm trương trung bình ở người tăng huyết áp và mạch cao hơn ở người hút thuốc lá nặng so với những người hút thuốc lá < 20 gói – năm, mặc dù sự khác biệt không có ý nghĩa thống kê. Kết luận, mối liên quan giữa tình trạng hút thuốc lá và huyết áp chưa rõ ràng. Tuy nhiên, người ta nhận thấy rằng ngưng thuốc lá hay ít nhất giảm số lượng thuốc lá sẽ làm giảm huyết áp có ý nghĩa.
Nghiên cứu của Mirei Dochi và cộng sự thuộc khoa Y học về nghề nghiệp và môi trường, Đại học Chiba, Nhật, năm 2009, về đề tài “Hút thuốc lá như là một yếu tố nguy cơ độc lập đối với tăng huyết áp”: một nghiên cứu dọc trong 14 năm ở những người thợ nam Nhật, tác giả nghiên cứu từ năm 1991 đến năm 2005. Tác giả chọn ba điểm cuối theo dõi, tăng huyết áp (huyết áp tâm thu > 140mmHg và huyết áp tâm trương > 90mmHg, tăng huyết áp tâm thu > 140mmHg và tăng huyết áp tâm trương > 90mmHg với khởi đầu dùng thuốc hạ huyết áp. Kết quả cho thấy hút thuốc lá liên quan một cách độc lập khởi đầu với tăng huyết áp và huyết áp tâm thu.
Các nghiên cứu kết luận rằng nhiều yếu tố nguy cơ khác nhau phối hợp với sự phát triển tăng huyết áp. Một số yếu tố nguy cơ đã được nghiên cứu kỹ và đã cho thấy vai trò của nó trong sự phát triển tăng huyết áp. Trong khi đó một vài yếu tố nguy cơ chưa được nghiên cứu một cách đúng đắn trong sự phát triển tăng huyết áp. Một yếu tố nguy cơ hiện nay được quan tâm nhiều đó là vai trò của hút thuốc lá trong sự phối hợp gây tăng huyết áp, bởi vì sự phối hợp giữa hai yếu tố này vẫn còn chưa giải thích rõ ràng. Hút thuốc lá làm gia tăng cấp tính tăng huyết áp và độ căng cứng động mạch chủ ở người hút thuốc lá mạn tính có tăng huyết áp, chủ yếu huyết áp tâm thu, những hậu quả này kéo dài hơn ở người hút thuốc lá mạn tính không tăng huyết áp. Một số nghiên cứu cho thấy sự phối hợp dương tính tức là hút thuốc lá gây tăng huyết áp, trong khi đó có một số nghiên cứu cho thấy sự phối hợp âm tính tức là hút thuốc lá gây hạ huyết áp. Có một vài nghiên cứu cho thấy nguy cơ phát triển tăng huyết áp ở những người hút thuốc lá ít hơn ở người không hút thuốc lá có ý nghĩa thống kê.
Hút thuốc lá là yếu tố nguy cơ độc lập của sự khởi đầu tăng huyết áp và huyết áp tâm thu. Những sự khác biệt huyết áp phối hợp với hút thuốc lá khác biệt với tuổi và khác biệt giữa người nam và người nữ và có thể được giải thích hợp lý ít nhất một phần bởi những hậu quả khác biệt của BMI và uống rượu. Tuy nhiên, bởi vì hút thuốc lá và huyết áp gây nên hậu quả hiệp lực trên nguy cơ bệnh động mạch vành, người ta quyết định rằng những người bị tăng huyết áp được khuyến cáo ngưng thuốc lá.
Trần Hưng