Các bệnh không lây nhiễm như bệnh tim mạch, đái tháo đường, ung thư và bệnh đường hô hấp mạn tính là những nguyên nhân gây tử vong hàng đầu trên toàn cầu. Với sự thay đổi nhanh chóng về kinh tế, Việt Nam đang phải đối mặt với sự gia tăng ngày càng trầm trọng của các bệnh không lây nhiễm.
Rối loạn lipid máu, thừa cân béo phì, tăng đường máu là các yếu tố nguy cơ của các bệnh không lây nhiễm này. Trong đó, các rối loạn lipid máu của người bệnh có thể hoàn toàn kiểm soát được. Tuy nhiên việc khống chế, điều trị rối loạn lipid máu là một quá trình liên tục, suốt đời với mục tiêu là ngăn ngừa tối đa các biến cố tim mạch. Các bệnh mạn tính không lây và nghèo đói tạo thành vòng luẩn quẩn, trong đó nghèo đói khiến người ta dễ phơi nhiễm các yếu tố hành vi nguy cơ dẫn đến mắc các bệnh không lây và ngược lại, các bệnh này có thể trở thành nguyên nhân quan trọng dẫn đến nghèo đói do các chi phí trực tiếp và gián tiếp cho bệnh gây ra.
Từ tháng 1/2016 đến tháng 6/2016, nhóm tác giả nghiên cứu Ninh Thị Nhung cùng cộng sự Trường Đại học Y Dược Thái Bình, Bệnh viện đa khoa huyện Thanh Chương, Nghệ An đã tiến hành nghiên cứu tại Thanh Chương, là huyện miền núi tỉnh Nghệ An có 31 xã, thị trấn trong đó có 10 xã đặc biệt khó khăn. Mục tiêu nghiên cứu: Xác định tỷ lệ rối loạn lipid máu ở người trưởng thành đến khám bệnh tại khoa khám bệnh, Bệnh viện đa khoa huyện Thanh Chương, tỉnh Nghệ An.
Đối tượng và địa bàn nghiên cứu là người trưởng thành từ 20 đến 59 tuổi đến khám tại khoa khám bệnh.
Tác giả nghiên cứu báo cáo, có 592 bệnh nhân được chọn tham gia nghiên cứu, chia đều cho các nhóm 20-29 tuổi; 30-39 tuổi; 40-49 tuổi và 50-59 tuổi. Tỷ lệ đối tượng nghiên cứu có chỉ số khối cơ thể (BMI) ở mức thừa cân, béo phì chiếm 14,2%; trong đó nam cao hơn so với nữ. Tuy nhiên khi đánh giá tình trạng dinh dưỡng theo tỷ số vòng eo/vòng mông cao thì tỷ lệ mắc của nữ lại cao hơn nam.
Nam giới có tỷ lệ tăng cholesterol, tăng triglycerid và tăng LDL là 32,4%; 37,5% và 39,5% cao hơn so với nữ là 24,7%; 33,1% và 36,1%.
Tác giả nghiên cứu cho rằng hàm lượng cholesterol toàn phần trong máu cao là yếu tố nguy cơ của bệnh tim thiếu máu cục bộ và tai biến mạch máu não do thiếu máu cục bộ. Trong nghiên cứu, tỷ lệ tăng cholesterol là 28,5%, tỷ lệ này ở nam cao hơn nữ có ý nghĩa với p<0,05.
Mức triglyceride cao là một yếu tố rủi ro gây bệnh vữa xơ động mạch, tạo thành các mảng mỡ làm các động mạch hẹp lại có thể dẫn tới đột quỵ hoặc cơn đau tim. Trong nghiên cứu, tỷ lệ tăng triglycerid là 35,3% và không có sự khác biệt về tỷ lệ này ở 2 giới.
Bên cạnh tỷ lệ tăng cholesterol và triglycerid là tỷ lệ tăng LDL, trong nghiên cứu cũng khá cao với 37,8%.
Ngược lại với chỉ số LDL là chỉ số HDL. HDL chủ yếu chuyên chở cholesterol ra khỏi động mạch để quay trở về gan và loại khỏi cơ thể qua đường mật. Một số chuyên gia cho rằng HDL loại bỏ lượng cholesterol thừa trong máu, do đó làm chậm lại quá trình hình thành mảng xơ vữa. Do đó HDL được biết đến là một loại cholesterol tốt vì nếu như có nồng độ cao trong cơ thể thì nó sẽ bảo vệ cơ thể khỏi những cơn nhồi máu cơ tim. Và ngược lại, nếu nồng độ HDL thấp (dưới 40mg/dL ở nam và dưới 50mg/dL ở nữ) sẽ làm gia tăng nguy cơ bệnh tim mạch và đột quỵ. Trong nghiên cứu, tỷ lệ đối tượng có HDL thấp chỉ chiếm 4,1%.
Kết quả nghiên cứu cũng chỉ ra rằng tỷ lệ lipit máu bị rối loạn có sự giảm dần từ rối loạn 1 chỉ số đến 4 chỉ số và thấp nhất là rối loạn cả 4 chỉ số (0,2%); cao nhất là chỉ số lipit máu hoàn toàn bình thường (36,8%); tiếp đến là rối loạn 1 chỉ số (30,6%). Nghiên cứu rối loạn lipit máu trên bệnh nhân suy thận mạn tính thận có chạy thận nhân tạo chu kỳ của tác giả Phạm Xuân Thu, Nguyễn Đình Dương, kết quả cho thấy rối loạn lipit máu là phổ biến: trong đó tỷ lệ rối loạn một thành phần lipit máu là 56,67%, hai thành phần là 21,33%, ba thành phần là 10,0% và bốn thành phần là 4,67%.
Như vậy trong nghiên cứu của tác giả, tỷ lệ rối loạn lipit máu chiếm khá cao với 63,2% trong đó chủ yếu là rối loạn tăng lipit máu (hoặc tăng cholesterol hoặc tăng triglycerid hoặc tăng LDL) chiếm 61,5% và rối loạn giảm HDL chỉ chiếm 4,1%.
BS Ninh Thị Nhung có kết luận cho nghiên cứu, có 63,2% đối tượng bị rối loạn lipit máu. Trong đó chủ yếu là rối loạn 1 chỉ số (30,6%) và rối loạn 2 chỉ số (22,8%). Tỷ lệ rối loạn lipit máu ở nam là 66,2% cao hơn so với nữ là 60,1%; tỷ lệ rối loạn lipit máu tăng theo nhóm tuổi và ở cao nhất nhóm tuổi 50-59, có ý nghĩa thống kê với p<0,05.
Nghi Anh