Tình trạng viêm gan vi rút B, vi rút C, sự lạm dụng rượu mạn tính, các bệnh lý đái tháo đường, béo phì, rối loạn lipit máu đã làm gia tăng số trường hợp mắc bệnh gan mạn tính.

Các chuyên gia chẩn đoán hình ảnh cho rằng cần có phương tiện chẩn đoán đơn giản để giúp theo dõi đánh giá bệnh lý gan mạn tính, ít tốn kém. Phương pháp siêu âm đàn hồi mô là một bước tiến mới trong chẩn đoán bệnh gan mạn tính trong thời gian gần đây. Siêu âm đàn hồi mô có 2 nhóm chính theo European Federation of society for ultrasound là tạo hình đàn hồi mô (Strain Elastography) và tạo hình đàn hồi mô sóng biến dạng (shear wave Elastography).

Kỹ thuật siêu âm đàn hồi mô đánh giá độ cứng của mô khảo sát thông qua sự khác nhau về độ biến dạng của mô đó với vùng mô xung quanh khi chúng cùng chịu tác động bởi một lực cơ học bởi bác sĩ siêu âm. Độ biến dạng mô sẽ được biểu hiện bằng bản đồ màu với từng mức độ cứng của mô sẽ tương ứng với một màu được mã hóa tùy thuộc vào nhà sản xuất. Ví dụ màu đỏ là cứng, màu xanh là mềm. Các chuyên gia chẩn đoán hình ảnh nhận xét, kỹ thuật siêu âm đàn hồi mô chưa được sử dụng thường quy trên lâm sàng nhưng thực tế có thật sự có lợi cho việc chẩn đoán ung thư vú, ung thư tuyến giáp, ung thư tuyến tiền liệt và cả ung thư hạch. Hạn chế của kỹ thuật siêu âm đàn hồi mô là phụ thuộc vào người thực hiện, không lặp lại nhiều lần được và khó làm đối với các tạng nằm sâu trong ổ bụng ví dụ như gan. Nhóm siêu âm đàn hồi mô sóng biến dạng gần đây được sử dụng nhiều, phương pháp giúp xác định độ đàn hồi mô có tính chính xác cao.

Đo độ đàn hồi gan bằng tạo hình đàn hồi sóng biến dạng đã phát triển đáng kể trong nhiều năm qua. Các bác sĩ chẩn đoán hình ảnh đã sử dụng nhiều phương pháp như đàn hồi thoáng qua (transient elastography) hay còn gọi là fibroscan, tạo hình đàn hồi bằng xung lực bức xạ âm (acoustic radiation force impulse – ARFI) và tạo hình đàn hồi sóng biến dạng (shear wave) được dùng để đánh giá bệnh lý gan.

Từ tháng 01/2017 đến tháng 4/2017, nhóm tác giả nghiên cứu Huỳnh Kim Phượng cùng cộng sự Bệnh viện Chợ Rẫy đã thực hiện nghiên cứu cắt ngang báo cáo đề tài “Đánh giá độ đàn hồi gan bằng kỹ thuật tạo hình siêu âm đàn hồi mô sóng biến dạng ở người kiểm tra sức khỏe tổng quát”. Tác giả nghiên cứu cho biết, người sau khi thực hiện bộ kiểm tra sức khỏe tổng quát chia thành nhóm (1) nhiễm vi rút viêm gan B, C; nhóm (2) gan nhiễm mỡ được chẩn đoán trên siêu âm bụng; (3) người khỏe mạnh có siêu âm gan bình thường, kết quả men gan trong giới hạn bình thường và marker viêm gan B, C âm tính.

Về siêu âm tạo hình đàn hồi sóng biến dạng trên hệ thống máy của GE (Logiq E9, S8); cơ chế mô tả khi một vật chịu tác động bởi lực lên một đơn vị diện tích nhất định, khi đó, vật phản ứng lại bằng cách biến dạng tùy theo lực tác động. Khi mô biến dạng sẽ sinh ra sóng biến dạng là sóng ngang. Độ biến dạng tỷ lệ thuận với lực tác động. Hệ số tỷ lệ này được gọi là mô đun đàn hồi (E) (Young’s modulus). Mô đun đàn hồi được xem như thước đo độ cứng của một vật. Tốc độ của sóng biến dạng Ct liên quan với mô đun đàn hồi E qua phương trình E = 3pct2; trong đó p là mật độ. Từ đó, bằng cách ước tính tốc độ sóng biến dạng, ta tính được độ cứng của mô bên dưới. Vận tốc sóng biến dạng có thể thay thế cho mô đun đàn hồi để đại diện cho độ cứng. Độ đàn hồi gan viết tắt là Kpa.

BS Phượng báo cáo, có 376 đối tượng nghiên cứu đủ điều kiện tham gia nghiên cứu; độ tuổi trung bình 39,56; trẻ nhất 18 tuổi, lớn nhất 77 tuổi; có 192 đối tượng nam giới (51,06%); 184 nữ giới (48,94%). Giá trị trung bình độ đàn hồi gan ở nhóm nhiễm vi rút viêm gan là 5,92 Kpa; dao động từ 3,56 đến 14,96 Kpa đối với nhóm gan nhiễm mỡ là 4,95 Kpa; nhóm gan bình thường là 4,21 Kpa. Sự khác biệt giữa các nhóm có ý nghĩa thống kê (p < 0,001).

Tác giả nghiên cứu cho biết quá trình gan nhiễm mỡ và viêm gan sẽ làm tăng độ cứng hay độ xơ hóa của nhu mô gan. Sử dụng kỹ thuật này, ngoài đánh giá độ xơ hóa gan hay độ đàn hồi gan, phương pháp đo độ đàn hồi gan sóng biến dạng còn cho thấy mối tương quan có ý nghĩa giữa vận tốc sóng biến dạng hay mô đun biến dạng với từng giai đoạn xơ hóa gan và có thể phân loại chính xác giai đoạn xơ hóa gan mà không cần phải sinh thiết gan.

BS Phượng nhận xét trong nghiên cứu, không có sự tương quan giữa độ đàn hồi gan và tuổi, độ đàn hồi của gan bình thường sẽ không thay đổi theo tuổi; độ đàn hồi gan cũng không bị ảnh hưởng bởi yếu tố giới tính. Về vị trí đo, BS Phượng cho biết việc đo độ đàn hồi gan có thể thực hiện tại phân thùy gan trước hoặc sau tùy theo vị trí nào thuận lợi để đo trên từng trường hợp cụ thể bệnh nhân.

BS Phượng cũng chia sẻ do nghiên cứu không có kết quả phân chia giai đoạn xơ hóa trên những bệnh nhân nhiễm viêm gan siêu vi B, C hoặc bệnh nhân gan nhiễm mỡ nên không so sánh trên từng giai đoạn xơ hóa để xác định chẩn đoán ở mức chính xác cao hơn đối với những bệnh nhân bệnh gan mạn tính.

Đức Bảo