Theo nhận định của Viện chiến lược Chính sách và Môi trường, Việt Nam là một trong những quốc gia được cảnh báo sẽ bị ảnh hưởng nghiêm trọng của biến đổi khí hậu.
Biến đổi khí hậu ảnh hưởng lên hệ sinh thái, thay đổi một loạt yếu tố có thể làm ảnh hưởng tới sức khỏe môi trường, vừa làm bùng phát các dịch bệnh thường xuyên và xuất hiện thêm các dịch bệnh mới. Báo cáo Bộ Y tế nêu rõ, những dịch bệnh truyền nhiễm hiện nay đang xảy ra tại các khu vực nhiệt đới và cận nhiệt đới là bệnh sốt rét, viêm màng não, sốt xuất huyết. Theo dự báo đến năm 2080 số người mắc bệnh sốt rét và sốt xuất huyết sẽ tăng thêm 260-320 triệu người.
Riêng đối với Việt Nam, khí hậu nóng lên là nguyên nhân phát sinh các bệnh như cúm A(H5N1), cúm A(H1N1); bệnh sốt xuất huyết, sốt rét, bệnh tả, thương hàn, tiêu chảy, viêm não do vi rút và bệnh viêm đường hô hấp cấp tính nặng (SARC). Các chuyên gia y tế nhận định, khu vực chịu ảnh hưởng của biến đổi khí hậu nặng nề nhất là đồng bằng ven biển Nam bộ. Diễn biến của dịch bệnh sốt xuất huyết, sốt rét tại khu vực đồng bằng ven biển Nam bộ có nhiều biến động bất thường, gây khó khăn cho công tác phòng chống dịch bệnh.
Nhóm tác giả nghiên cứu Bùi Khánh Toàn cùng cộng sự Bộ Y tế, Học viện Quân Y đã thực hiện nghiên cứu cơ sở dữ liệu thứ cấp báo cáo đề tài “Thực trạng sốt rét, sốt xuất huyết Dengue tại các tỉnh đồng bằng ven biển Nam bộ giai đoạn 2003-2013”. Nghiên cứu có mục đích phân tích quy luật mới của dịch bệnh sốt xuất huyết và sốt rét, từ đó đề xuất các giải pháp kiểm soát và dự phòng bệnh tại các địa bàn trong nghiên cứu.
Địa điểm nghiên cứu tại 7 tỉnh gồm Tiền Giang, Bến Tre, Trà Vinh, Sóc Trăng, Bạc Liêu, Cà Mau và Kiên Giang. Phương pháp nghiên cứu là hồi cứu số liệu thứ cấp dựa trên cơ sở dữ liệu giám sát dịch sốt rét, sốt xuất huyết Dengue (SXHD) được báo cáo theo hệ thống y tế từ năm 2003 đến 2013. Việc báo cáo này theo Quyết định số 4880/2002/QĐ-BYT ban hành ngày 6/12/2002 về quy chế thông tin báo cáo bệnh truyền nhiễm gây dịch và Thông tư số 48/2010/TT-BYT ban hành ngày 31/12/2010 về chế độ báo cáo, thông tin bệnh truyền nhiễm của Bộ Y tế. Nhóm nghiên cứu đã sử dụng thông tin báo cáo hàng tháng của các Trung tâm Y tế Dự phòng tỉnh. Dòng thông tin báo cáo được thực hiện từ trạm y tế xã, báo cáo về huyện; Trung tâm Y tế Dự phòng huyện báo cáo Trung tâm Y tế Dự phòng tỉnh theo quy định.
Tác giả nghiên cứu báo cáo đặc điểm SXHD khu vực đồng bằng ven biển Nam bộ cho thấy, số ca mắc SXHD tăng mạnh, bùng phát trong các tháng từ tháng 6 đến tháng 10 hàng năm. Xuất hiện 3 đỉnh dịch với chu kỳ 3,4 năm là các năm 2004,2007 và 2011. Số ca mắc có tương quan chặt chẽ tại độ trễ thời gian 1,2 tháng. Tác giả lưu ý, dịch SXHD có chu kỳ rõ rệt, khẳng định có sự tương quan chặt chẽ giữa nội tại số ca mắc tại các khoảng thời gian.
Tác giả phân tích, tại Singapore năm 2004 là năm có số ca mắc SXHD cao nhất kể từ năm 1998; Malaysia cũng ghi nhận số trường hợp mắc chết SXHD cao nhất vào năm 2004.
Trong nghiên cứu, số ca mắc SXHD tăng mạnh vào các mùa mưa từ tháng 6 đến tháng 10; đạt đỉnh vào tháng 7, tháng 8, những tháng còn lại số ca mắc rải rác, tương ứng những tháng nóng có nhiệt độ, lượng mưa thấp. Trong các tháng từ 5 đến tháng 7, thời điểm lượng mưa và nhiệt độ là cao nhất.
Đối với đặc điểm của sốt rét, diễn biến số ca mắc sốt rét trung bình tháng trong 10 năm không có sự khác biệt rõ ràng. Số ca mắc sốt rét có xu hướng giảm nhanh rõ rệt, đặc biệt là giai đoạn 2004-2006; giảm từ 1.592 ca xuống còn 527 ca mắc trung bình tháng. Từ năm 2006 trở đi, còn vài chục trường hợp mắc sốt rét trung bình tháng với mức 49 ca/năm. Dịch bệnh sốt rét không còn phản ánh tính chu kỳ, không xuất hiện đỉnh chu kỳ trong phân tích phổ chu kỳ.
Báo cáo Bộ Y tế, tỷ lệ mắc sốt rét trong toàn quốc liên tục giảm, từ 2,8 ca xác định/1.000 dân năm 1991 xuống còn 0,87 ca/1.000 dân năm 2001; năm 2013 chỉ còn 0,2 ca/1.000 dân. Trong năm 2013, có khoảng hơn 14 triệu người sống vùng có bệnh sốt rét lưu hành (16% dân số cả nước). Hầu hết các ca bệnh sốt rét và ca tử vong do sốt rét xảy ra ở khu vực ven biển miền Trung và Tây Nguyên. Việt Nam đang nỗ lực loại trừ bệnh sốt rét vào năm 2030. Chương trình mục tiêu sốt rét đã vượt mục tiêu của Chính phủ theo Quyết định số 108/2007/QĐ-TTg ngày 17/7/2007, đến năm 2010 không có dịch sốt rét xảy ra, cả nước ghi nhận 20 người chết do sốt rét; 53-876 trường hợp mắc sốt rét. Tỷ lệ chết do sốt rét/100.000 dân là 0,02 giảm 89,5% so với năm 2000. Tỷ lệ mắc sốt rét/100.000 dân là 0,61 giảm 84% so với năm 2000 (293.000 người). Tỷ lệ nhiễm ký sinh trùng sốt rét/100.000 dân là 0,19. Từ năm 2000 đến nay, mỗi năm có từ 10 triệu đến 12 triệu người trong vùng sốt rét lưu hành được bảo vệ bằng hóa chất diệt muỗi miễn phí; trong đó có 2 triệu người được bảo vệ bằng hóa chất phun tồn lưu, 10 triệu người được bảo vệ bằng màn tẩm hóa chất diệt muỗi, thuốc sốt rét được cấp miễn phí từ 1 triệu-2 triệu liều/năm.
Hữu Cao