Hội chứng vành cấp là nguyên nhân gây tử vong và tàn phế hàng đầu ở những bệnh nhân có bệnh động mạch vành. Tại Việt Nam, tỷ lệ bệnh động mạch vành đang gia tăng, là vấn đề thời sự.
Theo các chuyên gia tim mạch, có nhiều phương pháp được dùng để chẩn đoán bệnh động mạch vành, tuy nhiên việc tiên lượng tổn thương động mạch vành đặc biệt trên những bệnh nhân có nhiều yếu tố nguy cơ là điều rất cần phải quan tâm. Thực tế, các chuyên gia đã thực hiện nhiều nghiên cứu về mối tương quan giữa tình trạng xơ vữa động mạch cảnh, động mạch đùi và động mạch khoeo. Với tổn thương động mạch vành, phương pháp chụp động mạch vành cản quang qua da là tiêu chuẩn vàng để chẩn đoán xơ vữa động mạch vành và cung cấp những thông tin về giải phẫu cần thiết, mức độ hẹp do xơ vữa động mạch vành có thể được đánh giá khách quan bằng cách quy ra điểm theo thang điểm Gensini cải tiến.
Vừa qua, từ tháng 1/2017 đến tháng 4/2017, nhóm tác giả nghiên cứu Huỳnh Kim Phượng cùng cộng sự Bệnh viện Chợ Rẫy thực hiện nghiên cứu tiến cứu, cắt ngang báo cáo đề tài “Giá trị độ dày lớp nội trung mạc động mạch cảnh chung đối với chẩn đoán bệnh động mạch vành trong hội chứng vành cấp”. Đối tượng nghiên cứu đang điều trị nội trú tại Khoa tim mạch can thiệp Bệnh viện Chợ Rẫy, được chẩn đoán là hội chứng mạch vành cấp, có chụp mạch vành, có siêu âm Duplex động mạch cảnh. Tiêu chuẩn loại trừ bệnh nhân tiền sử nhồi máu cơ tim, bệnh nhân không đồng ý tham gia nghiên cứu. Trong nghiên cứu, bác sĩ tim mạch can thiệp thực hiện chụp động mạch vành có cản quang, đánh giá độc lập vị trí hẹp, mức độ hẹp của động mạch vành. Siêu âm Duplex bằng máy siêu âm đầu dò 12 MHz, đánh giá độ dày lớp trong nội trung mạc, mãng xơ vữa động mạch cảnh.
Về tiêu chuẩn chẩn đoán đái tháo đường theo Hiệp hội Đái tháo đường Mỹ 2013; tăng huyết áp theo tiêu chuẩn Hội Tim mạch Việt Nam 2014; rối loạn Lipit máu khi có ít nhất một trong các tiêu chuẩn; cholesterol toàn phần > 200 mg/dL; LDL-C > 100 mg/dL; HDL-C < 40 mg/dL và triglyceride > 150 mg/dL. Hút thuốc lá khi bệnh nhân có hút > 10 điếu/ngày từ 5 năm trở lên hoặc trước đây có hút, hiện tại đã ngưng nhưng chưa quá 5 năm. Bệnh động mạch vành được định nghĩa khi nhánh động mạch vành trái chính hẹp > 50% hoặc nhánh động mạch vành khác hẹp > 70%.
BS.Phương báo cáo, có 98 đối tượng nghiên cứu đủ điều kiện tự nguyện tham gia nghiên cứu; nam giới 66 bệnh nhân, nữ giới có 32 bệnh nhân; tuổi trung bình đối tượng nghiên cứu là 61,8; tuổi trung bình của nam giới là 58,7, của nữ giới là 68,1 tuổi (p < 0,001). Chỉ số khối cơ thể BMI trung bình là 23,3; cân nặng 62,2 kg; chiều cao 163,4 cm; có 72,4% đối tượng nghiên cứu tăng huyết áp; 18,4% có đái tháo đường; 59,2% có rối loạn Lipit máu; có 67,3% đối tượng nghiên cứu có hút thuốc lá.
Tác giả nghiên cứu có nhận xét, bệnh diễn tiến theo tuổi, nam giới có nhiều yếu tố nguy cơ mắc bệnh động mạch vành hơn so với nữ giới. BMI 23,3 chứng tỏ đa phần người bệnh dư cân, béo phì. BMI của nữ cao hơn so với nam giới (p < 0,001). Độ dày lớp nội trung mạch động mạch cảnh là 1,85 mm, chiếm đa số trong khoảng 1-2,25 mm.
BS.Phương cho biết, sử dụng phép kiểm Pearson thấy có sự tương quan yếu giữa độ dày lớp nội mạc động mạch cảnh chung và điểm số Gensini; hệ số tương quan 0,166, p=0,1. Nghiên cứu ở nước ngoài ghi nhận có mối tương quan giữa độ dày lớp nội trung mạc động mạch cảnh chung và điểm số Gensini. Khi tác giả nghiên cứu phân nhóm phát hiện, nhóm có độ dày lớp nội trung mạc động mạch cảnh chung > 0,9mm có điểm Gensini trung bình cao hơn nhóm có độ dày < 0,9mm (p = 0,021). Khi phân nhóm gồm nhỏ hơn 0,9mm; 0,9 đến 1,5mm và lớn hơn 1,5 mm cũng ghi nhận có mối tương quan rõ với điểm Gensini trung bình. Tác giả lưu ý rằng ở mức độ dày lớp nội trung mạc động mạch cảnh chung lớn hơn 1,5mm có ý nghĩa liên quan tổn thương động mạch vành được thể hiện qua điểm Gensini.
Nghiên cứu cũng cho kết quả, độ dày lớp nội trung mạc động mạch cảnh chung dày hơn ở nhóm có bệnh động mạch vành là 0,778 mm so với nhóm có bệnh, và khi dày hơn thì có nguy cơ bệnh mạch vành cao hơn.
Tác giả Kablak nghiên cứu có nhận xét độ dày lớp nội trung mạc động mạch cảnh chung tăng trong trường hợp có bệnh động mạch vành 1 nhánh, 2 nhánh và 3 nhánh; độ lớn và độ dày đó có liên quan độ trầm trọng của tổn thương động mạch vành. Sự hiện diện của mảng xơ vữa động mạch cảnh có liên quan tần suất bệnh động mạch vành. Tác giả Hallerstan nhận xét những bệnh nhân có nguy cơ từ trung bình đến cao của bệnh tim thiếu máu cục bộ thì mảng xơ vữa động mạch cảnh là yếu tố tiên đoán tốt nhất tổn thương động mạch vành.
Như vậy, nhóm có bệnh mạch vành thì độ dày lớp trung mạc động mạch cảnh chung dày hơn; khi độ dày lớp nội trung mạc động mạch cảnh chung lớn hơn 1,15mm có 94% khả năng có bệnh động mạch vành.
Anh Huy