Ths.BS Trần Ngọc Hải cùng các cộng sự Bệnh viện Đa khoa tỉnh Khánh Hòa từ tháng 11/2011 đến tháng 5/2014 đã thực hiện đề tài nghiên cứu nội soi mật tụy ngược dòng điều trị bệnh lý đường mật.
Tại Việt Nam, bệnh lý đường mật là một trong những bệnh lý ngoại khoa phổ biến, đa số sỏi tại đường mật chính. Nội soi mật tụy ngược dòng là phương pháp chẩn đoán và điều trị hữu hiệu đối với bệnh lý đường mật.
Nghiên cứu của ThS.BS Trần Ngọc Hải được thực hiện trên 92 ca bệnh, bệnh nhân nữ chiếm 66%, độ tuổi trung bình là 63 tuổi. Có 69 trường hợp (chiếm tỷ lệ 75%) là sỏi ống mật chủ, trong đó 04 trường hợp sỏi ống mật chủ kèm hẹp đoạn cuối ống mật chủ, 05 trường hợp viêm tụy cấp do sỏi kẹt ở cơ vòng Oddi, một số trường hợp còn lại là bệnh lý nhiễm trùng đường mật do sỏi, viêm mủ đường mật do tắc Stent, dò mật sau mổ sau cắt túi mật nội soi, ung thư đường mật, tắc mật u bóng vater, u đầu tụy, giun chui ống mật.
Theo ThS Hải, phương pháp điều trị được thực hiện là nội soi mật tụy ngược dòng cắt cơ vòng lấy sỏi ống mật chủ 69 trường hợp (tỷ lệ 70,7%); có 02 trường hợp sau lấy sỏi ống mật chủ phải đặt stent đường mật do có hẹp đoạn cuối ống mật chủ và 15 trường hợp đặt stent đường mật do các bệnh lý khác. Trường hợp có giun chui ống mật phương pháp điều trị là cắt cơ vòng, nong và lấy giun, Tỷ lệ thất bại khi thực hiện nội soi mật tụy ngược dòng trong nghiên cứu là 4,3% (04 trường hợp), nguyên nhân thất bại là tắc mật do u đầu tụy và dò mật sau cắt túi mật nội soi.
Sau khi được nội soi mật tụy ngược dòng, 85% bệnh nhân không có biến chứng của bệnh lý đường mật, không có trường hợp nào xảy ra tai biến. Một nhận xét được tác giả đưa ra là những trường hợp viêm tụy cấp do sỏi kẹt cơ vòng Oddi; viêm mủ đường mật do tắt stent đường mật và do sỏi; dò mật sau mổ cắt túi mật nội soi thì chỉ định thực hiện nội soi mật tụy ngược dòng cấp cứu có kết quả rất tốt.
Thời gian thực hiện nội soi túi mật ngược dòng tính từ lúc đặt máy nội soi qua miệng đến khi rút máy trung bình là 50 phút (ca bệnh thực hiện ngắn nhất là 20 phút, ca bệnh thực hiện dài nhất là 130 phút).
ThS Hải cũng cho biết Bệnh viện Đa khoa tỉnh Khánh Hòa bắt đầu triển khai kỹ thuật nội soi mật tụy ngược dòng chẩn đoán và điều trị sỏi ống mật chủ từ năm 2006 dưới sự giúp đỡ của giáo sư Jerome H.Siegel và BS. Frankhin E,Kasmin. Năm 2009 với sự đầu tư trang thiết bị đầy đủ, là mốc thời gian các bác sĩ thực hiện được nhiều trường hợp nội soi mật tụy ngược dòng được chẩn đoán chính xác, điều trị kịp thời, tránh những cuộc phẫu thuật, nhất là trên bệnh nhân già yếu. Trong thời gian đầu các bác sĩ thực hiện trên bệnh nhân có sỏi ống mật chủ dưới 15mm và ít sỏi; giai đoạn sau khi đã có nhiều kinh nghiệm hơn, các bác sĩ đã thực hiện nội soi mật tụy ngược dòng cho những trường hợp sỏi ống mật chủ kích thước lớn hơn từ 15-20mm.
Kết luận cho nghiên cứu của mình, ThS.BS Trần Ngọc Hải cho rằng nội soi mật tụy ngược dòng điều trị bệnh lý đường mật cho thấy tỷ lệ thành công cao và an toàn; đặc biệt có ý nghĩa trong điều trị viêm tụy cấp do sỏi kẹt cơ Oddi và nhiễm trùng đường mật dọa sốc, tỷ lệ tai biến khi thực hiện nội soi mật tụy ngược dòng thấp.
Chúng ta biết rằng, bệnh lý đường mật là một trong những bệnh lý ngoại khoa phổ biến tại Việt Nam, trong đó chủ yếu sỏi đường mật trong và ngoài gan. Hiện nay, tuy với chế độ ăn ngày càng được cải thiện, nhưng tỷ lệ bệnh hiện vẫn còn cao, nhiều trường hợp vào viện trong tình trạng nhiễm trùng đường mật nặng. Trước đây, điều trị bệnh lý đường mật chủ yếu là phẫu thuật, điều trị trên những trường hợp bệnh sỏi đường mật, người thầy thuốc phải phẫu thuật mổ ống mật chủ lấy sỏi, đặt dẫn lưu kehr.
Trên thế giới năm 1978, phương pháp nội soi mật tụy ngược dòng được thống nhất đưa ra các chỉ định điều trị cho bệnh lý gan mật. Tại Việt Nam năm 1993, Bệnh viện Bình Dân TP Hồ Chí Minh lần đầu tiên thực hiện phương pháp nội soi mật tụy ngược dòng, sau đó lần lượt các Bệnh viện Chợ Rẫy TP Hồ Chí Minh, Bệnh viện Việt Đức Hà Nội, Bệnh viện Đại học Y Dược TP Hồ Chí Minh triển khai kỹ thuật này.
Sỏi mật là nguyên nhân của 40% trường hợp gây viêm tụy cấp, viêm tụy cấp thường xảy ra hơn khi đường kính viên sỏi <5mm. Hầu hết các trường hợp viêm tụy cấp do sỏi sẽ được thúc đẩy bởi sỏi gây tắc nghẽn thoáng qua, hoặc kéo dài ở nhú tá tràng. Trong đa số các trường hợp, sỏi sẽ rơi vào lòng tá tràng trong ngày đầu tiên khởi phát viêm tụy cấp. Sỏi kẹt kéo dài trong đường mật hoặc ở nhú tá tràng thường gây bệnh cảnh nặng nề.
Thanh Tùng