Tại Hội nghị Khoa học trẻ Bệnh viện Đa khoa tỉnh Khánh Hòa tháng 5/2015 vừa qua, Ths.BS Huỳnh Thị Thu Trang đã có báo cáo đề tài “Thai trong ổ bụng: Nhân một trường hợp và điểm qua y văn”.
Bệnh nhân nữ, 33 tuổi, cư trú tại huyện Cam Lâm tỉnh Khánh Hòa, nhập viện Trung tâm Y tế huyện Cam Lâm với lần mang thai thứ ba, khoảng 08 tháng, Trung tâm Y tế huyện Cam Lâm phát hiện thai lưu lớn nên chuyển đến Khoa sản Bệnh viện Đa khoa tỉnh Khánh Hòa vào ngày 14/12/2012. Lúc vào viện, mạch 80 lần/phút, nhiệt 37 độ C, huyết áp 110/80 mmHg, không ra máu âm đạo, nhập khoa sản được ghi nhận PARA 2002, kinh cuối cùng không nhớ, ngày dự sinh không biết. Bệnh nhân tỉnh táo, tiếp xúc tốt, mạch 80 lần/phút, huyết áp 120/80 mmHg, cổ tử cung đóng, âm đạo không có máu, thai ngôi đầu.
Kết quả siêu âm cho thấy tử cung có 1 thai đầu hạ vị, tim thai âm tính, đường kính lưỡng đỉnh của đầu BPD có dấu chồng sọ, bụng thai nhi có hơi, FL 60mm khoảng 33-34 tuần, ối ít có nhiều cặn, da thai nhi toàn thân phù nề, kết luận tử cung có 1 thai thuận khoảng 33-34 tuần lưu. Chẩn đoán thai lần III khoảng 8 tháng lưu lâu trong tử cung, được xử trí thuốc Vitamine K1 10 mg chích, Transamine 250mg chích tĩnh mạch chậm và được hội chẩn cho thai ra đường âm đạo bằng phương pháp Kovac’s. Khi bác sĩ tiến hành đặt túi nước và bơm vào thì nước chảy khoảng 50ml là không chảy nữa, kiểm tra kỹ không thấy tắc ống quyết định rút ra thử đặt sonde Foley để kiểm tra khi bơm được 50ml thì thấy thành bụng có 2 khối rõ cách biệt nhau, thăm âm đạo thì thấy phần đặt sonde Foley đúng là từ cổ tử cung, lúc này nghi ngờ bệnh nhân có hai tử cung nhưng tìm không ra cổ tử cung thứ hai để xác định ngôi thai nên chỉ định hội chẩn lại và quyết định mổ lấy thai.
Khi các bác sĩ tiến hành phẫu thuật thấy có một khối lớn nhiều mạch máu tăng sinh kích thước 20 x 30 cm. Các bác sĩ đã quyết định xẻ dọc khối lạ lấy thai ra 1 bé gái khoảng 2.200gr chết, da bong, toàn thân mềm nhũn. Kẹp cầm máu vùng rách, lúc này xác định lại giải phẫu phát hiện vỏ làm túi chứa thai bao gồm mạc nối lớn tạo thành một nửa và một phần loa vòi trứng trái tạo thành nửa vỏ bọc, tạo ra một túi chứa thai, cắt lọc toàn bộ túi chứa thai, gửi giải phẫu bệnh lý, kiểm tra phần phụ phải bình thường, lau sạch đặt dẫn lưu ổ bụng đóng bụng 4 lớp tình trạng có thai. Sau mổ bệnh nhân ổn định, xuất viện sau 5 ngày theo dõi.
Theo Ths. Thu Trang, đây là trường hợp thai trong ổ bụng mà Bệnh viện Đa khoa Khánh Hòa gặp trong gần 10 năm nay. Với tỉ lệ 1/10.000 trường hợp có thai thì đây là một bệnh cảnh rất hiếm gặp của thai lạc chỗ.
Vì thai phụ không đi khám thai trong 3 tháng đầu nên việc phát hiện vị trí thai đã bị bỏ qua trong giai đoạn này. Trong nhiều báo cáo nghiên cứu cho thấy kết quả siêu âm thường không chính xác trong phần lớn trường hợp. Các dấu hiệu trên siêu âm gợi ý thai ổ bụng gồm thiểu ối, vị trí bánh nhau không rõ ràng, bất thường về ngôi thai, tử cung rỗng và nằm thấp ở hố chậu. Một túi thai dầy tương tự một tử cung có thai và có thể gây nhầm lẫn ngay cả với những người siêu âm có nhiều kinh nghiệm.
Với lý do bệnh nhân đến viện vì thấy thai không máy, có lẽ do nghĩ thai đã lớn nên bệnh nhân chỉ được siêu âm qua thành bụng và chủ yếu kiểm tra tim thai, vị trí bất thường bánh nhau, ngôi thai chứ không nghĩ đến phương án tìm tử cung trong hố chậu, hoặc có thể nghĩ tới tình trạng thai trong ổ bụng. Cho nên việc thấy được thai nhi, bánh nhau và tim thai đã khiến những lần siêu âm đó không nghĩ tới khả năng thai nằm trong ổ bụng.
Có lẽ các nhà lâm sàng đã không nghĩ đến khả năng thai ổ bụng nên việc chỉ định chụp MRI đã không được đặt ra.
Chúng ta biết rằng thai trong ổ bụng là một dạng rất hiếm gặp của thai lạc chỗ, chiếm khoảng 1% tất cả các trường hợp thai lạc chỗ và xảy ra khoảng 1/10.000 trường hợp sinh. Đây là một bệnh lý cấp cứu trong sản khoa với tỉ lệ tử vong mẹ và chu sinh lần lượt là 0,5-18% và 40-95%. Tỉ lệ thai trong ổ bụng thay đổi tùy theo vị trí địa lý, mức độ quản lý và chăm sóc thai nghén, và tình trạng kinh tế xã hội. Người ta cho rằng thai ổ bụng thường gặp ở các nước đang phát triển, có thể là do tần suất viêm nhiễm vùng chậu cao. Tỉ lệ tử vong của thai trong ổ bụng cao gấp 7,7 lần so với thai lạc chỗ ở vòi trứng và gấp 90 lần so với thai trong tử cung. Bệnh suất của mẹ bao gồm chảy máu, nhiễm trùng, nhiễm độc máu, thiếu máu, đông máu rải rác trong lòng mạch, tắc mạch phổi, hoặc do sự hình thành đường dò giữa túi ối và ruột do xương thai nhi đâm thủng. Thai ổ bụng có 10-25% cơ hội sống sót. Tuy nhiên, 20-40% trẻ sinh sống sẽ bị dị dạng và chỉ có 50% trẻ sống sót sau 1 tuần. Hơn nữa, dị dạng thai như vẹo cổ, bất cân xứng khuôn mặt, biến hình chi, đầu dẹt, và dị dạng lồng ngực, có thể xảy ra ở những trường hợp thiểu ối nặng trong môi trường ở ngoài tử cung.
Bảo Trâm