Một nghiên cứu về bệnh võng mạc đái tháo đường của Bệnh viện Mắt Hà Nam, Trường Đại học Y Dược Thái Bình, Trường Đại học Y Hà Nội thực hiện năm 2013 vừa công bố gần đây cho thấy nguy cơ bị tổn thương võng mạc ở nhóm bệnh nhân mắc bệnh đái tháo đường 5-10 năm cao hơn 1,6 lần so với nhóm mắc bệnh đái tháo đường dưới 5 năm, nếu bệnh nhân đái tháo đường trên 10 năm nguy cơ này tăng lên hơn 4 lần.
Nghiên cứu nói trên được thực hiện trên gần 800 bệnh nhân, nhóm tuổi trên 60 chiếm tỷ lệ gần 70%. Đối tượng nghiên cứu là những bệnh nhân được chẩn đoán xác định đái tháo đường týp 2 tại tỉnh Hà Nam. Nhóm có thời gian mắc bệnh đái tháo đường < 5 năm chiếm tỷ lệ 53,6%; trên 10 năm gần 18%. Thời gian mắc bệnh kéo dài là yếu tố quan trọng hàng đầu ảnh hưởng đến các tổn thương võng mạc, tổn thương càng nặng lên.
Tổ chức Y tế thế giới đã nhận định bệnh võng mạc đái tháo đường sẽ là nguyên nhân hàng đầu gây mù lòa, ước tính có khoảng 2% người bệnh sẽ bị mù sau 15 năm mắc bệnh. Một nghiên cứu tại Mỹ cho thấy có đến gần 27% bệnh nhân đái tháo đường týp 2 bị giảm thị lực, nghiên cứu tại Bệnh viện Mắt năm 2007 tỷ lệ này là 94%.
Đối với việc kiểm soát tốt tình trạng glucose máu trong nghiên cứu này có tỷ lệ hơn 50%, đường huyết lúc đói thường xuyên dưới 7mmol/l, tổn thương võng mạc có tỷ lệ là 26%, trong khi nhóm kiểm soát đường huyết kèm có tổn thương võng mạc gần 41%.
Chúng ta biết rằng võng mạc là một lớp thần kinh nằm phía sau của mắt có nhiệm vụ nhận cảm ánh sáng và hỗ trợ việc gửi hình ảnh về. Khi mạch máu võng mạc bị tổn thương, chúng có thể rỉ dịch hoặc máu và làm tổn thương mô. Tổn thương có thể làm những hình ảnh đưa từ võng mạc đến não không rõ nét. Bệnh lý võng mạc đái tháo đường đang là nguyên nhân gây mù lòa hàng đầu ở người lớn tại Mỹ. Khoảng 80% bệnh nhân đái tháo đường trên 15 năm có tổn thương mạch máu võng mạc.
Bệnh lý võng mạc nền là giai đoạn đầu của bệnh lý võng mạc tiểu đường. Trong giai đoạn này, dịch rò rỉ làm cho võng mạc phù nề hoặc lắng đọng được gọi là xuất tiết. Giai đoạn này thường không làm ảnh hưởng thị lực, nhưng có thể đưa đến các giai đoạn trầm trọng hơn. Bệnh lý võng mạc nền được xem như một dấu hiệu cảnh báo, đôi khi dịch rò rỉ tập trung tại vùng hoàng điểm, khu vực võng mạc cho phép nhận cảm chi tiết tốt nhất, đây là tình trạng phù hoàng điểm và có thể gây khó khăn trong việc nhìn và đọc ở khoảng cách gần.
Bệnh lý võng mạc tiền tăng sinh biểu hiện những thay đổi xuất hiện khi mạch máu bất thường bắt đầu tiến triển trên bề mặt võng mạc. Mạch máu tiến triển bất thường này gọi là tâm mạch hóa, thành các mạch máu mới này thường yếu và có thể dễ vỡ và xuất huyết. máu rò rỉ có thể gây xuất huyết vào thể pha lê (dạng chất nhầy trong ở trung tâm của nhãn cầu). Máu rò rỉ có thể ngăn cản ánh sáng đi qua đồng tử đến võng mạc, tạo hình ảnh mờ và méo mó.
Những mạch máu bất thường này làm tổn thương mô tiến triển kéo võng mạc ra khỏi phía sau của mắt gây tách lớp võng mạc. Nếu không điều trị, bong võng mạc có thể làm mất thị lực trầm trọng.
Bệnh lý võng mạc đái tháo đường tiền tăng sinh là dạng trầm trọng nhất của bệnh lý võng mạc do đái tháo đường, ảnh hưởng lên 20% bệnh nhân đái tháo đường. Bệnh lý có thể gây mất thị lực nặng có khi gây mù hoàn toàn
Thường không có triệu chứng rõ ràng trong bệnh lý võng mạc nền. Điều trị nội khoa là cách duy nhất để thay đổi tình trạng bên trong mắt. Khi xuất huyết xảy ra, hình ảnh có thể trở nên lờ mờ và thậm chí mất thị lực. Tuy nhiên, bệnh lý võng mạc tiền tăng sinh thường không đau và là dạng trầm trọng của bệnh và đòi hỏi phải điều trị nội khoa lập tức. Sản phụ và người tăng huyết áp có thể làm cho bệnh lý võng mạc do đái tháo đường nặng nề hơn.
Xác định bệnh lý võng mạc đái tháo đường sớm là cách bảo vệ tốt nhất để phòng ngừa mất thị lực. Bệnh nhân đái tháo đường nên được bác sĩ nhãn khoa kiểm tra ít nhất 1 lần trong năm. Với việc tầm soát cẩn thận, bác sĩ nhãn khoa có thể bắt đầu điều trị trước khi thị lực bị ảnh hưởng.
Cách phòng ngừa tốt nhất là được bác sĩ nhãn khoa kiểm tra mắt thường xuyên. Để xác định bệnh lý võng mạc đái tháo đường, bác sĩ nhãn khoa sẽ quan sát bên trong mắt bằng một dụng cụ gọi là kính soi đáy mắt, đồng tử có thể cần được nhỏ giãn. Nếu bệnh lý võng mạc đái tháo đường được xác định, bác sĩ sẽ cho chụp hình ảnh võng mạc, còn được gọi là chụp võng mạc huỳnh quang- Fluorescein Angiography. Trong xét nghiệm này, thuốc nhuộm được tiêm vào mắt và chụp những hình ảnh đặc biệt.
Ngày nay, với các phương pháp chẩn đoán và điều trị tiến bộ, chỉ có một tỷ lệ nhỏ bệnh nhân bị bệnh lý võng mạc tiến triển có sự giảm thị lực đáng kể. Trong nhiều trường hợp, điều trị không cần thiết nhưng bệnh nhân vẫn sẽ cần kiểm tra mắt thường xuyên. Trong những trường hợp khác, cần thiết phải điều trị để ngăn chặn tổn thương và cải thiện thị lực nếu có thể.
Phẫu thuật laser: tia laser có năng lượng được tập trung trên võng mạc bị tổn thương. Tia laser được dùng chặn đứng các mạch máu bị rò rỉ để làm giảm phù hoàng điểm. Phương pháp này gọi là quang đông võng mạc- photocoagulation. Đối với mạch máu bất thường tiến triển, tia laser được bắn rải rác thông qua vùng ngoại vi của võng mạc. Những điểm tổn thương nhỏ do bắn laser làm giảm mạch máu bất thường phát triển và giúp hàn gắn võng mạc vào phía sau mắt, phòng ngừa bong võng mạc. Nếu bệnh lý võng mạc đái tháo đường được xác định sớm, điều trị phẫu thuật bằng laser sẽ làm chậm mất thị lực. Thậm chí trong giai đoạn nặng, phẫu thuật laser cũng làm giảm sự suy giản thị lực trầm trọng.
Cắt pha lê thể- Vitrectomy: trong bệnh lý võng mạc đái tháo đường tiền tăng sinh tiến triển, thủ thuật vi phẫu được tiến hành trong phòng mổ. Cắt pha lê thể loại bỏ máu ở trong pha lê thể và thay thế bằng dung dịch trong suốt, khoảng 70% bệnh nhân được phẫu thuật cắt pha lê thể cải thiện thị lực sau khi phẫu thuật.
Retinal Repair: nếu mô tổn thương tách khỏi võng mạc, mất thị lực trầm trọng hoặc mù hoàn toàn có thể là hậu quả nếu không điều trị phẫu thuật gắn kết võng mạc.
Huy Hoàng