Việt Nam nằm trong vùng khí hậu nhiệt đới, điều kiện vệ sinh môi trường thuận lợi cho bệnh ký sinh trùng phát triển.
Các nghiên cứu trong nước cho thấy tỷ lệ nhiễm một số loại ký sinh trùng chiếm tỷ lệ khá cao, đặc biệt là nhiễm Strongyloides, Toxocara, Gnathostoma… Nghiên cứu của các tác giả nước ngoài cho thấy có mối liên quan giữa nhiễm ký sinh trùng và các biểu hiện của bệnh dị ứng, trong đó chủ yếu bệnh mày đay mãn tính. Hiện nay, ở Việt Nam có nhiều đề tài nghiên cứu về bệnh nhiễm ký sinh trùng ở người và động vật, về các yếu tố dị nguyên liên quan đến bệnh mày đay nhưng lại rất ít nghiên cứu tìm hiểu mối liên quan của bệnh này với ký sinh trùng. Tại Bệnh viện Da liễu Khánh Hòa, bệnh mày đay chiếm tỷ lệ cao trong các mặt bệnh về da, khoa xét nghiệm cũng đã triển khai các xét nghiệm huyết thanh chẩn đoán ký sinh trùng.
Từ tháng 12/2014 đến tháng 10/2015, BSCKI. Nguyễn Thị Kim Mai đã thực hiện đề tài nghiên cứu “Khảo sát mối liên quan giữa bệnh mày đay và nhiễm ký sinh trùng”.
Tiêu chuẩn chọn đối tượng nghiên cứu là những bệnh nhân có biểu hiện mày đay, có kết quả huyết thanh chẩn đoán ký sinh trùng Strongyloides, Toxocara. Bệnh nhân tuân thủ phác đồ điều trị và theo dõi được kết quả điều trị. Thu thập thông tin bệnh nhân dựa theo bảng câu hỏi có cấu trúc đã soạn sẵn và bệnh nhân đồng ý tham gia nghiên cứu. Những đối tượng trẻ em dưới 15 tuổi, phụ nữ có thai, phụ nữ đang cho con bú, đối tượng không đồng ý tham gia nghiên cứu đều không mời tham gia nghiên cứu. Phương pháp tiến hành là các đối tượng nghiên cứu được ghi nhận thông tin theo bảng hỏi định sẵn, phỏng vấn theo bảng điều tra, khám lâm sàng các biểu hiện ngoài da, làm xét nghiệm huyết thanh ký sinh trùng với 2 loại giun Strongyloides stercoralis, Toxocara (tại phòng xét nghiệm của Bệnh viện Da liễu Khánh Hòa). Bệnh nhân được điều trị và theo dõi 1 tuần, 2 tuần, 3 tuần, 1 tháng. Sau 3 tháng kiểm tra lại huyết thanh ký sinh trùng.
Theo BS. Kim Mai, kết quả có 53 bệnh nhân tham gia nghiên cứu, trong đó có 35 trường hợp huyết thanh chẩn đoán ký sinh trùng dương tính, 18 trường hợp huyết thanh chẩn đoán ký sinh trùng âm tính. Đối với đặc điểm của nhóm đối tượng có huyết thanh ký sinh trùng dương tính, người có tuổi nhỏ nhất là 15, lớn nhất là 55 tuổi, nhóm 20-40 tuổi chiếm hơn ½ đối tượng nghiên cứu. Nữ giới có 25 trường hợp nhiều hơn so với nam 10 trường hợp. Ở tại thành phố Nha Trang có 19 người, chiếm 54%. Qua khảo sát nhận thức của đối tượng nghiên cứu với các yếu tố nguy cơ như tẩy giun định kỳ; nuôi chó mèo, vuốt ve và bế chó mèo; thường xuyên ăn rau sống; thích ăn thịt tái, lòng (chó, heo, gà…); dùng nước giếng để ăn uống; rửa tay trước khi ăn; rửa tay sạch sau khi đi vệ sinh; tiếp xúc với đất thường xuyên. Trong các thói quen sinh hoạt mang tính nguy cơ cao nhiễm ký sinh trùng, việc tẩy giun không định kỳ cùng với thói quen ăn rau sống và ăn thịt tái, ăn lòng chiếm tỷ lệ cao.
Đối với kết quả huyết thanh chẩn đoán ký sinh trùng trên bệnh nhân mày đay, so sánh giữa bệnh nhân mày đay có huyết thanh ký sinh trùng dương tính với âm tính, BS. Mai thực hiện huyết thanh chẩn đoán đối với Strongyloides và Toxocara vì đây là những ký sinh trùng gây nhiễm với tỷ lệ cao. Kết quả đã thu thập được 53 bệnh nhân bệnh mày đay có kết quả huyết thanh ký sinh trùng: 35 trường hợp dương tính và 18 trường hợp âm tính. Trong số 35 trường hợp huyết thanh chẩn đoán ký sinh trùng dương tính có 27 trường hợp nhiễm 1 loại ký sinh trùng (18 Toxocara, 09 Strongyloides) chiếm tỷ lệ 77,1%; 08 trường hợp nhiễm cả 2 loại ký sinh trùng (22,9%). Kết quả nhiễm ký sinh trùng Toxocara 18 trường hợp (66,7%); nhiễm Strongyloides 9 trường hợp (33,3%). Nhiễm cả 2 loại ký sinh trùng có 8 trường hợp.
Theo BS. Mai, dùng thuốc tẩy giun theo phác đồ kèm thuốc kháng histamine sau 1 tuần tỷ lệ giảm bệnh là 100%; sau 2 tuần tỷ lệ giảm bệnh đạt 51,4%; khỏi bệnh đạt 48,6%; sau 3 tuần điều trị tỷ lệ giảm 14,3% và tỷ lệ khỏi tăng lên đạt 85,7%. Tuy nhiên sau 1 tháng điều trị kết quả ghi nhận 08 trường hợp tái khám trở lại vì mày đay tái phát còn những trường hợp khác chưa ghi nhận được. Sau 3 tháng hẹn bệnh nhân xét nghiệm lại huyết thanh thì chỉ thu thập 16 trường hợp trong đó có 12 trường hợp nhiễm 1 loại ký sinh trùng và 04 trường hợp nhiễm 2 loại ký sinh trùng (trước khi điều trị) cho kết quả hiệu giá kháng thể âm tính 3 trường hợp và giữ nguyên 1 trường hợp đối với nhiễm 1 loại ký sinh trùng; đối với nhiễm 2 loại ký sinh trùng (4 bệnh nhân), kết quả hiệu giá kháng thể âm tính có 01 trường hợp; không có trường hợp nào hiệu giá kháng thể giữ nguyên. Như vậy với kết quả đó cho thấy sau điều trị hiệu giá kháng thể đã giảm rõ rệt 91,7% đối với đối tượng nghiên cứu nhiễm 1 loại ký sinh trùng và 100% đối với đối tượng nhiễm 2 loại ký sinh trùng.
BS. Nguyễn Thị Kim Mai đã có kết luận là các yếu tố dịch tễ tuổi, giới tính, nghề nghiệp, các yếu tố nguy cơ đều có ảnh hưởng đến bệnh nhiễm ký sinh trùng. Có mối liên quan giữa bệnh ký sinh trùng với bệnh mày đay. Việc điều trị đúng phác đồ điều trị ký sinh trùng góp phần cải thiện tốt bệnh mày đay. Qua nghiên cứu này BS. Mai đưa ra một số kiến nghị sau: Bệnh mày đay là một bệnh khó điều trị khỏi, gây cho người bệnh cảm giác khó chịu và từ đó mất lòng tin vào khả năng chuyên môn của thầy thuốc. Mặc dù nhiễm ký sinh trùng chỉ là 1 trong nhiều nguyên nhân gây ra bệnh mày đay, tuy nhiên cán bộ y tế không nên bỏ sót, cần giáo dục tuyên truyền người dân cách vệ sinh trong sinh hoạt, tẩy giun định kỳ, cần chẩn đoán sớm và điều trị kịp thời cải thiện tốt cho người bệnh mày đay có liên quan ký sinh trùng. Chú ý việc điều trị cần tuân thủ đúng phác đồ và theo dõi chặt chẽ để đem lại kết quả chắc chắn hơn, điều đó sẽ góp phần phòng ngừa được các biến chứng do ký sinh trùng lạc chỗ gây ra.
BS. Kim Mai cũng cho rằng nghiên cứu chỉ là 1 nghiên cứu nhỏ nên chỉ đưa ra những nhận xét và suy nghĩ của bản thân để các đồng nghiệp tham khảo, đóng góp ý kiến; từ đó có nhiều đề tài nghiên cứu lớn hơn để đạt được kết quả thống nhất ứng dụng vào công tác điều trị ngày càng tốt hơn.
Văn Hanh