Nhiễm khuẩn bệnh viện ngày càng trở thành một thách thức mang tính thời đại và tính toàn cầu, được ngành y tế các quốc gia trên thế giới hết sức quan tâm.
Trong thăm khám và chăm sóc bệnh nhân cán bộ y tế phải liên tục sử dụng đôi bàn tay để thao tác kỹ thuật. Việc rửa tay thường quy làm giảm được phần lớn số vi khuẩn thường trú trên tay nhân viên y tế qua đó sẽ làm giảm được nguy cơ lây chéo trong bệnh viện. Rửa tay thường quy là bắt buộc với các nhân viên y tế của mọi khoa phòng, là một kỹ thuật đơn giản, không mất nhiều thời gian lại rất hiệu quả trong việc phòng ngừa nhiễm khuẩn bệnh viện, bảo đảm an toàn cho bệnh nhân, nhân viên y tế và cả cộng đồng.
Ngày càng nhiều các nước trên thế giới chứng minh vai trò của rửa tay thường quy đối với việc giảm tỷ lệ nhiễm trùng liên quan đến chăm sóc y tế. Tại Việt Nam, Bộ Y tế đưa ra quy trình rửa tay thường quy để nhân viên y tế áp dụng vào thực tế tại bệnh viện nhằm làm giảm tỷ lệ nhiễm khuẩn mắc phải tại bệnh viện, giảm chi phí và tử vong cho người bệnh.
Trong năm 2015, CN Trần Thị Ánh Hường đã tiến hành đề tài “Khảo sát kiến thức, thái độ, thực hành rửa tay thường quy của nhân viên y tế Bệnh viện Da liễu tỉnh Khánh Hòa”. Có 47 đối tượng nghiên cứu được mời tham gia ở 4 nhóm: Hộ lý – Cấp dưỡng, nhóm Điều dưỡng, nhóm Kỹ thuật viên và nhóm Bác sĩ. Bảng khảo sát nghiên cứu gồm 10 câu hỏi về kiến thức, 5 câu hỏi về thái độ, đối với khảo sát thực hành tác giả nghiên cứu quan sát ngẫu nhiên các đối tượng nghiên cứu rửa tay thực hiện trong các ngày kiểm tra chéo công tác điều dưỡng, đánh giá bằng bảng kiểm quy trình rửa tay thường quy do Bộ Y tế ban hành ngày 12/10/2007, công văn số 7517.
Qua kết quả phân tích nghiên cứu, CN. Trần Thị Ánh Hường cho biết kết quả khảo sát đã phản ánh tình hình thực tế về công tác rửa tay thường quy của các đối tượng được nghiên cứu. Việc rửa tay thường quy là kỹ thuật cần thiết cho mọi nhân viên y tế, ngoài việc phòng ngừa lây nhiễm chéo giữa các bệnh nhân trong bệnh viện còn phòng ngừa việc lây nhiễm các loại vi khuẩn nguy hiểm cho bản thân nhân viên y tế và cộng đồng. Vệ sinh tay phù hợp là biện pháp hàng đầu, giúp giảm lây truyền tác nhân gây nhiễm khuẩn bệnh viện tại các cơ sở y tế.
Kết quả về sự hiểu biết và thái độ của nhân viên y tế về rửa tay thường quy: Về mục đích rửa tay phần lớn hiểu nhầm là loại bỏ hoàn toàn vi khuẩn trên bàn tay, mà đúng ra là rửa tay thường quy chỉ loại bỏ vi khuẩn tạm trú trên bàn tay. Hiểu biết về chỉ định rửa tay, các đối tượng nghiên cứu đạt tỷ lệ rất cao, tỷ lệ đạt thấp nhất là Hộ lý – Cấp dưỡng, kết quả nghiên cứu cũng cho thấy có đến 75% nhân viên y tế cần bổ sung kiến thức để đảm bảo việc an toàn vệ sinh trong chế biến và phân chia thức ăn cho bệnh nhân.
Về nguyên tắc rửa tay thường quy, nhóm Hộ lý – Cấp dưỡng đạt tỷ lệ thấp 37,5%, giữa Bác sĩ, Điều dưỡng không có chênh lệch lớn, Kỹ thuật viên đạt tỷ lệ cao nhất 100%. Cần phải cập nhật lại kiến thức cho nhóm Hộ lý – Cấp dưỡng vì bước cuối cùng của rửa tay thường quy không đúng sẽ làm bẩn đôi bàn tay như khi chưa rửa tay thường quy.
Về thời gian thực hiện rửa tay thường quy, các đối tượng nắm rất vững thời gian rửa tay tối đa và tối thiểu. Hộ lý – Cấp dưỡng đạt 88%, Kỹ thuật viên, Bác sĩ, Điều dưỡng đạt 100%. Kiến thức đúng về các bước trong quy trình rửa tay thường quy các nhóm đạt tỷ lệ trên 80%. Một tỷ lệ nhỏ nhân viên y tế cho rằng sẽ mang găng thay cho rửa tay thường quy, cần giải thích cho các đối tượng vì mang găng không hoàn toàn thay thế được rửa tay, ngay cả găng sạch vẫn có sự hiện diện của vi khuẩn và nấm. Hầu hết các đối tượng cho rằng không rửa tay thường xuyên là do không có thời gian. Các nhóm đối tượng Điều dưỡng, Kỹ thuật viên, Bác sĩ có thái độ nghiêm túc về rửa tay thường quy, nhóm đối tượng Hộ lý – Cấp dưỡng cần chú ý hơn về thái độ rửa tay thường quy.
CN. Trần Thị Ánh Hường cũng phân tích về thực hành rửa tay thường quy kỹ thuật chưa đảm bảo tuyệt đối, lấy lượng dung dịch xà phòng không đủ 3 – 5ml, các bước rửa tay không đúng, không đủ, không chuẩn bị khăn trước khi rửa tay thường quy, vì vậy tỷ lệ thực hành xếp loại tốt 34%; khá 36,2%; trung bình 29,8%.
Chúng ta biết rằng, da người bình thường là nơi định cư của vi khuẩn thường trú và tạm trú. Vi khuẩn tạm trú cư ngụ ở lớp nông nhất của da. Dù chỉ sống trên da trong một thời gian ngắn nhưng chúng có khả năng gây bệnh cao và việc lây nhiễm là do nhân viên y tế tiếp xúc trực tiếp với bệnh nhân hay bề mặt môi trường xung quanh bệnh nhân. Vi khuẩn thường trú là nguyên nhân chính gây nhiễm khuẩn bệnh viện và làm lan rộng tình trạng kháng kháng sinh do nhiễm chéo. Dù vậy, vi khuẩn tạm trú lại rất dễ bị loại bởi rửa tay thường quy. Trong khi đó, vi khuẩn thường trú nằm ở lớp sâu hơn của da, ít có nguy cơ gây bệnh hơn. Vì vậy việc thực hiện rửa tay thường quy đúng quy trình kỹ thuật là cần thiết. Đa số nhân viên y tế không dàn đều xà phòng đến cổ tay, chưa làm bông bọt xà phòng, chưa đưa các ngón tay vào kẽ ngón để miết các kẽ tay, cả mặt lòng và mặt mu bàn tay thì khả năng vi khuẩn bám trên tay khó tách rời ra khỏi da tay. Đa số nhân viên y tế khi rửa tay dưới vòi nước chảy không để tay ở vị trí hướng cao, điều này phải tuyệt đối tuân thủ. Thêm vào đó, bồn nước rửa tay không đúng quy cách vị trí rửa tay trong y tế cũng làm ảnh hưởng đến nguyên tắc rửa tay.
CN. Trần Thị Ánh Hường đã đưa ra những khuyến nghị cụ thể như bệnh viện tiếp tục tổ chức các lớp tập huấn trang bị kiến thức cho nhân viên y tế, đặc biệt là các nhân viên mới. Tổ Điều dưỡng cần có kế hoạch kiểm tra, giám sát thường xuyên định kỳ và đột xuất việc rửa tay thường quy theo bảng điểm. Từng khoa phòng, điều dưỡng trưởng khoa thường xuyên đôn đốc, nhắc nhở nhân viên trong khoa thực hiện tốt việc rửa tay thường quy. Bệnh viện cần cung cấp đầy đủ phương tiện để nhân viên y tế thực hiện tốt việc rửa tay thường quy đúng quy trình./.
Huy Hoàng