Tác giả Veronesi.U cùng cộng sự qua một nghiên cứu đăng trên Lancet Oncology năm 2006 cho rằng đối với Carcinôm vú giai đoạn sớm, tình trạng hạch nách di căn là yếu tố tiên lượng sống còn quan trọng nhất.
Các nhà điều trị ung thư cho rằng dự đoán tình trạng hạch nách trước khi phẫu thuật hết sức quan trọng, từ đó lập kế hoạch điều trị hợp lý cho người bệnh. Phương pháp đánh giá tình trạng hạch nách chính xác nhất là nạo hạch nách và sinh thiết hạch lính gác. Theo hướng dẫn của ASCO 2014, xử trí chuẩn trong điều trị Carcinôm vú giai đoạn sớm lâm sàng hạch nách âm tính, phương pháp sinh thiết hạch lính gác có thể thay thế cho nạo hạch nách. Tuy nhiên, thực tế trên lâm sàng, có những trường hợp hạch nách âm tính vẫn có khoảng 30% có di căn hạch. Vì vậy, nếu nhận biết được hạch nách di căn trước mổ sẽ tránh được sinh thiết hạch lính gác không cần thiết trên những bệnh nhân có hạch nách di căn.
Theo các chuyên gia ung thư vú, đánh giá hạch nách trước mổ bằng khám lâm sàng có giá trị thấp với độ nhạy 33%-68%. Nhiều nghiên cứu đã cho thấy phương pháp siêu âm kết hợp với chọc hút tế bào bằng kim nhỏ dưới hướng dẫn siêu âm hạch nách làm tăng giá trị chẩn đoán hạch nách với độ nhạy 60-88%; độ đặc hiệu 95-100%.
Từ tháng 1/2015 đến tháng 6/2016, nhóm tác giả nghiên cứu Trần Văn Thiệp cùng các cộng sự Bệnh viện Ung bướu TP Hồ Chí Minh đã tiến hành nghiên cứu đề tài “Vai trò của siêu âm và chọc hút tế bào bằng kim nhỏ dưới hướng dẫn của siêu âm chẩn đoán hạch nách trong ung thư vú giai đoạn sớm”.
Theo tác giả nghiên cứu, đối tượng nghiên cứu là các trường hợp được chẩn đoán Carcinôm vú giai đoạn I,II theo UICC lần thứ 7, có hạch nách âm tính. Tất cả các trường hợp đều được siêu âm đánh giá hạch nách trước mổ. Siêu âm hạch nách được thực hiện bởi các bác sĩ có kinh nghiệm nhiều năm về siêu âm tuyến vú và vùng nách. Máy siêu âm có đầu dò thẳng (Linear) tần số 7,5-15MHz. Những trường hợp có hạch nách nghi ngờ di căn trên siêu âm sẽ được thực hiện FNA/SA bằng kim 21G. Tất cả các trường hợp đều được đoạn nhũ nạo hạch. Kết quả siêu âm và FNA/SA được so sánh với tiêu chuẩn vàng là giải phẫu bệnh sau nạo hạch để tính độ nhạy, độ đặc hiệu, giá trị tiên đoán và độ chính xác.
Theo BS.Trần Văn Thiệp phân tích, tổng số có 327 đối tượng nghiên cứu phù hợp được mời tham gia nghiên cứu, độ tuổi trung bình của đối tượng nghiên cứu là 50,2; nhóm trên 40 tuổi chiếm tỷ lệ 83,6%. Kích thước bướu trung bình 27,3 mm; chủ yếu bướu T1 (41,6%) và bướu T2 (53,8%). Kết quả giải phẫu bệnh là Carcinôm tuyến vú dạng không đặc hiệu chiếm 90,3%; grad 2 chiếm gần 75%. Thụ thể nội tiết ER, PR dương tính chiếm 70,3%; phân nhóm sinh học chủ yếu là Luminal B chiếm 51,4%. Tỷ lệ hạch nách di căn sau mổ là gần 30%; trung bình số hạch di căn là 02 hạch, trung bình số hạch được nạo là 12 hạch.
BS.Thiệp cho biết, kết quả nghiên cứu siêu âm chẩn đoán hạch nách có độ nhạy, độ đặc hiệu ở mức trung bình (79% và 72%); giá trị tiên đoán dương tương đối thấp 54%; giá trị tiên đoán âm khá cao 98% và độ chính xác là 74%. Với những số liệu trên, BS.Thiệp có nhận xét là chỉ có một nửa đối tượng nghiên cứu siêu âm kết luận có di căn hạch là di căn thật sự. Để tránh những trường hợp bệnh nhân dương tính giả có thể mất cơ hội thực hiện sinh thiết hạch lính gác, bác sĩ cần làm thêm FNA/SA hạch nách để tìm ra chính xác những trường hợp có di căn trước mổ. Nếu FNA/SA dương tính sẽ được nạo hạch nách ngay mà không phải qua sinh thiết hạch lính gác.
BS.Thiệp cho biết thêm, đối với các trường hợp âm tính giả do số hạch di căn thật sự ít chỉ 1-3 hạch; trong khi số hạch được nạo nhiều nên khó khăn cho việc lựa chọn chọc hút đúng tế bào bị di căn. Trong nghiên cứu tỷ lệ âm giả 13% (10/141 ca), gồm 06 ca sau mổ có di căn 1 hạch, 03 ca di căn 2 hạch và 01 ca di căn 3 hạch.
BS.Thiệp lưu ý, khám lâm sàng thường không chính xác trong việc đánh giá hạch hách trước mổ; việc siêu âm kết hợp với FNA/SA hạch nách nghi ngờ giúp tìm ra (66/327) bệnh nhân để tránh sinh thiết hạch lính gác không cần thiết. Trong nghiên cứu có 20% đối tượng nghiên cứu tránh được sinh thiết hạch lính gác không cần thiết; như vậy cứ 05 bệnh nhân có 01 bệnh nhân được hưởng lợi; số tiền tiết kiệm được khi không sinh thiết hạch lính gác là 4,8 triệu đồng/người.
Chúng ta biết rằng, hạch lính gác là hạch đầu tiên nhận tế bào ung thư từ bướu nguyên phát. Khi bác sĩ tiêm chất đồng vị phóng xạ hay phẩm màu xanh theo dòng lympho tới các hạch, mổ lấy trọn hạch đầu tiên hấp thụ phóng xạ hoặc phẩm màu. Nếu kết quả cho biết “hạch lính gác” này không bị di căn thì bệnh nhân khỏi phải nạo hạch. Việc nạo hạch nách có thể gây chảy máu, vết mổ lâu lành, về lâu dài sưng phù cánh tay, mà sau đó thử hạch lympho sau mổ không thấy di căn là lãnh phí. BS.Trần Văn Thiệp khuyến nghị nên áp dụng thường quy siêu âm hạch nách kết hợp FNA/SA hạch nách nghi ngờ để đánh giá hạch nách trên bệnh nhân ung thư vú giai đoạn sớm lâm sàng hạch nách âm tính.
Trần Hưng