Gút là bệnh lý viêm khớp do rối loạn chuyển hóa purin, thường gặp nhất ở nam giới, chiếm 0,5-2% dân số, tuổi trung niên với đỉnh cao nhất là 50-60 tuổi. Hiện nay do sự thay đổi về chế độ ăn uống, lối sống sinh hoạt và vận động, nhiều bệnh nhân gút khởi phát bệnh khi còn rất trẻ (dưới 20-30 tuổi). Tuy nhiên bệnh cảnh lâm sàng của những bệnh nhân này còn ít được mô tả nên cả bệnh nhân và thầy thuốc dễ bỏ sót, chẩn đoán nhầm thành các bệnh lý khác như thấp khớp cấp, viêm khớp thiếu niên, viêm khớp dạng thấp.
Từ tháng 3/2012 đến tháng 3/2014, tác giả nghiên cứu Đào Hùng Hạnh – Bệnh viện Bạch Mai, Hà Nội đã tiến hành nghiên cứu đề tài “Đặc điểm lâm sàng của bệnh gút khởi phát khi trẻ tuổi”. Đối tượng nghiên cứu gồm 127 bệnh nhân gút được chẩn đoán theo tiêu chuẩn của ACR 1977; chia làm 2 nhóm: Nhóm khởi phát bệnh lần đầu khi <30 tuổi và nhóm khởi phát bệnh lần đầu khi >30 tuổi, khám và điều trị tại Khoa khám chữa bệnh theo yêu cầu Bệnh viện Bạch Mai.
Theo bác sĩ Hùng Hạnh, đây là nghiên cứu cắt ngang, các đối tượng nghiên cứu được tiến hành hỏi bệnh, khám lâm sàng và cận lâm sàng.
Hỏi bệnh: thói quen tập thể dục, sử dụng thuốc, chú ý tiền sử gia đình về các bệnh tim mạch.
Khám lâm sàng tỷ mỉ: lưu ý vị trí, số lượng khớp bị đau, sưng.
Xét nghiệm thông thường như công thức máu, acid uric máu, đường máu, chức năng gan, thận.
Chụp X-quang khớp bị viêm.
Báo cáo phân tích nghiên cứu của bác sĩ Hùng Hạnh cho thấy, tuổi trung bình của đối tượng nghiên cứu là 49,3; thời gian mắc bệnh trung bình 2,5 năm. Những nghiên cứu dịch tễ trong cộng đồng với số lượng lớn bệnh nhân ghi nhận rằng bệnh chiếm 0,5-2% dân số, tuổi trung niên với đỉnh cao nhất là 50-60 tuổi và thường gặp nhất ở nam giới. Nguyên nhân sinh bệnh gút có sự tham gia của nhiều yếu tố như di truyền, chế độ ăn uống, sinh hoạt như thói quen uống rượu bia, nước ngọt có đường fructose, ăn nhiều chất đạm, lối sống tĩnh tại. Việt Nam là nước đang phát triển, với sự thay đổi lối sống và thói quen sinh hoạt theo chiều hướng Âu hóa trong những năm gần đây đã làm gia tăng nhanh chóng một số bệnh lý mạn tính, không lây nhiễm trong đó có bệnh gút, đái tháo đường, tăng huyết áp, thiếu máu cơ tim, đột quỵ. Do vậy, cần khuyến khích bệnh nhân thay đổi những thói quen sinh hoạt và lối sống tĩnh tại không có lợi như kể trên để phòng ngừa các nguy cơ tim mạch cùng với biến chứng nặng nề của nó.
Bác sĩ Hạnh cho biết có 36 bệnh nhân (28,3%) có triệu chứng khởi phát bệnh gút dưới 30 tuổi, người trẻ nhất là 16 tuổi. So với nhóm tuổi lớn hơn, nhóm khởi phát bệnh dưới 30 tuổi có nguy cơ tim mạch cao hơn (p<0,001) như tiền sử gia đình bệnh tim mạch (63,9 so với 47,3%), hút thuốc lá (75,0 so với 63,7%), uống rượu bia (72,2 so với 47,3%), ít tập thể dục thường xuyên (33,3 so với 45,1%), BMI (28,3 + 12,9 so với 24,9 + 10,6 kg/m2), vòng bụng (92,6 + 9,8 so với 86,8 + 7,5 cm). Điều này phản ánh tình trạng thừa cân, béo phì, đặc biệt là béo bụng đi kèm với hậu quả của nó như tăng huyết áp, đái tháo đường cần được quan tâm hơn ở bệnh nhân gút trẻ tuổi.
Biểu hiện viêm khớp của bệnh gút ở người trẻ có nhiều điểm khác biệt so với người lớn tuổi. Trong nghiên cứu này, về biểu hiện viêm khớp, tính chung cả nhóm 127 bệnh nhân gút thì biểu hiện viêm cấp tính một khớp chiếm đa số (66,9%), chủ yếu là khớp bàn ngón chân cái (55,9%), tiếp theo là viêm nhiều khớp (24,4%), viêm khớp bán cấp (8,7%). So với nhóm kinh điển (khởi phát bệnh >30 tuổi) thì nhóm khởi phát bệnh <30 tuổi có biểu hiện viêm cấp tính một khớp thấp hơn (44,4% so với 75,8%, p<0,001), trong khi biểu hiện viêm nhiều khớp lại cao hơn (47,2% so với 15,4%, p<0,001). Về vị trí khớp viêm thì khớp bàn ngón chân cái ít gặp hơn (52,8% so với 57,1%; p=0,041), khớp gối và khớp cổ tay hay gặp hơn (22,2% so với 14,3%; p=0,025 và 11,1% so với 6,6%; p<0,001). Không có sự khác biệt về tỷ lệ viêm khớp cổ chân, hạt tôphi và nồng độ acid uric máu giữa 2 nhóm.
Chúng ta biết rằng, gút cấp tính được biểu hiện bằng những đợt viêm cấp tính và dữ dội của ngón chân cái (khớp bàn ngón), thường xảy đến bất thình lình. Cơn gút cấp có thể khởi phát sau một bữa ăn nhiều thịt rượu; sau chấn thương hoặc phẫu thuật; lao động nặng, đi lại nhiều, mang giày quá chật; xúc cảm, cảm động; nhiễm khuẩn cấp; sau dùng một số thuốc lợi tiểu, tinh chất gan, vitamin B12 …
Khoảng 50% bệnh nhân có dấu hiệu báo trước như rối loạn tiêu hóa, nhức đầu, mệt mỏi, sốt nhẹ. Cơn thường xảy ra ban đêm, khoảng 2 – 3 giờ sáng; đau nhức dữ dội ở khớp bàn ngón chân cái. Một cơn gút cấp tính có thể kéo dài vài ngày đến vài tuần. Cơn cấp tính có thể tái phát nhiều lần; phần lớn cơn gút lần 2 xảy ra sau một năm.
Anh Duy