Xét nghiệm là một trong những yêu cầu cận lâm sàng khá thường quy tại các bệnh viện, trong đó các xét nghiệm huyết học đóng vai trò rất quan trọng trong chẩn đoán, theo dõi điều trị, can thiệp ngoại khoa, truyền máu... có ảnh hưởng đến sinh mạng người bệnh, vì vậy đòi hỏi kết quả xét nghiệm phải đảm bảo chất lượng.
Để thực hiện tốt công tác đảm bảo chất lượng xét nghiệm, Bộ Y tế đã ban hành những quy định bắt buộc các phòng xét nghiệm phải kiểm soát chất lượng thông qua hoạt động nội kiểm và ngoại kiểm, trong đó hoạt động ngoại kiểm được triển khai từ đơn vị khách quan bên ngoài nhằm đánh giá chất lượng xét nghiệm, phát hiện các sai số (sai sót) từ đó xác định nguyên nhân, khắc phục sai số, nâng cao chất lượng xét nghiệm.
Từ năm 2007-2014, tác giả Trần Hữu Tâm – Trung tâm Kiểm chuẩn xét nghiệm Tp. Hồ Chí Minh đã tiến hành nghiên cứu đề tài “Chất lượng xét nghiệm huyết học tại các phòng xét nghiệm Tp. Hồ Chí Minh và các tỉnh Đồng Bằng Sông Cửu Long, một số tỉnh Đông Nam Bộ và Duyên Hải Nam Trung Bộ.
Theo phân tích của tác giả Trần Hữu Tâm, các tỉnh thành phố nghiên cứu cho thấy có sự chuyển biến tích cực của các phòng xét nghiệm đối với công tác kiểm soát chất lượng, công tác ngoại kiểm. Nếu năm 2007 tham gia ngoại kiểm chỉ có 1 tỉnh thành phố năm 2015 đã tăng lên 32 tỉnh thành phố, số đơn vị tham gia ngoại kiểm cũng tăng từ 50 đơn vị năm 2007 lên 1.093 đơn vị vào năm 2015.
Riêng đối với số lượng phòng xét nghiệm tham gia ngoại kiểm huyết học tăng đáng kể qua từng năm, năm 2008 là 63 phòng xét nghiệm; đến năm 2014 tăng lên 235 phòng xét nghiệm. Điều này chứng tỏ xét nghiệm huyết học ngày càng được tăng cường kiểm soát chất lượng.
Cũng theo phân tích của tác giả Trần Hữu Tâm, tỷ lệ xét nghiệm có z-score vượt ± 3 giảm dần qua các mẫu trong năm 2014, đường khuynh hướng dốc theo xu hướng dốc giảm, chứng tỏ chất lượng xét nghiệm được cải thiện. Riêng kết quả mẫu 4 (mẫu bất thường), nồng độ thấp phòng xét nghiệm gặp sai số cao hơn các mẫu khác, chứng tỏ khả năng xét nghiệm ở những mẫu có nồng độ thấp chưa tốt, cần phải tăng cường đảm bảo chất lượng đối với các xét nghiệm huyết học ở nồng độ thấp.
Tác giả nghiên cứu cũng ghi nhận chất lượng xét nghiệm của Bệnh viện Trung ương, Bệnh viện tỉnh, thành phố cao hơn so với Bệnh viện quận, huyện, Bệnh viện tư nhân và Phòng khám đa khoa và Phòng xét nghiệm tư nhân.
Về sai số trong xét nghiệm nghiên cứu cho thấy đối với phòng xét nghiệm công tác ngoại kiểm tra đã giúp các Phòng xét nghiệm cũ và mới cải thiện đáng kể về chất lượng xét nghiệm. Tỷ lệ kết quả vượt ngoài giới hạn không chấp nhận theo chỉ số PT score và RSZ tương đối thấp, chứng tỏ các phòng xét nghiệm ít rơi vào trường hợp sai số ngẫu nhiên và sai số hệ thống.
Có hai phương pháp để phòng xét nghiệm sử dụng để thực hiện thông số PLT là điện trở kháng (impedance count) và đo quang (optiacal count).
Kết quả đo quang đạt tỷ lệ z-score ± 3 là 11,57% còn phương pháp điện trở kháng đạt 5,95%; chứng tỏ phương pháp đo quang có tỷ lệ sai số cao hơn so với phương pháp điện trở kháng.
Tác giả Trần Hữu Tâm đã có kết luận là chất lượng xét nghiệm huyết học đã được quan tâm và kiểm soát ngày càng tốt, thể hiện ở số lượng phòng xét nghiệm tham gia ngoại kiểm khá cao (28,3% tổng số các phòng xét nghiệm tham gia), số lượng tăng dần qua các năm. Tỷ lệ sai số giảm dần qua 12 mẫu ngoại kiểm trong năm 2014, tuy nhiên cần lưu ý ở những mẫu có nồng độ thấp. Có sự chênh lệch chất lượng xét nghiệm giữa các đơn vị, Bệnh viện Trung ương và thành phố/tỉnh > Bệnh viện quận huyện > Bệnh viện tư nhân > Phòng khám đa khoa và phòng xét nghiệm tư nhân. Đặc biệt, các đơn vị tham gia ngoại kiểm và triển khai các biện pháp can thiệp, khắc phục, có tỷ lệ sai số nhỏ hơn so với các đơn vị mới, chứng tỏ sự tác động tích cực của công tác ngoại kiểm đối với việc cải thiện chất lượng xét nghiệm. Phương pháp đo quang (optical count) có tỷ lệ sai số cao hơn so với điện trở kháng (impedance count).
Tác giả nghiên cứu đã đưa ra những kiến nghị cụ thể như tiếp tục duy trì và triển khai công tác ngoại kiểm tra chất lượng xét nghiệm cho các phòng xét nghiệm. Tăng cường công tác đảm bảo chất lượng xét nghiệm, giảm thiểu sai số cho các phòng khám đa khoa và phòng xét nghiệm tư nhân. Đánh giá và lựa chọn phương pháp có độ tin cậy cao trong xét nghiệm huyết học.
Trần Hưng