Từ tháng 01/2014 đến tháng 9/2015, BSCKI. Huỳnh Minh Tâm đã tiến hành nghiên cứu đề tài “Đánh giá vai trò của Nội soi phế quản ống mềm trong chẩn đoán Lao phổi AFB âm tính tại Bệnh viện Lao và bệnh Phổi Khánh Hòa”.
Có 127 bệnh nhân được hội chẩn có chỉ định nội soi đều thực hiện thành công kỹ thuật nội soi phế quản và lấy được dịch rửa phế quản.
Kết quả nghiên cứu cho thấy 58% đối tượng nghiên cứu trên 50 tuổi; từ 21-49 tuổi chiếm tỷ lệ 30,7%. Tỷ lệ nam giới chiếm 73,6% nhiều hơn so với nữ giới (23,7%). Triệu chứng lâm sàng mệt mỏi, gầy sút, ho đờm kéo dài chiếm tỷ lệ trên 89%. Đối với triệu chứng thực thể, bệnh nhân có rales nổ chiếm tỷ lệ 83,4%, nhiều nhất so với triệu chứng rales ngáy, rì rào phế nang giảm cục bộ, co kéo lồng ngực. Trên film Xquang phổi vị trí tổn thương tập trung chủ yếu ở thùy trên hai phổi (96,8%). Hình ảnh thâm nhiễm trên phim Xquang cho thấy có tỷ lệ gần 93%; hình ảnh hang chiếm 48%. Tất cả các đối tượng trong nghiên cứu này đều gặp hình ảnh nội soi phế quản là xung huyết niêm mạc phế quản, chiếm tỷ lệ 100%.
Theo kết luận nghiên cứu của BS. Huỳnh Minh Tâm, nội soi phế quản ống mềm có sức rửa phế quản lấy mẫu dịch phế quản tìm AFB dưới sự hỗ trợ của kỹ thuật soi thuần nhất góp phần quan trọng trong việc chẩn đoán xác định lao phổi AFB âm tính. Trong nghiên cứu của BS. Tâm, tỷ lệ phát hiện Lao phổi nhờ nội soi phế quản ống mềm có sức rửa phế quản lấy mẫu dịch phế quản tìm AFB dưới sự hỗ trợ của kỹ thuật soi thuần nhất tìm AFB là 28/127 trường hợp, chiếm tỷ lệ 22,05%.
Cũng theo BS. Tâm, trong chẩn đoán Lao phổi, soi đờm tìm AFB bằng phương pháp trực tiếp là xét nghiệm không thể thiếu trong chương trình chống Lao quốc gia, góp phần quan trọng trong việc chẩn đoán xác định bệnh Lao và nguồn lây.
Tuy nhiên, theo báo cáo của Chương trình chống Lao Quốc gia giai đoạn 2006-2010 có tới 161.819 bệnh nhân Lao phổi AFB (-) và Lao ngoài phổi trên tổng số 442.756 bệnh nhân Lao (chiếm 36,5%).
Như vậy còn một tỷ lệ lớn Lao phổi hoạt động mà xét nghiệm đờm trực tiếp không tìm thấy AFB, nhiều trường hợp đã chẩn đoán nhầm với các bệnh phổi không lao như viêm phổi, ung thư phổi... do đó sẽ bỏ sót bệnh nhân và khi phát hiện thì bệnh đã nặng lên nhiều. Lao phổi AFB âm tính trong đờm trong quá trình phát triển có thể thành AFB dương tính và là nguồn lây mạnh, theo các nghiên cứu dịch tễ thì nguồn lây từ lao AFB âm tính chiếm khoảng 1/4 tổng số nguồn lây.
BS. Tâm chia sẻ, trước kia khi chưa triển khai được “Kỹ thuật nội soi phế quản ống mềm”, thì những bệnh nhân nghi mắc bệnh Lao phổi nhưng chưa tìm thấy vi khuẩn Lao trong đàm hoặc các bệnh về đường hô hấp khó chẩn đoán, muốn chẩn đoán chính xác đều phải chuyển bệnh nhân đi tuyến trên để chẩn đoán xác định và điều trị. Điều này gây nhiều phiền hà và nhiều tốn kém cho bệnh nhân; đồng thời làm giảm số lượng bệnh nhân đến khám và điều trị tại Bệnh viện, từ đó uy tín của bệnh viện suy giảm.
Hiện nay ở Việt Nam và thế giới đã có nhiều phương pháp áp dụng cho chẩn đoán Lao phổi AFB âm tính như: soi đàm thuần nhất (Homo), soi đàm huỳnh quang, nuôi cấy trên môi trường Lowenstein – Jensen, nuôi cấy MGIT 960 theo nguyên tắc phát huỳnh quang, sử dụng môi trường lỏng (Mycobacterium Growth indicator tube) làm môi trường nuôi cấy cho kết quả nhanh, PCR – lao... Tuy nhiên ở những bệnh nhân không khạc được đờm hoặc không có đờm thì tỷ lệ dương tính sẽ không cao. Biện pháp nội soi phế quản ống mềm và rửa phế quản, phế nang để lấy mẫu bệnh phẩm (dịch phế quản hoặc đờm) làm xét nghiệm tìm AFB để chẩn đoán Lao phổi AFB âm tính sẽ cho kết quả tốt hơn nhưng còn ít công trình nghiên cứu.
Theo báo cáo của Tổ chức Y tế Thế giới WHO năm 2012 Việt Nam đứng thứ 12 trong 22 nước có số bệnh nhân Lao trên toàn cầu. Trong khu vực Tây – Thái Bình Dương, Việt Nam đứng thứ 3 sau Trung Quốc và Philippin về số lượng bệnh lao lưu hành cũng như bệnh nhân lao mới xuất hiện hàng năm.
Báo cáo của Chương trình Chống Lao Quốc gia mỗi ngày nước ta có thêm khoảng 400 người mắc bệnh, tỷ lệ tử vong do Lao là 26/100.000 dân. Chỉ số nguy cơ nhiễm lao ước tính chung cả nước là 1,7%, trong đó miền Nam là 2,2%. Tổng số nhiễm Lao ước tính khoảng 44% dân.
Những năm gần đây, tình hình bệnh Lao trở nên phức tạp do tác động của đại dịch HIV/AIDS và tình hình Lao đa kháng thuốc, trong năm 2011, tỷ lệ lao hiện mắc là 323 (148-563)/100.000 dân, cao hơn nhiều so với thế giới, trong đó 8% đồng nhiễm HIV và tỷ lệ Lao mắc mới là 199/100.000 dân, tỷ lệ tử vong do Lao là 133/100.000 dân.
Phúc Nguyên