Hội chứng Cushing là một tình trạng rối loạn nội tiết do nồng độ glucocorticoid tăng cao mạn tính trong máu gây ra. Hội chứng Cushing do nhiều nguyên nhân khác nhau nhưng có biểu hiện lâm sàng giống nhau.
Nguyên nhân thường gặp trên lâm sàng ở nhiều chuyên khoa khác nhau gây ra hội chứng Cushing là do sử dụng quá liều và kéo dài cortisol hoặc các steroid tổng hợp giống cortisol. Hội chứng Cushing do cortisol là việc sử dụng glucocorticoid liều cao kéo dài làm cho nồng độ thuốc trong máu cao hơn nồng độ sinh lý, từ đó gây ra các tác dụng phụ trên nhiều cơ quan trong cơ thể.
Đái tháo đường là một trong các biến chứng phổ biến của hội chứng Cushing, chiếm tỷ lệ khoảng 20%. Đái tháo đường trong hội chứng Cushing xuất hiện chủ yếu là do hậu quả của kháng Insulin và giảm tiết Insulin và giảm độ nhạy của Insulin ở các cơ quan trong cơ thể do glucocorticoid tăng quá mức. Điều cần lưu ý là có nhiều đặc điểm lâm sàng và cận lâm sàng khác của cơ thể có thể ảnh hưởng đến cơ chế trên; Trên mỗi bệnh nhân hội chứng Cushing, việc có hay không có của nhiều yếu tố có thể ảnh hưởng đến nguy cơ mắc bệnh đái tháo đường của bệnh nhân đó … Vì vậy theo các chuyên gia nột tiết, việc nghiên cứu về sự liên quan giữa các đặc điểm lâm sàng và cận lâm sàng với chỉ số kháng Insulin, chức năng tế bào bêta và độ nhạy Insulin đóng vai trò rất quan trọng.
Nhóm tác giả nghiên cứu Phạm Thanh Bình cùng cộng sự Học viện Quân Y tiến hành nghiên cứu đề tài “Nghiên cứu mối liên quan của chỉ số kháng Insulin với một số đặc tính lâm sàng của bệnh nhân có hội chứng Cushing do corticoid”.
Theo tác giả nghiên cứu có 114 đối tượng nghiên cứu được chọn tham gia nghiên cứu; chia làm 2 nhóm gồm 85 bệnh nhân được chẩn đoán hội chứng Cushing theo Aron 2001 vào điều trị tại Bệnh viện Quân Y 103 và nhóm chứng gồm 29 người không mắc bệnh có độ tuổi tương đương nhóm nghiên cứu. Tất cả đối tượng nghiên cứu được khám lâm sàng, cận lâm sàng. Đánh giá kháng Insulin dựa vào nồng độ glucose máu lúc đói và Insulin máu lúc đói theo mô hình HOMA2. Tác giả nghiên cứu dùng các cặp nồng độ glucose – Insulin lúc đói để tính chỉ số kháng Insulin, chức năng tế bào bêta; độ nhạy của Insulin. HOMA2 – IR là chỉ số kháng Insulin tính theo cặp nồng độ glucose – Insulin lúc đói. Khi chỉ số HOMA2 – IR cao hơn tứ phân vị trên của nhóm chứng thì được coi là có kháng Insulin. Chỉ số HOMA2 - %B là chỉ số chức năng tế bào bêta tính theo cặp nồng độ glucose – Insulin. Khi chỉ số này nhỏ hơn giá trị trung bình của nhóm chứng – SD được coi là giảm chức năng tế bào bêta. Chỉ số HOMA2 - %S là chỉ số về độ nhạy Insulin tính theo cặp nồng độ glucose – Insulin. Khi chỉ số này nhỏ hơn giá trị trung bình của nhóm chứng – SD được coi là giảm độ nhạy Insulin.
Theo phân tích của BS Phạm Thanh Bình, đái tháo đường là một biến chứng quan trọng của hội chứng Cushing; cơ chế chính là do sự tăng kháng Insulin; giảm chức năng tế bào bêta và giảm độ nhạy Insulin do sự tăng glucocorticoid kéo dài. Ngoài ra các yếu tố như tuổi, BMI, vòng bụng, tỷ số eo hông, rối loạn lipit máu; huyết áp cũng ảnh hưởng đến cơ chế trên; từ đó ảnh hưởng đến nguy cơ mắc đái tháo đường ở bệnh nhân hội chứng Cushing.
Kết quả nghiên cứu của BS Phạm Thanh Bình cho thấy chỉ số kháng Insulin ở bệnh nhân hội chứng Cushing theo HOMA – IR có mối tương quan thuận mức độ nhẹ với vòng bụng của bệnh nhân (r=0.24, p<0,05); có mối tương quan thuận mức độ vừa với tỷ số eo – hông. Tác giả nghiên cứu có kết luận, không có mối liên quan giữa tuổi, BMI với chỉ số HOMA2 – IR; HOMA – bêta và HOMA2 – IS. Tỷ số eo – hông (HWR) có mối tương quan thuận mức độ vừa với kháng Insulin; tương quan nghịch mức độ vừa với độ nhạy Insulin; không có mối tương quan giữa vòng bụng, tỷ số eo – hông với chức năng tế bào bêta.
Nghi Anh