Chụp cắt lớp điện toán (CT) bằng Cone Beam ngày nay đang trở thành công cụ quan trọng trong lĩnh vực nha khoa và xạ trị ung thư.
Đối với lĩnh vực chụp răng, bằng thể hiện theo 3D, Cone Beam CT cho phép quan sát hình ảnh của răng không bị méo dạng. Nó giúp người thầy thuốc nhận biết một cách rõ ràng những chiếc răng mọc thẳng, răng mọc không thẳng, chân răng bị nghiêng và những cấu trúc bất thường mà những hình ảnh 2D thông thường trước đây không thể phát hiện được.
Công nghệ Cone Beam CT lần đầu tiên được đưa vào sử dụng tại Châu Âu vào năm 1996; sau đó công nghệ nhanh chóng lan ra Hoa Kỳ vào năm 2001, và các nước trên thế giới. Chụp cắt lớp bằng Cone Beam CT là một kỹ thuật hình ảnh y tế bao gồm hệ thống chụp cắt lớp bằng tia X mà tại đó các tia X được phân kỳ, tạo thành một hình nón. Máy quét Cone Beam CT đang ngày càng trở thành một công cụ quan trọng trong lĩnh vực điều trị bệnh ung thư.
Theo BS.Nguyễn Xuân Cử- Bệnh viện K Hà Nội, tại Hội nghị phòng chống ung thư toàn quốc, ứng dụng Cone Beam CT trong xạ trị ung thư, thông thường các bác sĩ xạ trị sử dụng kỹ thuật tạo ảnh theo không gian 3-D của các máy CT trong quá trình lập kế hoạch và xác định sự phân bố liều hấp thụ một cách chính xác vào thể tích bia khối u; bảo vệ được các tổ chức lành. Gần đây, Cone Beam đang được áp dụng như một phương tiện để kiểm tra độ chính xác của các chùm tia mà máy phát ra. Có thể xem Cone Beam là một kiểu mẫu về công nghệ trong kiểm tra độ chính xác của chùm tia xạ trị. Với Cone Beam, hệ thống chụp cắt lớp CT cũng được gắn trên khung quay. Trước khi phát chùm tia điều trị, các hình ảnh 3D CT từ Cone Beam được tạo ra và đem so sánh với những hình ảnh CT thường quy mà trước đó đã sử dụng trong quá trình lập kế hoạch. Nếu có sự sai lệch về kích thước chùm tia, vị trí, tư thế người bệnh cần phải điều chỉnh cho chính xác và đó là vai trò của Cone Beam. Bước này nhằm mục đích cho việc đảm bảo chất lượng xạ trị. Như vậy, sử dụng Cone Beam đảm bảo độ chính xác hơn, các chùm tia được định vị chuẩn xác hơn nghĩa là giảm được liều chiếu xạ vào những mô lành ngoài khối u. Đối với quy trình lập kế hoạch xạ trị, nó giúp cho giảm được ít nhất 2,5mm-5mm các mép đường biên của trường chiếu, điều này rất có ý nghĩa trong việc bảo vệ các mô lành xung quanh khối u. Cone Beam có thể áp dụng cho bất kỳ ung thư nào.
BS.Nguyễn Xuân Cử cũng cho biết Cone Beam CT đã được áp dụng hiệu chỉnh những sai số đối với tư thế bệnh nhân, dựa trên thông tin ghi nhận đồng thời của xương, và lý tưởng hơn nếu máy ghi nhận thông tin bao gồm toàn bộ cả khối u. Tuy nhiên hình ảnh trên Cone Beam CT ở mô mềm thường không rõ nét. Để khắc phục, thường sau năm buổi chiếu xạ đầu tiên, ban đầu quá trình quét hình trên Cone Beam CT không sử dụng, sau đó cán bộ y tế phụ trách máy sử dụng chất tăng sáng có thành phần Iodinate, hình ảnh khối u lúc đó rõ nét so với lúc không có chất tăng sáng.
BS.Nguyên Xuân Cử nêu cụ thể đối với trường hợp định vị tự động khối u tuyến tiền liệt, trước đây khi áp dụng kỹ thuật xạ trị dưới sự hướng dẫn của hình ảnh, người ta áp dụng phương pháp ghi nhận tự động độ xám-GR (Gray- value Registration) theo không gian 3-D để khu trú khối u tuyến tiền liệt. Phương pháp mới sử dụng Cone Beam CT đã càng khẳng định sự chính xác và hiệu quả. Qua nghiên cứu 30 trường hợp của một đồng nghiệp trên thế giới, cho thấy chất lượng hình ảnh được cải thiện rất đáng kể trong đánh giá chính xác kích thước, vị trí của khối u. Tỷ lệ thành công tăng từ 65% lên 83% giữa kỹ thuật Gray value Registration so với Cone Beam CT.
Còn đối với xạ trị trên bệnh nhân ung thư phổi, để định vị chính xác và ổn định tư thế người bệnh, sử dụng Cone Beam CT người ta không cần sử dụng khung cố định; máy còn giúp tính toán xác định tối ưu cho kế hoạch xạ trị. Trước điều trị, Cone Beam CT trợ giúp việc đo và tính toán ảnh hưởng sự di lệch của khối u theo thời gian do nhịp thở. Sau  điều trị, Cone Beam CT giúp cho sự hiệu chỉnh và đánh giá sự ổn định giữa các phân liều. Xạ trị định vị ung thư phổi không cần khung cố định với sự trợ giúp của Cone Beam CT- 4D đã đảm bảo được độ chính xác, an toàn và ổn định, đối với những người bệnh có khối u lớn vẫn sử dụng kỹ thuật này hiệu quả, BS Cử nhấn mạnh.
Hồng Sơn