Tắc ống lệ mũi bẩm sinh là nguyên nhân chủ yếu của tắc lệ đạo bẩm sinh. Bệnh xảy ra khoảng 15% trẻ sơ sinh.
Theo nhiều chuyên gia nhi khoa cho rằng, tắc ống lệ mũi bẩm sinh là do van Hasner tại ngách mũi dưới chưa mở ra. Ngoài ra, do ứ đọng chất dịch trong lòng lệ đạo hoặc quá trình tạo ống lệ mũi chưa được hoàn chỉnh ở thời kỳ đầu sau khi sinh. Có khoảng 90% trẻ bị bệnh, ống lệ mũi có thể tự mở thông trong thời gian 9 tháng đầu. Tuy nhiên, một số trường hợp có thể gây viêm túi lệ cấp hoặc mãn tính. Thường điều trị được bắt đầu bằng phương pháp day nắn vùng túi lệ, sau đó là bơm rửa và thông lệ đạo nếu day ấn không có kết quả.
Vào năm 1923, tác giả Crigler mô tả đầu tiên việc day nắn vùng túi lệ. Sau đó được áp dụng khá phổ biến ở nhiều nơi trên thế giới nhờ tính an toàn, đơn giản và thuận tiện. Kết quả của nhiều nghiên cứu cho thấy hiệu quả điều trị tốt của phương pháp day nắn vùng túi lệ đối với tắc lệ đạo bẩm sinh ở trẻ dưới 12 tháng tuổi; tỉ lệ khỏi chiếm gần 92% trẻ dưới 6 tháng tuổi.
Từ tháng 10/2013 đến tháng 3/2014, tác giả Nguyễn Xuân Tịnh cùng cộng sự Bệnh viện Mắt Trung ương, Trường Đại học Y Hà Nội tiến hành nghiên cứu mô tả, tiến cứu báo cáo đề tài “Kết quả điều trị tắc lệ đạo bẩm sinh bằng day ấn vùng túi lệ”. Đối tượng nghiên cứu là những bệnh nhân tắc lệ đạo bẩm sinh dưới 12 tháng tuổi, đến khám lần đầu, có đủ điều kiện tuân thủ điều trị cũng như theo dõi, gia đình đồng ý tham gia nghiên cứu.
Trước điều trị, đối tượng nghiên cứu được khám toàn diện tình trạng thực thể, toàn thể, khai thác bệnh sử, tiền sử, triệu chứng cơ năng. Về đánh giá kết quả chung khỏi bệnh là bệnh nhi hết chảy nước mắt, hết đỏ mắt, hết tiết tố, không có ngấn nước mắt hồ lệ. Trường hợp không khỏi bệnh là còn chảy nước mắt, có ngấn nước mắt hồ lệ.
BS Nguyễn Xuân Tịnh báo cáo, có 62 mắt của 41 bệnh nhân được khảo sát điều trị, bệnh nhân nam có 21 chiếm 51,2%; 20 bệnh nhân nữ (48,8%). Tuổi trung bình đối tượng nghiên cứu là 3 tháng. Dấu hiệu lâm sàng chủ yếu là chảy nước mắt và ngấn nước mắt hồ lệ, gặp 100% các trường hợp.Có 61,2% bệnh nhân có đỏ mắt; 69,8% có tiết tố; 17,8% ấn vùng túi lệ có nhày mủ.
Tác giả nghiên cứu phân tích, từ nhiều năm qua, các nghiên cứu trên thế giới cho kết quả day nắn vùng túi lệ làm tăng áp lực trong lòng túi lệ và đẩy chất dịch về phía ống lệ mũi giúp làm thông chỗ tắc một cách hiệu quả, nhất là các trường hợp tắc ống lệ mũi do van Hasner ở ngách mũi dưới chưa mở ra. Các kết quả nghiên cứu của tác giả nước ngoài tỉ lệ điều trị khỏi bệnh cao đạt 98,38%. Ở Việt Nam một nghiên cứu năm 2002 ở 77 trẻ dưới 6 tháng tuổi tỉ lệ thành công chỉ đạt 16%. Sự khác biệt về kết quả nghiên cứu được lý giải là do thời gian điều trị của các nghiên cứu khác nhau đáng kể. Các nghiên cứu nước ngoài đều điều trị ít nhất là 4 tuần; còn nghiên cứu Việt Nam với điều kiện bệnh nhân ở xa, đi lại khó khăn thời gian chỉ điều trị có 2 tuần, vì vậy giảm đi hiệu quả của phương pháp điều trị. Một yếu tố cần chú ý là hướng dẫn kỹ thuật phải hết sức tỉ mỉ để người nhà của trẻ nắm vững và thực hiện đúng.
Trong nghiên cứu này, BS Xuân Tịnh báo cáo đã kéo dài thời gian tái khám, kiên trì hướng dẫn người nhà bệnh nhân cho đến khi thành thạo hoàn toàn kỹ thuật, nhờ vậy tỉ lệ khỏi bệnh của nghiên cứu đạt được 87,1% sau 6 tháng theo dõi. Về thời gian điều trị, phần lớn đối tượng nghiên cứu khỏi trong khoảng 2 – 4 tuần, chiếm 70,7%; có 4 trường hợp khỏi bệnh ngay sau 2 tuần điều trị, 4 trẻ đều có độ tuổi là 1 tháng tuổi. Thời gian điều trị trung bình trong nghiên cứu là 4 tuần và không có mối liên quan giữa thời gian điều trị với kết quả điều trị.
BS Tịnh chia sẻ, có mối liên quan khá chặt chẽ giữa tuổi và kết quả điều trị, 100% trẻ dưới 3 tháng tuổi đều khỏi bệnh, ngược lại không có trường hợp nào trên 6 tháng tuổi khỏi bệnh.
Tác giả nghiên cứu có kết luận, điều trị tắc lệ đạo bẩm sinh bằng phương pháp day nắn vùng túi lệ khá an toàn, đơn giản, hiệu quả cao nhất là ở trẻ dưới 6 tháng tuổi, tỉ lệ khỏi bệnh là 87,1%. Tuy nhiên, mức độ thành công của điều trị bị giảm dần theo tuổi, với trẻ đến khám sau 6 tháng tuổi rất khó khỏi bệnh với phương pháp điều trị này.
Mai Trang