Vừa qua TS. Nguyễn Văn Khôi – Bệnh viện Chợ Rẫy trong năm 2015 đã báo cáo đề tài “Xử trí một trường hợp bị đâm đứt lìa tĩnh mạch cảnh trong, 2/3 động mạch cảnh gốc bên phải”.
Theo TS. Khôi, bệnh nhân nam sinh năm 1972, làm thợ hồ, cách nhập viện 30 phút, ngăn bạn đánh lộn, bất chợt bị đâm bằng vật nhọn vào cổ bên phải, thái dương và vùng giữa trán. Được đưa ngay vào cấp cứu Bệnh viện Chợ Rẫy.
Lúc vào viện, bệnh nhân có mạch đập 80 lần/phút, huyết áp 80/40mmHg, nhịp thở 20 lần/phút. Bệnh nhân tỉnh, da niêm nhạt. Toàn thân nhuốm đầy máu từ cổ đến chân. Tay phải của bệnh nhân đang đè chặt vào vết thương ở vùng cổ bên phải. Bệnh nhân không khó thở, không khàn tiếng, không nuốt khó. Vết thương chính ở vùng bên phải cách mõm chủm, hơi chếch ra sau khoảng 4cm, có một vết thương dài 4cm, máu cục bịt ở miệng vết thương đập theo nhịp mạch, khối máu tụ vùng cổ bên phải 3x5cm. Các vết thương còn lại ở vùng thái dương phải và vùng giữa trán, mỗi nơi dài khoảng 1cm đang chảy máu. Trầy sướt các ngón ở bàn chân bên trái.
Bệnh nhân được xử trí băng ép vết thương, lập ngay 2 đường truyền 500ml NaCl 9% và Glucose 5% 500ml, kết quả xét nghiệm máu cho thấy: TS 2 phút, TC 8 phút, nhóm máu A, công thức máu: Hồng cầu 2.360.000; Bạch cầu 15.800 (N: 82% L: 18%); Hct 20%; bệnh nhân được truyền 2 đơn vị máu cùng nhóm.
Theo báo cáo của TS. Khôi, quá trình phẫu thuật tường trình mổ, bệnh nhân nằm ngửa, cổ nghiêng sang trái, kê gối dưới vai phải để giúp bóc tách bó mạch cảnh dễ dàng.
Rạch da tiếp theo mép vết thương và song song với bờ trước cơ ức đòn chủm dài khoảng 10cm, bóc tách các lớp dưới da. Thấy cơ ức đòn chủm bị đứt một phần nơi vật nhọn đi qua. Phía dưới là máu đen lan tỏa, đó là khối máu tụ rất lớn.
Dùng ngón trỏ của bàn tay trái đút vào vết thương và đi theo hướng đâm, đánh giá chiều sâu của vết thương là gần hết chiều dài của ngón trỏ. Lúc này nâng nhẹ vùng cổ đã được rạch da, bóc tách để lộ hoàn toàn vết thương. Khi vết thương được bộc lộ thì máu chảy rất nhiều, có cả máu đen lẫn máu đỏ. Dùng gạt và tay chèn vào chỗ chảy máu, dùng bull dog kẹp cầm máu tạm các nơi máu đang chảy. Qua đó đánh giá được: Tĩnh mạch cảnh trong đứt lìa hoàn toàn; Động mạch cảnh góc phải đứt 2/3 khẩu kính; Thám sát không thấy tổn thương thực quản và khí quản. Cắt gọn gàng các mép của mạch máu, đồng thời bóc tách hai đầu di động, để dễ dàng lúc khâu gối. Dùng Prolène 6.0 khâu động mạch trước và khâu tĩnh mạch sau, mũi khâu vắt liên tục. Đảm bảo đuổi khí thật tốt. Trong quá trình khâu nối đã dùng 1ml Hépaine pha loãng trong 500ml NaCl 9% để bơm rửa tại chỗ. Sau khi kiểm tra thấy máu lưu thông tốt cả động mạch lẫn tĩnh mạch. Đặt một ống dẫn lưu, đóng da từng lớp. Kết hợp khâu các vết thương ở vùng trán và thái dương bên phải.
Kết quả điều trị bệnh nhân lành bệnh, xuất viện sau 09 ngày điều trị, máu lưu thông tốt ở động mạch và tĩnh mạch, Doppler mạch máu kiểm tra lưu thông tốt.
Theo TS. Nguyễn Văn Khôi, bệnh nhân đã được can thiệp đúng lúc, kiểm soát được chảy máu, phục hồi được mạch máu: khâu nối tận tĩnh mạch cảnh trong và khâu lại vết rách của động mạch cảnh góc phải. Bệnh nhân đã lành bệnh. Doppler kiểm tra đánh giá tốt, bệnh nhân đã được cho ra viện.
Vết thương mạch máu vùng cổ - nền cổ gây tử vong cao, tuy nhiên những thương tổn phối hợp tại cổ - nền cổ cũng là nguyên nhân gây tử vong, nếu bỏ sót thương tổn trong lúc thăm khám đầu tiên như: Vết thương khí quản do máu gây bít tắt đường hô hấp không kịp xử lý, vết thương thực quản gây viêm lan tỏa vùng cổ - trung thất, vết thương màng phổi – trung thất gây tràn máu.
TS. Khôi cũng phân tích các bó mạch vùng cổ - nền cổ được bao bọc bởi các lớp cân cổ nông và cân cổ sâu, cùng với các khối cơ, tất cả kéo dài từ vùng cổ - nền cổ và các khoang thông với trung thất. Khi có vết thương mạch máu các thành phần này sẽ cầm máu tạm thời. Mặt khác, vết thương vùng cổ - nền cổ có thông với trung thất, thông với màng phổi nhiều khi không thấy máu tụ ở cổ - nền cổ. Do bệnh nhân khó thở, chụp phim ngực sẽ thất trung thất dãn rộng hoặc thấy tràn máu – tràn khí màng phổi, do máu từ trên chảy xuống.
Theo các tác giả Denton Cookey, W.B Melnnis, A.B Gruz: Một vết thương vùng cổ được coi là có vết thương mạch máu khi có từ 3/5 dấu hiệu sau: Vết thương đang còn chảy máu; Huyết áp tối đa < 80mmHg; Máu tụ ở cổ - nền cổ cộng với máu cục bịt ở miệng vết thương; Mất hoặc giảm mạch ngoại biên bên thương tổn. Trung thất dãn rộng biến dạng phần mềm vùng cổ - nền cổ trên X.quang.
Trần Hưng