Điều trị liệu pháp thay thế nội tiết tố sinh dục nam trong điều trị suy tuyến sinh dục nam giới, tác giả Phạm Quang Vinh và Nguyễn Phương Hồng- Học Viện Quân Y và Phòng khám Đa khoa Âu Việt cho rằng liệu pháp được chỉ định cho tất cả nam giới bị suy tuyến sinh dục.

Về phương thức điều trị liệu pháp thay thế nội tiết tố sinh dục nam, có các đường sử dụng là tiêm bắp, đường uống, kem bôi, miếng dán. Đối với đường tiêm bắp, do tác dụng của thuốc kéo dài, một số người thích sử dụng đường tiêm bắp. Thời gian giữa 2 lần tiêm có thay đổi từ 2-4 tuần. Thời gian giữa các đợt điều trị tùy thuộc vào sự tái phát của các triệu chứng và tỷ lệ Testosteron trong huyết thanh. Về liều lượng, BS.Vinh cho biết đối với Testosteron enanthat (Androtardyl) 250 mg (ống tiêm); tiêm bắp sâu, 3-4 tuần tiêm 1 ống. BS.Vinh lưu ý phương pháp tiêm bắp sâu với testosteron có tác dụng kéo dài 10-14 tuần (Nebido) ít được sử dụng.

Đối với đường uống, BS.Vinh nhận xét dễ sử dụng, tác dụng của thuốc phụ thuộc vào tỷ lệ thuốc được hấp thu, liên quan đến lượng chất béo trong bữa ăn. Liều dùng của Testosteron undecanoat (Andriol Testocap) 40mg x 3 viên/ngày hoặc mesterolon (Provirinum) 25mg x 3 viên/ngày. Đối với sử dụng kem bôi, miếng dán cho những trường hợp có chống chỉ định đường dùng tiêm bắp, người bệnh rối loạn đông máu, có các bệnh về máu hoặc do người bệnh tự chọn. Liều lượng thường tùy vào cách sử dụng. Loại testosteron (Androgel) 50mg/ 1 túi nhỏ một ngày bôi 1 lần, một túi nhỏ vào buổi sáng, bôi vào da cánh tay, da bả vai hoặc da bung, khi bôi lưu ý da phải khô và sạch. Đối với loại Testosteron (Testopatch) 2,4 mg, 48 giờ dán 1 lần 2 miếng, dán vào da cánh tay, da đùi hoặc da lưng, lưu ý da phải khô và sạch. BS.Vinh có nhận xét, phương pháp bôi hoặc dán cho phép hàm lượng testosteron trong máu ổn định kéo dài, nhưng thường gặp phản ứng da (10%) như nổi ban đỏ và ngứa.

Về theo dõi đánh giá hiệu quả của liệu pháp thay thế nội tiết tố sinh dục nam, BS.Vinh cho biết sau khi điều trị 3 tháng, 6 tháng và hàng năm đánh giá liệu pháp và hiệu quả điều trị. Đối với lâm sàng bệnh nhân hết các triệu chứng về tinh thần và tình dục, có sự cải thiện tình trạng toàn thân. Đối với xét nghiệm thấy sự khôi phục hàm lượng testosteron trong huyết thanh và khoảng cách giữa 2 đợt điều trị, nếu các triệu chứng tái phát.

Đối với đánh giá sự dung nạp thuốc thông qua việc theo dõi sự xuất hiện các triệu chứng đường tiểu dưới bằng bảng câu hỏi quốc tế về các triệu chứng của tuyến tiền liệt (IPSS); bệnh nhân cần được thăm khám trực tràng hàng năm. Đánh giá người bệnh các rối loạn cách xử sự, dễ cáu gắt, buồn nản, suy nhược; đánh giá sự nặng lên của cơn ngừng thở khi đang ngủ, huyết áp cao, đái tháo đường túyp 2…Theo dõi xét nghiệm PSA huyết thanh, công thức máu với hematocrit, đường máu, chức năng gan và các chất chuyển hóa lipit.

BS.Vinh lưu ý, trong quá trình theo dõi nếu các triệu chứng lâm sàng không được cải thiện hoặc xuất hiện các triệu chứng do tác dụng phụ của thuốc gây ra, bác sĩ cần cho người bệnh ngừng sử dụng liệu pháp. Liệu pháp thay thế nội tiết tố sinh dục nam được chỉ định để điều trị suy tuyến sinh dục nam bẩm sinh cũng như suy tuyến sinh dục nam mắc phải.

Theo các chuyên gia lĩnh vực Sức khỏe sinh sản, sử dụng sai hoặc lạm dụng liệu pháp thay thế nội tiết tố sinh dục nam được quan tâm chú ý trong thời gian gần đây. Mặc dù liệu pháp cải thiện được các triệu chứng lâm sàng, góp phần nâng cao chất lượng cuộc sống của người bệnh, nhưng liệu pháp có những chống chỉ định, cần phải nhận biết, đánh giá để tối ưu hóa các ưu điểm và hạn chế tối đa các tác dụng phụ của liệu pháp.

Nhóm tác giả nghiên cứu Phạm Quang Vinh, Nguyễn Phương Hồng- Học Viện Quân Y và Phòng khám Đa khoa Âu Việt đã tham khảo các công trình nghiên cứu liên quan đến suy tuyến sinh dục nam được công bố trong thời gian gần đây báo cáo đề tài nghiên cứu “Liệu pháp thay thế nội tiết tố sinh dục nam trong điều trị suy tuyến sinh dục nam giới”.

Theo tác giả nghiên cứu, thiếu hụt nội tiết tố sinh dục nam là do bệnh lý bẩm sinh như ngừng phát triển tinh hoàn, bệnh di truyền kiểu nhân; hoặc do bệnh lý mắc phải như sau khi bị viêm tinh hoàn do vi rút quai bị, do mãn dục nam. BS.Vinh cho rằng, dù là nguyên nhân do bệnh lý tiên phát (gây ra bởi tổn thương của tinh hoàn) hay do bệnh lý thứ phát (gây ra từ những tổn thương của vùng dưới đồi- tuyến yên), sẽ có các triệu chứng không điển hình, làm ảnh hưởng lớn đến cuộc sống của người bệnh. Các triệu chứng này là biểu hiện các mức độ nặng nhẹ khác nhau của hội chứng suy tuyến sinh dục như các rối loạn ham muốn tình dục, hệ lông rụng nhiều và còn lại ít; các rối loạn của chức năng tình dục như rối loạn cương dương, rối loạn xuất tinh, rối loạn cực khoái….Các triệu chứng rối loạn về cách thức xử sự như buồn nản, suy nhược, dễ cáu gắt; các triệu chứng loãng xương với gãy xương; các thay đổi về chuyển hóa như không dung nạp đường, giảm khối lượng cơ bắp, tăng khối lượng mỡ; người bệnh có thể có cơn ngừng thở khi đang ngủ.

BS.Vinh cho biết, chỉ định liệu pháp thay thế nội tiết tố sinh dục nam dựa vào sự phối hợp các triệu chứng lâm sàng gợi ra sự thiếu hụt nội tiết tố sinh dục nam; dựa vào xét nghiệm tỷ lệ testosteron toàn bộ trong huyết thanh (lấy máu 2 lần vào 8 giờ và 10 giờ sáng) và testosteron khả dụng sinh học (được làm thêm ở những người thừa cân, béo phì, đái tháo đường) đều cho kết quả thấp hơn mức tham chiếu tối thiểu của nam giới khỏe mạnh, bình thường.

BS.Phạm Quang Vinh và cộng sự nhấn mạnh, mặc dù lợi ích của liệu pháp thay thế nội tiết tố sinh dục nam là không bàn cãi, song liệu pháp còn có những chống chỉ định và các tác dụng phụ; những vấn đề này được bàn luận nhiều trong các hội nghị khoa học chuyên ngành thời gian gần đây. BS.Vinh kết luận, liệu pháp thay thế nội tiết tố sinh dục nam được chỉ định cho tất cả nam giới bị suy tuyến sinh dục, nhưng liệu pháp còn có các chống chỉ định tuyệt đối và tương đối mà bác sĩ điều trị cần phải tuân thủ. Các bác sĩ điều trị cần theo dõi, đánh giá liệu pháp trong suốt quá trình điều trị.