Nhiễm nấm là một trong những bệnh khá phổ biến trên thế giới. Theo các chuyên gia Da Liễu, nấm tồn tại khắp nơi, đặc biệt trên cơ thể người, khi gặp điều kiện thuận lợi nấm phát triển và gây bệnh.
Nấm men gây bệnh da chiếm tỷ lệ cao, trong đó chủng nấm men Malassezia thường gặp. Nấm Malassezia có 14 loài, độc tính khác nhau, khả năng gây bệnh và lâm sàng đa dạng, có thể là căn nguyên gây bệnh hoặc phối hợp làm nặng thêm tình trạng bệnh. Ở Việt Nam còn ít nghiên cứu có hệ thống về đặc tính vi nấm, đặc điểm lâm sàng các bệnh ngoài da do Malassezia.
Từ tháng 1/2012 đến tháng 12/2012, nhóm tác giả nghiên cứu Trần Cẩm Vân cùng cộng sự Bệnh viện Da Liễu Trung Ương, Trường Đại học Y Hà Nội thực hiện nghiên cứu mô tả cắt ngang báo cáo đề tài “Tình hình nhiễm Malassezia ở một số bệnh da thường gặp”. Đối tượng nghiên cứu là tất cả các bệnh nhân được chẩn đoán lang ben, viêm da đầu, viêm da cơ địa đến khám tại Bệnh viện Da Liễu Trung Ương. Các bước tiến hành được tác giả mô tả gồm: bệnh nhân được chẩn đoán lang ben, viêm da đầu, viêm da cơ địa được xét nghiệm soi trực tiếp tìm Malassezia, bệnh phẩm ở các vị trí da bị tổn thương và vùng da bình thường cùng một bệnh nhân. Xác định tỷ lệ độ tập trung dựa theo kết quả soi trực tiếp bằng phương pháp KOH 20% + Parker ink(2:1) Nhận định kết quả bằng kính hiển vi.
Tác giả nghiên cứu phân tích báo cáo, có 6272 bệnh nhân tham gia nghiên cứu; trong đó có 1535 bệnh lang ben, 1622 viêm da đầu, 3115 viêm da cơ địa. Bệnh lang ben có tỷ lệ phát hiện Malassezia cao nhất với 70,8%; trong đó 59% trường hợp có số lượng tế bào nấm men trên 20 tế bào/vi trường. Tác giả giải thích tỷ lệ này cao do vi nấm Malassezia spp là căn nguyên gây bệnh lang ben, còn trong viêm da đầu và viêm da cơ địa chỉ bội nhiễm thứ phát nên tỷ lệ thấp hơn.
Trong viêm da đầu, có 13% trường hợp phát hiện nhiễm nấm Malassezia, trong đó tỷ lệ có số lượng từ 20 tế bào/vi trường chiếm 75,7%. Tác giả cho rằng nhờ áp dụng kỹ thuật KOH 20% + Parker ink nên phát hiện hình thái và số lượng chính xác, tế bào nấm có ái tính với mực Parker, do đó không bỏ sót khi đọc kết quả, chỉ kết luận có sự hiện diện của vi nấm khi quan sát > 20 tế bào/vi trường.
Tác giả nghiên cứu báo cáo, trong cả 4 mùa của năm đều có bệnh nhân viêm da đầu, viêm da cơ địa, lang ben đến khám nhưng tập trung cao nhất là mùa hè. Mùa hè tỷ lệ viêm da cơ địa và lang ben chiếm 71%; viêm da đầu chiếm 52,3%; mùa thu, mùa đông dao động tỷ lệ 8 – 14%.
Tác giả phân tích, những bệnh nhân bị viêm da đầu nhiễm Malassezia, yếu tố mùa bị bệnh có thể bị ảnh hưởng do đặc điểm vi sinh vật của nấm. Tác giả cho biết, đặc điểm của Malassezia là khả năng tiết Pityriacitrin – chất có khả năng kháng tia UV mạnh. Chính vì vậy trong môi trường nhiệt độ, độ ẩm cao đa số loài nấm nói chung phát triển ảnh hưởng theo mùa của bệnh.
Về vị trí tổn thương, hay gặp nhất là viêm da đầu và viêm da cơ địa là vùng đầu, mặt, cổ với tỷ lệ 64,9%. Lang ben vùng lưng, ngực chiếm 50,3%; vùng đầu, mặt, cổ chiếm 40,5% (p < 0,001).
Tỷ lệ bệnh nhân nhiễm cả 3 bệnh có số lượng tế bào nấm men > 20 tế bào/vi trường đều cao hơn nhóm < 20 tế bào/vi trường. Với kết quả xét nghiệm soi trực tiếp bằng KOH 20% + PI (2:1) dưới kính hiển vi có độ nhạy tương đối cao so với dùng KOH 20% đơn thuần và nuôi cấy.
Tác giả nghiên cứu có kết luận, tỷ lệ nhiễm Malassezia spp cao ở lang ben (70,8%), số lượng Malassezia từ 20 tế bào/vi trường chiếm 58,9%; viêm da đầu 13,1%; viêm da cơ địa 4,8%. Tỷ lệ nhiễm Malassezia spp cao hơn vào mùa xuân hè, vị trí hay gặp ở vùng đầu, mặt, cổ đối với viêm da đầu, viêm da cơ địa; gặp ở lưng, ngực trong bệnh lang ben. Hình thái tế bào men là hay gặp trong viêm da đầu, viêm da cơ địa, hình thái sợi hay gặp trong bệnh lang ben. Mật độ Malassezia spp > 20 tế bào/vi trường nên điều trị cho người bệnh.
Hồng Sơn