Sỏi mật là bệnh lý phổ biến, ở phương Tây thường gặp sỏi cholesterol ở túi mật, sỏi ống mật chủ thường là thứ phát do sỏi túi mật rơi xuống, sỏi số lượng ít và nhỏ. Sỏi mật ở Việt Nam thường là sỏi sắc tố mật và sỏi hỗn hợp liên quan đến nhiễm ký sinh trùng, nhiễm trùng đường mật, hẹp đường mật. Mổ mở điều trị sỏi ống mật chủ được Courvoisier thực hiện thành công và được các phẫu thuật viên học tập và thực hành cho đến nay. Thập niên 1960 và 1970 nội soi mật tụy ngược dòng phát triển mạnh mẽ, ngày càng hiệu quả trong điều trị sỏi mật chủ mặc dù có tỷ lệ tai biến và tử vong.
Năm 1992 phẫu thuật nội soi cắt túi mật trở thành tiêu chuẩn vàng trong điều trị sỏi túi mật, cùng với chụp X-quang đường mật trong mổ nội soi và sự phát triển của thiết bị phẫu thuật nội soi Jacobs, Frankhin và các tác giả khác đã chứng minh sự an toàn và hiệu quả của phẫu thuật nội soi điều trị sỏi đường mật.
Từ tháng 6 đến tháng 12/2014, tác giả nghiên cứu Đào Quang Minh, Bệnh viện Thanh Nhàn, Hà Nội đã tiến hành nghiên cứu đề tài “Phẫu thuật nội soi điều trị sỏi ống mật chủ”.
Có 3 bệnh nhân đủ điều kiện tham gia nghiên cứu là có sỏi mật chủ đơn thuần, sỏi ống mật chủ và sỏi túi mật, sỏi ống mật chủ và sỏi ống gan.
Theo phân tích của BS Minh, triệu chứng lâm sàng và cận lâm sàng, các bệnh nhân đến viện vì đau hạ sườn phải, có tam chứng Chartcot và tình trạng nhiễm trùng, sinh hóa máu biểu hiện tình trạng nhiễm trùng và tắc mật với bilirubin, men gan, bạch cầu tăng.
Chẩn đoán dựa vào lâm sàng, siêu âm ổ bụng, MRI, MSCT có độ chính xác và độ đặc hiệu cao, nhưng đắt tiền, được chỉ định giới hạn trong các trường hợp giãn ống mật chủ chưa rõ nguyên nhân.
Chỉ định mổ: Sỏi ống mật chủ, sỏi ống mật chủ và sỏi túi mật, sỏi ống mật chủ và sỏi ống gan chính (ít chỉ định).
Theo BS Đào Quang Minh, nội soi mật tụy ngược dòng là phương pháp điều trị sỏi ống mật chủ hiệu quả nhưng có tỷ lệ biến chứng và tử vong, đặc biệt thủng tá tràng là một biến chứng vô cùng nghiêm trọng, viêm tụy cấp vẫn là một vấn đề thường gặp sau phẫu thuật. Thêm nữa, phẫu thuật chỉ hiệu quả với những sỏi có d<3cm, d>2cm cũng đã có thể gây khó khăn. Một nghiên cứu của S. E. Tranter and M. H. Thompson đề cập đến vấn đề mất chức năng cơ vòng sau làm phẫu thuật nội soi mật tụy ngược dòng. Cơ vòng oddi là một hàng rào cản ngăn sự trào ngược dịch tá tràng vào trong đường mật và chức năng cơ vòng này mất đi vĩnh viễn sau phẫu thuật và kết quả là tỷ lệ nhiễm trùng đường mật lên đến 60% sau tiến trình này và gây ra sỏi mật tái phát. Thêm nữa, dịch tá tràng thường xuyên trào ngược vào OMC làm niêm mạc đường mật phải tiếp xúc với môi trường mới và nguy cơ sinh ung thư đường mật có thể xảy ra sau nhiều năm.
Với sỏi ống mật chủ kèm sỏi túi mật, phẫu thuật nội soi có ưu điểm rõ rệt so với nội soi mật tuy ngược dòng sau đó cắt túi mật vì chỉ cần can thiệp điều trị một thì, tỷ lệ biến chứng và tử vong thấp, thời gian nằm viện ngắn.
BS Minh cũng nhấn mạnh sỏi ống mật chủ không thể thiếu trong phẫu thuật nội soi điều trị sỏi mật trong nghiên cứu này sỏi ống mật chủ được thực hiện tất cả các trường hợp, soi ống mật chủ để có thể lấy sỏi bằng rọ, tán sỏi khi sỏi lớn hoặc kẹt Oddi, đánh giá hẹp đường mật trong và ngoài gan.
Đối với khâu kín ống mật chủ: Khâu kín ống mật chủ trong phẫu thuật nội soi và mổ hở điều trị sỏi mật cho kết quả tốt và thời gian nằm viện ngắn so với có đặt ống Kehr.
Về đặc điểm kỹ thuật, vị trí kênh thao tác ở thượng vị để từ đó đưa randall lấy sỏi, đưa máy soi soi đường mật là đặt sao cho thật trực diện, thẳng góc vào lỗ mở ống mật chủ, để tháo tác soi được dễ dàng.
Về mở ống mật chủ, BS Minh báo cáo mở theo đường dọc, ở đoạn thấp gần trên tá tràng để dễ đưa Mirizzi xuống đoạn cuối ống mật chủ. Mở ống mật chủ bằng dao điện đốt cắt với những ống mật chủ lớn d>1cm. Nên mở riêng lớp phúc mạc trước khi mở ống mật chủ để có thể khâu 2 lớp.
Thời gian mổ ở giai đoạn đầu khá dài do kỹ thuật soi và kỹ thuật khâu chưa tốt.
Phẫu thuật nội soi điều trị sỏi ống mật chủ là phương pháp điều trị an toàn, hiệu quả. Tuy nhiên tùy điều kiện cụ thể cần phối hợp các phương pháp điều trị mổ mở, phẫu thuật nội soi, nội soi mật tụy ngược dòng, lấy sỏi xuyên gan qua da để có chỉ định điều trị phù hợp cho từng bệnh nhân.
BS Đào Quang Minh đã có kết luận, phẫu thuật nội soi điều trị sỏi ống mật chủ là phương pháp điều trị an toàn, hiệu quả.
Trang thiết bị nội soi đầy đủ, phẫu thuật viêm nội soi có kinh nghiệm là yếu tố quan trọng trong thành công của phẫu thuật.
Phải kết hợp nhiều phương pháp điều trị, đặc biệt là tán sỏi trong mổ và qua đường hầm Kehr, chỉ định phù hợp để có kết quả tốt trong điều trị bệnh lý sỏi mật.
Anh Duy