Nhau tiền đạo là tình trạng nhau không bám hoàn toàn ở mặt trước và sau đáy tử cung như bình thường mà một phần hoặc toàn bộ bánh nhau bám vào đoạn dưới tử cung.
Nhau tiền đạo chiếm khoảng 0,4% trong thai kỳ đơn thai, trong đó 20% là nhau tiền đạo trung tâm. Trong những trường hợp nhau tiền đạo, nhau nằm trước thai, trên đường thai sẽ thoát ra ngoài khi sinh. Nhau tiền đạo là một trong những nguyên nhân gây chảy máu trong ba tháng cuối của thai kỳ, trong chuyển dạ và sau sinh; tình trạng chảy máu có thể làm ảnh hưởng đến cả sức khỏe mẹ và con.
Nhau cài răng lược (NCRL) là sự bám bất thường hoặc xâm lấn một phần hay toàn bộ bánh nhau vào lớp cơ tử cung. Về mặt mô học có thể thấy do sự thiếu vắng một phần hay toàn bộ màng rụng đáy do gai nhau bám vào cơ tử cung. Tùy vào mức độ xâm lấn của bánh nhau mà chia ra làm 3 mức độ: nhau bám chặt, nhau xâm lấn vào lớp cơ tử cung và nhau xuyên cơ tử cung ra lớp thanh mạc có thể đến các cơ quan lân cận như bàng quang, niệu quản và ruột. Nhau cài răng lược dù không chiếm tỷ lệ cao nhưng có xu hướng ngày càng nhiều. Tần suất nhau cài răng lược tăng song song với việc tăng tỷ lệ mổ lấy thai.
Từ tháng 10/2011 đến tháng 06/2014, tác giả Lê Thị Thu Hà- Bệnh viện Từ Dũ TP Hồ Chí Minh đã nghiên cứu đề tài “So sánh kết cục thai kỳ của nhau tiền đạo và nhau cài răng lược” với mục tiêu so sánh kết quả thai kỳ của nhau tiền đạo không cài răng lược và nhau tiền đạo có cài răng lược.
Theo báo cáo của tác giả nghiên cứu, Bệnh viện Từ Dũ là một trung tâm sản khoa lớn của cả nước, có tỷ lệ nhau cài răng lược tăng dần qua các năm. Tỷ lệ nhau cài răng lược năm 1977 đến năm 2011 tăng từ 1/7000 lên đến 1/1100 trường hợp sinh. Những yếu tố nguy cơ nhau cài răng lược bao gồm nhau tiền đạo, vết mổ cũ, tiền căn hút nạo buồng tử cung, tuổi mẹ lớn, đa sản. Tại Bệnh viện Từ Dũ mỗi năm có trên 1000 trường hợp nhau tiền đạo mổ lấy thai, tuy nhiên trong số đó, số trường hợp có nhau cài răng lược khoảng 150 trường hợp.
Đây là nghiên cứu bệnh-chứng, tiêu chuẩn chọn mẫu là tất cả những trường hợp đơn thai được mổ lấy thai chủ động tại Bệnh viện Từ Dũ với chẩn đoán sau mổ là nhau tiền đạo, hồ sơ có đầy đủ thông tin: tên, tuổi, nơi cư ngụ, nghề nghiệp, học vấn, Para, tiền căn nạo phá thai, sẹo mổ trên tử cung, số lần mổ lấy thai, vị trí nhau bám, có ghi nhận nhau cài răng lược hau không.
Tiêu chuẩn loại trừ là những trường hợp đa thai, đa ối, u xơ tử cung, u nang buồng trứng, bệnh tim mạch, thiếu máu, tiểu đường, bệnh thận, tiền sản giật.
Nhau cài răng lược trong nghiên cứu được xác định theo tiêu chuẩn ICD-9-CM: dựa trên lâm sàng xác định nhau cài răng lược trong lúc mổ (quan sát thấy nhau xâm lấn bề mặt tử cung trước khi rạch cơ tử cung hoặc không bóc được nhau) hoặc dựa vào chẩn đoán mô học.
Nhóm bệnh là những trường hợp nhau tiền đạo có nhau cài răng lược được chẩn đoán xác định lúc phẫu thuật gồm 282. Nhóm chứng là những trường hợp nhau tiền đạo không có cài răng lược được mổ cùng thời điểm trên.
Theo báo cáo kết quả nghiên cứu của BS.Thu Hà, có 842 trường hợp đủ điều kiện tham gia nghiên cứu, tuổi mẹ trung bình của cả hai nhóm nhau tiền đạo có cài răng lược và không cài răng lược là 31-32 tuổi, đồng thời cũng không có sự khác biệt về số lần mang thai và số lần sinh.
Đối với kết cục thai kỳ trên mẹ, lượng máu mất trung bình ở nhóm nhau tiền đạo có nhau cài răng lược là 1853ml (biến thiên từ 300-4.680 ml) so với 550 ml ở nhóm nhau tiền đạo không cài răng lược (biến thiên từ 200-1.220 ml). Có 18,8% số thai phụ bị nhau cài răng lược mất máu trên 2.500 ml so với 0,7% số thai phụ với nhau tiền đạo. Có 53,9% nhóm nhau cài răng lược mất máu từ 1.000-2.500 ml so với 5% ở nhóm nhau tiền đạo (OR 5,2; 95% CI 2,49-12,1). Nhóm nhau tiền đạo không cài răng lược, máu mất < 1.000 ml chiếm 94,3% so với 27,3% ở nhóm có nhau cài răng lược. Nghiên cứu của Gamal a Kassem và cộng sự năm 2013, trong 25 trường hợp nhau tiền đạo có nhau cài răng lược và 97 ca nhau tiền đạo không cài răng lược, lượng máu mất trung bình nhóm nhau tiền đạo có nhau cài răng lược là 2.984 ml so với 796 ml ở nhóm nhau tiền đạo không cài răng lược.
Tác giả nghiên cứu cũng phân tích lượng máu mất trung bình ở nhóm nhau tiền đạo là 528 ml, ít hơn so với nghiên cứu và các tác giả khác có lẽ do mổ tại Bệnh viện Từ Dũ, đây là bệnh viện chuyên khoa Sản tuyến cao, các phẫu thuật viên là những bác sĩ cột 1 có kinh nghiệm trong mổ nhau tiền đạo. Nhóm nhau cài răng lược có lượng máu mất trung bình gấp 3,2 lần so với nhóm nhau tiền đạo với p<0,001. Có 18,8% số thai phụ bị nhau cài răng lược mất máu trên 2.500 ml so với 0,7% số thai phụ với nhau tiền đạo. Có 53,9% nhóm nhau cài răng lược mất máu từ 1.000-2.500 mlo so với 5% ở nhóm nhau tiền đình (OR 5,2; 95% CI 2,49-12,1).
Trần Mai