Bệnh đái tháo đường là bệnh lý rối loạn chuyển hóa thường gặp nhất, có diễn biến phức tạp, với tốc độ phát triển rất nhanh, bệnh được xem là đại dịch ở các nước đang phát triển. Đái tháo đường là vấn đề sức khỏe cộng đồng của toàn cầu, bệnh gây ra nhiều biến chứng ở não, mắt, tim, thận, mạch máu, thần kinh…ảnh hưởng tới tuổi thọ, chất lượng cuộc sống và đòi hỏi kinh phí điều trị cao trở thành gánh nặng kinh tế cho cá nhân, gia đình và xã hội. Kiểm soát tốt bệnh đái tháo đường sẽ ngăn ngừa và làm chậm sự xuất hiện các biến chứng, giảm được các biến cố tim mạch, tàn tật và tử vong, giảm được gánh nặng cho gia đình, xã hội.
Từ tháng 4-8/2014, Bs Đỗ Trung Quân, Đào Hùng Hạnh - Bệnh viện Bạch Mai Hà Nội đã tiến hành nghiên cứu “Đánh giá tình trạng kiểm soát đa yếu tố ở bệnh nhân đái tháo đường typ 2 đến khám lần đầu tại Khoa Khám chữa bệnh theo yêu cầu, Bệnh viện Bạch Mai”.
Tham gia nghiên cứu có 216 bệnh nhân đã được chẩn đoán đái tháo đường typ 2 theo tiêu chuẩn của ADA 2013 (không sử dụng tiêu chuẩn HbA1C) tiêu chuẩn loại trừ là những bệnh nhân đái tháo đường typ 1, đái tháo đường thứ phát, đái tháo đường ở phụ nữ mang thai, bệnh nhân có những bệnh nội tiết khác kèm theo (Basedow, to đầu chi, hội chứng cấp tính (nhiễm khuẩn huyết, hôn mê nhiễm toan ceton, hôn mê tăng áp lực thẩm thấu), bệnh nhân trong tình trạng rối loạn ý thức, bệnh nhân khám và theo dõi định kỳ tại khoa khám chữa bệnh theo yêu cầu, bệnh nhân không đồng ý tham gia nghiên cứu.
Các chỉ số nghiên cứu bao gồm tuổi, giới, trình độ học vấn, nghề nghiệp; thể trạng tính theo BMI, vòng eo, chỉ số vòng eo/vòng mông;
 Đái tháo đường: thời gian mắc bệnh, kiểm soát đường máu dựa vào đường máu lúc đói và HbA1c, thuốc điều trị đái tháo đường;
Tăng huyết áp: tỷ lệ tăng huyết áp, phân độ theo JNC VII, thuốc điều trị tăng huyết áp;
Rối loạn lipid máu: Cholesterol toàn phần, triglyceride, HDL-C, LDL-C. Tỷ lệ rối loạn lipid máu, thuốc điều trị rối loạn lipid máu;
Một số yếu tố ảnh hưởng kiểm soát đa yếu tố: tuổi, giới, nghề nghiệp, trình độ học vấn, thời gian mắc bênh, chế độ ăn và luyện tập, tuân thủ điều trị, khám định kỳ.
Theo tác giả nghiên cứu Đỗ Trung Quân, kết quả tình trạng kiểm soát tốt đường máu lúc đói là 31%; Kiểm soát tốt HbA1C là 31,9%. Đối với kiểm soát lipit máu trên 50% bệnh nhân không đạt mục tiêu điều trị; Trong số 216 đối tượng nghiên cứu, tỷ lệ có tăng huyết áp là 65,7%; trong 89 bệnh nhân đái tháo đường typ 2 có tăng huyết áp, tỷ lệ bệnh nhân không kiểm soát tốt huyết áp là 86,5%. Đối với việc kiểm soát chỉ số khối cơ thể BMI, tỷ lệ béo bụng ở nữ là 96,8% cao hơn so với nam giới là 52,7% (p<0,05).
Béo bụng là một thuật ngữ dùng để chỉ những người mà phân bố mỡ ở bụng, nội tạng và phần trên cơ thể chiếm tỷ trọng lớn, và cũng là một yếu tố nguy cơ độc lập gây rối loạn lipid máu, tăng huyết áp và rối loạn chuyển hóa đường.
Đối với kiểm soát đạt cả 3 yếu tố HbA1C, huyết áp và LDL-C có 26 bệnh nhân (12,4%). Kiểm soát đạt cả 3 yếu tố trên.
Theo phân tích của tác giả nghiên cứu, nhận xét tình trạng kiểm soát đường huyết của bệnh nhân vẫn còn thấp, hiện nay điều trị đái tháo đường có xu hướng cá thể hóa trong điều trị. Các mục tiêu cần đạt khác nhau ở những đối tượng bệnh nhân khác nhau tùy thuộc vào tuổi đời, thời gian mắc bệnh đái tháo đường, nguy cơ hạ đường huyết, bệnh phối hợp.
Đối với kiểm soát huyết áp, trước một bệnh nhân không được theo dõi từ trước, khó mà biết được tăng huyết áp có trước hay là hậu quả của đái tháo đường. Tuy nhiên tăng huyết áp có trước hay là hậu quả thì đối với bệnh nhân đái tháo đường có tăng huyết áp đều có mục tiêu là < 140/80mmHg, khi có biến chứng thận là <125/75 mmHg.
Tác giả Đỗ Trung Quân đã có kết luận, đánh giá tình trạng kiểm soát đa yếu tố trên 216 bệnh nhân đã được chẩn đoán đái tháo đường typ 2 theo tiêu chuẩn của ADA 2013 (không sử dụng tiêu chuẩn HbA1c) và đến khám lần đầu tại khoa khám chữa bệnh theo yêu cầu, bệnh viện Bạch Mai chúng tôi nhận thấy tình trạng kiểm soát bệnh còn kém, cụ thể tỷ lệ bệnh nhân không kiểm soát được các mục tiêu điều trị như đường máu khi đói (69%), HbA1c (69,1%), rối loạn lipid máu (>50%), huyết áp (65,7%). Chỉ có 12,4% bệnh nhân kiểm soát được cả 3 yếu tố.
Tác giả nghiên cứu có kiến nghị, cần cá thể hóa trong điều trị đái tháo đường. Các mục tiêu cần đạt được khác nhau ở những đối tượng bệnh nhân khác nhau tùy thuộc vào tuổi đời, thời gian mắc bệnh đái tháo đường, nguy cơ hạ đường huyết, bệnh phối hợp.
Hồng Sơn