Răng khôn hàm dưới mọc lệch, ngầm chiếm một tỷ lệ khá cao khoảng từ 20 – 30%. Phẫu thuật răng khôn hàm dưới là một trong những can thiệp khó trong miệng. Bệnh nhân khi có chỉ định phẫu thuật loại bỏ răng khôn thường có tâm lý lo sợ. Nhiều nghiên cứu cho thấy, lo sợ trong nha khoa là một trong những lo sợ thường gặp nhất và được xếp loại là lo sợ đặc biệt.
Theo các chuyên gia y tế, việc đánh giá mức độ lo sợ trước phẫu thuật răng khôn sẽ giúp cho bác sĩ đưa ra biện pháp an thần thích hợp nhằm làm giảm tác hại của lo sợ trước phẫu thuật. Từ tháng 2/2009 đến tháng 2/2010, nhóm tác giả nghiên cứu Nguyễn Quang Bình cùng cộng sự Bệnh viện Răng hàm mặt Trung ương Hà Nội tiến hành đề tài nghiên cứu Đánh giá tình trạng lo sợ theo DAS (Dental Anxiety Scale) trước khi can thiệp phẫu thuật răng khôn hàm dưới. Nghiên cứu được thực hiện ở 162 bệnh nhân, 111 nam và 51 nữ; có chỉ định phẫu thuật răng khôn hàm dưới, độ tuổi đối tượng nghiên cứu từ 18 – 60; thực hiện phẫu thuật tại Bệnh viện Răng hàm mặt Trung ương.
Theo tác giả nghiên cứu, sử dụng bảng điểm DAS của Corah được coi là tiêu chuẩn vàng để đánh giá mức độ lo sợ trước khi can thiệp nha khoa. Thang điểm DAS là 20 điểm với 4 câu hỏi trước khi can thiệp nha khoa và mỗi câu hỏi có 5 lựa chọn để trả lời tương ứng với 5 mức độ lo sợ khác nhau (từ 1 đến 5 điểm). Cách thức đánh giá thang điểm DAS: dưới 4 điểm mức không lo sợ; từ 4 – 8 điểm lo sợ ở mức độ nhẹ; từ 9 – 12 điểm lo sợ ở mức độ vừa; từ 13 – 20 điểm là lo sợ mức độ nặng.
Theo phân tích của tác giả Nguyễn Quang Bình, có 162 đối tượng nghiên cứu ở độ tuổi từ 17 – 30 tuổi chiếm tỷ lệ 73,5%; nhóm 31 – 60 tuổi chiếm tỷ lệ 26,5%. Nhóm 17 – 30 tuổi có tỷ lệ cao hơn hẳn nhóm 31 – 60 tuổi do răng khôn bắt đầu thường mọc ở tuổi trưởng thành trên cùng hàm, do thiếu chỗ nên khi mọc dễ bị biến chứng lệch, ngầm và đau; chính triệu chứng này làm bệnh nhân có thái độ lo lắng trước khi phẫu thuật. Yếu tố giới tính cũng là yếu tố ảnh hưởng đến tinh thần, sức chịu đựng và mức độ lo sợ của đối tượng nghiên cứu.
Về tình trạng sức khỏe, trong tổng số 162 đối tượng nghiên cứu, tình trạng sức khỏe loại I có tỷ lệ 88,2%; còn lại là tình trạng sức khỏe loại II. Như vậy hầu như đối tượng nghiên cứu có tình trạng toàn thân khỏe mạnh, không có bệnh kèm theo nào trầm trọng trước khi phẫu thuật.
Qua phân tích, tác giả nghiên cứu báo cáo, điểm lo sợ trung bình trước phẫu thuật theo DAS của đối tượng nghiên cứu là 9,04 điểm. Theo đó, điểm lo sợ trung bình trước phẫu thuật là mức lo sợ vừa. Với mức lo sợ vừa, bác sĩ sẽ sử dụng thuốc an thần trong can thiệp phẫu thuật răng khôn hàm dưới là cần thiết; giúp cho bệnh nhân dễ chấp nhận điều trị, hạn chế việc né tránh hoặc từ chối các can thiệp phẫu thuật. Theo các nghiên cứu khác trên thế giới, lo sợ trong can thiệp nha khoa có liên quan đến nhiều đặc tính như sự nhút nhát, lo sợ quá mức đến vấn đề không quan trọng, có những bệnh nhân lo sợ khi nhìn thấy kim gây tê. Sự lo sợ trước can thiệp nha khoa là yếu tố bất lợi, người bệnh có thể từ chối điều trị.
Kết quả trong nghiên cứu có 88,27% đối tượng nghiên cứu lo sợ trước phẫu thuật răng khôn hàm dưới, trong đó có 42% lo sợ nhẹ; 38% lo sợ vừa, còn lại là lo sợ nặng. Yếu tố lo sợ trước mổ tăng là yếu tố dự báo tăng sử dụng tổng liều thuốc an thần, thuốc tê và cũng là yếu tố dự báo tăng mức độ cử động trong mổ. Đối với những bệnh nhân lo sợ mức độ cao trước khi phẫu thuật sẽ phải tăng liều sử dụng thuốc an thần để duy trì mức an thần chấp nhận trên lâm sàng. Việc sử dụng thuốc an thần trong quá trình can thiệp phẫu thuật sẽ làm giảm hàm lượng thuốc tê, giảm cử động trong mổ và giảm lo sợ giúp cho người bệnh thoải mái dễ chấp nhận phẫu thuật.
Theo tác giả Nguyễn Quang Bình, Bệnh viện Răng hàm mặt Trung ương Hà Nội; răng khôn mọc lệch ngầm thường làm hỏng răng bên cạnh. Khe hở giữa răng khôn và răng số 7 gây dắt thức ăn và làm sâu răng. Răng khôn tên thường gọi là răng số 8, mỗi người thường có 4 răng khôn ở bốn góc hàm. Răng khôn thường mọc lúc 18 – 25 tuổi, có khi mọc sớm 16 – 17 tuổi hoặc muộn hơn trên 30 tuổi. Có người không thấy răng khôn nhưng có thể răng mọc ngầm dưới xương hàm và bị mô mềm che phủ. Răng khôn thường có hình dạng bất thường cả ở thân răng, chân răng, làm cản trở quá trình mọc lên bình thường của răng. Các biến chứng do răng khôn gây ra là viêm nhiễm tại chỗ, đau, hôi miệng, sưng nề vùng lợi; có thể có mủ chảy ra, khó há miệng. Nếu không được điều trị bệnh sẽ lan rộng các khu vực mang tai, má, xuống cổ, viêm xương, viêm màng trong tim, nhiễm trùng máu. Răng khôn mọc lệch ngầm gây tổn thương răng bên cạnh số 7; gây u, nang xương hàm; gây rối loạn về phản xạ và cảm giác, mất cảm giác ở môi, da, niêm mạc, đau 1 bên mặt, phù, đỏ quanh ổ mắt. Ngày nay với sự tiến bộ của y học việc điều trị nhẹ nhàng, ít gây sang chấn cho người bệnh.
Trần Hưng