Amphetamine và các chất dạng Amphetamine thuộc nhóm kích thích hệ thần kinh trung ương, sử dụng trong y tế từ năm 1932 trong điều trị xung huyết mũi, tăng động giảm chú ý, chứng ngủ rũ, Parkinson sau viêm não, trầm cảm, ngộ độc các thuốc gây yên dịu… Sử dụng với liều nhỏ không thường xuyên mang lại cảm giác tỉnh táo đầy sinh lực và tự tin. Tuy nhiên, nếu sử dụng Amphetamine và các chất dạng Amphetamine thường xuyên, kéo dài thì mức độ lệ thuộc thường cao và tăng nhanh, gây ra những hậu quả nặng nề về cơ thể và tâm thần cho người sử dụng.

Xu hướng sử dụng và lạm dụng Amphetamine và các chất dạng Amphetamine ở Việt Nam đang ngày càng phổ biến và lan tràn với tốc độ nhanh. Đối tượng sử dụng ở lứa tuổi thanh thiếu niên ngày càng gia tăng, tỷ lệ sử dụng chất dạng Amphetamine chiếm 1% các chất ma túy, trong đó tỷ lệ học sinh sinh viên chiếm 3,2% số người sử dụng. Tới năm 2013, tỷ lệ này là 1,5%, trong đó tỷ lệ học sinh sinh viên chiếm 7,2%. Số người tiêm chích Ma túy chiếm tỷ lệ đáng kể, là nguy cơ lây truyền HIV/AIDS.

Từ tháng 3/2013 đến tháng 10/2013, tác giả nghiên cứu Nguyễn Văn Dũng cùng cộng sự thực hiện nghiên cứu mô tả cắt ngang và theo dõi dọc quá trình điều trị báo cáo đề tài “Đặc điểm lâm sàng hội chứng cai các chất dạng Amphetamine”. Đối tượng nghiên cứu gồm 33 bệnh nhân có đủ tiêu chuẩn chẩn đoán nghiện các chất dạng Amphetamine điều trị nội trú tại Viện sức khỏe tâm thần – Bệnh viện Bạch Mai.

Đặc điểm thèm nhớ chất trong nghiên cứu, BS.Dũng cho biết 100% bệnh nhân có biểu hiện thèm nhớ chất. Qua bảng câu hỏi đánh giá triệu chứng cai chất dạng Amphetamine, có 4 mức độ: không thèm nhớ, thèm nhớ rất ít (hiếm khi nhớ tới chất), thèm nhớ ít (thỉnh thoảng nhớ tới sử dụng chất), thèm nhớ nhiều (thường xuyên nhớ tới sử dụng chất), thèm nhớ rất nhiều (luôn luôn nhớ tới sử dụng chất). Trong nghiên cứu của chúng tôi, có 1 bệnh nhân thường xuyên cảm giác thèm nhớ chất, chiếm tỷ lệ 3,03%; bệnh nhân thỉnh thoảng cảm giác thèm nhớ chất chiếm tỷ lệ 54,55%; bệnh nhân ít hoặc hiếm khi thèm nhớ tới sử dụng chất chiếm tỷ lệ cao nhất 42,42%. Kết quả này phù hợp với các nghiên cứu khác. Trong quá trình chúng tôi nghiên cứu, theo dõi và đánh giá, có 4 bệnh nhân phải nhập viện lại để điều trị, do sau ra viện bệnh nhân tái sử dụng chất. Sau phỏng vấn những bệnh nhân này, cảm giác thèm nhớ chất xuất hiện sau khi có các yếu tố khác tác động: các căng thẳng mâu thuẫn trong cuộc sống gia đình, do bạn bè rủ rê, do thất nghiệp có quá nhiều thời gian nhàn rỗi…

Đặc điểm về giấc ngủ: nhóm bệnh nhân có biểu hiện ngủ nhiều hoặc thèm muốn được ngủ chiếm tỷ lệ 39,4%; nhóm bệnh nhân mất ngủ hay ngủ ít chiếm tỷ lệ 60,6%; trong số đó có 45,5% bệnh nhân có xuất hiện những giấc mơ không dễ chịu.

Đối với đặc điểm về tâm thần vận động: phần lớn bệnh nhân trong nghiên cứu này, có biểu hiện chậm chạp tâm thần vận động, chiếm tỷ lệ 81,8%. Kết quả này cao hơn so với nghiên cứu của các tác giả khác. Trong nghiên cứu của Cantwell và của Thomas F.Newton, bệnh nhân trong nghiên cứu có biểu hiện chậm chạp vận động chiếm 46%.

Tác giả nghiên cứu cho biết, trong hội chứng cai chất dạng Amphetamine bệnh nhân thường xuất hiện các biểu hiện triệu chứng cơ thể không rầm rộ, không nặng nề. Các bệnh nhân trong nghiên cứu có biểu hiện các triệu chứng sau: đau đầu (78,8%); dau mỏi cơ (45,5%); cảm giác bứt rứt bồn chồn (45,5%). Các biểu hiện khác của rối loạn thần kinh thực vật (run tay chân, vã mồ hôi, hồi hộp trống ngực), nôn hay buồn nôn, thay đổi về dấu hiệu sinh tồn không được nhận thấy.

Tác giả cho rằng, biểu hiện về cơ thể trong cai chất dạng Amphetamine trong nghiên cứu không phải là các triệu chứng của ngộ độc chất dạng Amphetamine, bởi các triệu chứng này xuất hiện sau 2-3 ngày bệnh nhân ngừng sử dụng chất. Trong khi đó, triệu chứng về cơ thể trong tình trạng ngộ độc thường nghiêm trọng và nặng nề, xuất hiện ngay sau khi bệnh nhân sử dụng chất dạng Amphetamine, và diễn biến thuyên giảm sau 24 giờ. Biểu hiện cơ thể trong cai chất dạng Amphetamine không rầm rộ và nặng nề như trong cai chất dạng thuốc phiện, heroin, hay cai rượu. Trong cai chất dạng thuốc phiện, heroin bệnh nhân có biểu hiện: ngạt mũi, hắt hơi, chảy nước mắt, đau cơ hay chuột rút, co cứng bụng, bồn nôn hay nôn, ỉa chảy, giãn đồng tử, nổi da gà, ớn lạnh, tăng nhịp tim, tăng huyết áp.

Khi đánh giá biểu hiện lo âu trên thang Zung, BS.Dũng cho biết có 51,5% bệnh nhân có biểu hiện lo âu bệnh lý; bệnh nhân không có lo âu chiếm tỷ lệ 48,5%. Các triệu chứng lo âu, căng thẳng diễn biến dao động trong tuần đầu tiên khi ngừng sử dụng chất, là yếu tố thúc đẩy người bệnh đi tìm chất để sử dụng. Và đồng thời các biểu hiện của triệu chứng trầm cảm: buồn chán, mệt mỏi chậm chạp, cảm giác mất năng lượng, giảm quan tâm thích thú, là các yếu tố gợi lại hình ảnh về sử dụng chất để giải quyết nhanh tình trạng này do thiếu chất gây ra.

Thông thường các triệu chứng cai xuất hiện nhẹ và ít được để ý tới. Nhưng các triệu chứng trầm cảm trong cai là khá thường gặp, ý tưởng tự sát chiếm một tỷ lệ đáng kể. Các biểu hiện của trầm cảm trong cai chất dạng Amphetamine thường xuất hiện sau giai đoạn phản ứng tức thời của não do thiếu cung cấp chất dạng Amphetamine và thường diễn ra trong khoảng thời gian ngắn nên không đáp ứng đủ tiêu chuẩn chẩn đoán rối loạn trầm cảm. Trong nghiên cứu BS.Dũng lưu ý, bệnh nhân đã được hỏi về tiền sử và loại trừ các bệnh lý trầm cảm trước đó. Vì vậy, trên thực hành lâm sàng, khi chẩn đoán hội chứng cai chất dạng Amphetamine cần lưu ý tới các biểu hiện trầm cảm. Một số các triệu chứng nguy hiểm cần được quan tâm và phát hiện sớm. Đó là các ý nghĩ bi quan, cảm giác có tội lỗi, ý tưởng tự sát, là các dấu hiệu nguy hiểm có thể dẫn tới hành vi tự sát,hủy hoại bản thân.

Phúc Nguyên