Viêm khớp tự phát thiếu niên là một bệnh khớp viêm mạn tính phổ biến nhất ở trẻ em và thiếu niên.
Viêm khớp tự phát thiếu niên có nhiều thể, trong đó thể bám gân là thể ít gặp và khó chẩn đoán. Chẩn đoán viêm khớp tự phát thể viêm điểm bám gân rất quan trọng, giúp bác sĩ có phương pháp điều trị thích hợp, hiệu quả, quản lý tình trạng viêm từ đó giúp phòng tránh huỷ khớp, tránh tàn phế, bình thường hoá được quá trình phát triển và cải thiện chất lượng cuộc sống cho trẻ mắc bệnh.
Từ tháng 9/2010 đến tháng 9/2013, nhóm tác giả nghiên cứu Trương Thị Mai Hồng cùng các cộng sự Bệnh viện Nhi Trung ương tiến hành nghiên cứu mô tả cắt ngang, báo cáo đề tài “Đặc điểm lâm sàng, cận lâm sàng viêm khớp tự phát thiếu niên thể viêm điểm bám gân”. Theo tác giả nghiên cứu, đối tượng nghiên cứu là 12 bệnh nhân được chẩn đoán viêm khớp tự phát thiếu niên thể viêm điểm bám gân tại Bệnh viện Nhi Trung ương. Viêm khớp và viêm điểm bám gân hoặc viêm khớp hoặc viêm điểm bám gân với ít nhất hai trong dấu hiệu (1) Bản thân hoặc gia đình đau khớp cùng chậu và/ hoặc viêm cột sống lưng, (2) xét nghiệm HLA-B27 dương tính, (3) khởi bệnh ở trẻ trai từ 6 tuổi trở lên, (4) triệu chứng viêm màng bồ đào phía trước cấp tính.
Tác giả nghiên cứu cho biết trong tiêu chuẩn chọn đối tượng nghiên cứu, có tiền sử viêm cột sống dính khớp, viêm điểm bám gân liên quan viêm khớp, viêm khớp cùng chậu với bệnh viêm ruột, hội chứng Reiter hoặc viêm màng bồ đào phía trước cấp tính ở thế hệ thứ 1.
BS.Mai Hồng phân tích báo cáo, 12 đối tượng nghiên cứu đều là nam; tuổi khởi bệnh trung bình là 10,3 tuổi; thời gian phát hiện bệnh trung bình là 14 tháng; tuổi tại thời điểm nghiên cứu là 11,9 + 3,3. Đối với chẩn đoán ban đầu của các đối tượng nghiên cứu thể viêm bám gân có 2/12 trường hợp chẩn đoán đau xương phát triển; có 5/12 trường hợp chẩn đoán ban đầu là đau khớp sau chấn thương; trong đó viêm gân 3 ca; viêm khớp phản ứng 1 ca; viêm khớp nhiễm khuẩn 1 ca. Có 02 đối tượng nghiên cứu tiền sử gia đình có viêm cột sống dính khớp.
BS.Mai Hồng có nhận xét, thể viêm điểm bám gân trong nhóm viêm khớp tự phát thiếu niên có thời gian phát hiện bệnh dài nhất so với các thể lâm sàng khác của bệnh. Lý do làm người bệnh đến khám muộn do thể bệnh này hầu hết gặp ở trẻ trai đang trong độ tuổi đi học. Trẻ thường tham gia các hoạt động thể thao nhiều; cha mẹ cho rằng lý do con đau khớp, đau các điểm bám gân là từ ảnh hưởng của các hoạt động thể dục thể thao. Trong nghiên cứu, tác giả thấy thể bệnh này ban đầu có 41% trẻ được chẩn đoán là đau khớp sau chấn thương; 25% được chẩn đoán bong gân; 16,7% trẻ được chẩn đoán đau xương phát triển.
Tác giả nghiên cứu báo cáo, đặc điểm toàn thân của thể viêm điểm bám gân là ít xuất hiện các triệu chứng toàn thân. Triệu chứng sốt chỉ có 8%, da xanh 8,3%. Đối với triệu chứng tổn thương tại khớp của thể viêm điểm bám gân, nổi bật là tổn thương các khớp của chi dưới như khớp cổ chân chiếm gần 92%; khớp gối chiếm 75%; ngoài ra có gặp tổn thương ở khớp bàn ngón chân (16,7%). Số khớp tổn thương trung bình của đối tượng nghiên cứu là 3 khớp, mức độ đau khớp đánh giá theo thang điểm VAS tương ứng là 5,15.
Đối với hoạt tính bệnh và chức năng vận động khớp của thể viêm điểm bám gân; có 66,7% bệnh nhân có chức năng vận động khớp ở giai đoạn 1; 25% bệnh nhân có chức năng vận động khớp giai đoạn 2, chỉ có một bệnh nhân (8,3%) có chức năng vận động khớp ở giai đoạn 3. Tác giả cho biết, bệnh nhân này có tổn thương khớp háng vì vậy chức năng vận động của trẻ bị giảm nhiều ngay từ khi bắt đầu bị bệnh. Mức độ hoạt động bệnh của thể viêm điểm bám gân có gần 50% bệnh nhân có hoạt tính bệnh cao tại thời điểm nghiên cứu. Số trường hợp còn lại có hoạt tính bệnh ở mức nhẹ và trung bình. Theo đánh giá hoạt tính bệnh trên thang điểm VAS, hoạt tính bệnh của đối tượng nghiên cứu là 6,54 điểm.
BS.Mai Hồng báo cáo kết quả nghiên cứu về cận lâm sàng, xét nghiệm HLA-B27 dương tính ở thể viêm điểm bám gân có 9/12 bệnh nhân (75%). HLA-B27 dương tính có tỷ lệ dương tính cao ở các nghiên cứu trong và ngoài nước. tác giả nghiên cứu cho rằng, viêm khớp khởi phát ở trẻ trai trên 6 tưởi với HLA-B27 dương tính là một gợi ý để chẩn đoán bệnh viêm điểm bám gân theo phân loại của ILAR sau khi đã loại trừ các thể lâm sàng khác. Tác giả nghiên cứu lưu ý, người bệnh có HLA-B27 dương tính, bệnh sẽ có xu hướng hoạt động liên tục hoặc có thể thuyên giảm nhưng sau đó tái phát trở lại. Có những nghiên cứu ngoài nước có nhận xét, bệnh nhân mang gen HLA-B27 dương tính thì không đạt được tình trạng lui bệnh đầu tiên khi bệnh nhân mới được chẩn đoán; một nhận xét khác là bệnh nhân có một giai đoạn tăng cao kéo dài các chỉ số viêm so với các bệnh nhân mà HLA-B27 âm tính. BS.Mai Hồng báo cáo trong nghiên cứu, các bệnh nhân của thể viêm điểm bám gân mang HLA-B27 dương tính có xu hướng bệnh hoạt động xảy ra liên tục hoặc tái phát, một điểm tiên lượng xấu hơn so với thể viêm ít khớp và viêm đa khớp. Vì vậy, người bệnh cần phải được theo dõi thời gian dài; người bệnh cần được điều trị tích cực, đặc biệt đối với người có HLA-B27 dương tính và có tiền sử gia đình có người mắc bệnh.
Phúc Nguyên