Tác giả Vũ Thị Hương Giang cùng cộng sự Bệnh viện Y dược cổ truyền - Phục hồi chức năng tỉnh Gia Lai đã báo cáo đề tài “Bước đầu nghiên cứu hiệu quả điều trị rối loạn lipid máu bằng bài thuốc Nhị trần thang gia giảm” tại Hội nghị khoa học Y dược miền Trung - Tây Nguyên lần thứ X tại thành phố Buôn Mê Thuột năm 2015.
Nghiên cứu được thực hiện từ tháng 6/2014 – tháng 11/2014, phương pháp nghiên cứu cả trên thực nghiệm và trên lâm sàng, gọi là nghiên cứu thử nghiệm lâm sàng tự chứng trước và sau điều trị.
Đối với phương pháp trên thực nghiệm, tác giả nghiên cứu đánh giá độc tính cấp diễn trên chuột nhắt trắng chủng Swiss. Xác định LD-50 của bài thuốc “Nhị trần thang gia giảm” trên chuột nhắt trắng bằng đường uống theo phương pháp Litchfield-Wilcoxon. Kết quả cho thấy 100 con chuột nhắt trắng được chia thành 10 lô, cho chuột uống mẫu thuốc tăng dần từ 1,46 thang/24 giờ (gấp từ 6,08 liều có tác dụng tương đương trên người trung bình nặng 50 kg) đến liều cao nhất có thể được (nồng độ và thể tích tối đa cho phép) là 3,66 thang/kg/24 giờ (gấp 15,25 lần liều có tác dụng tương đương trên người), qua 7 ngày theo dõi tác giả nghiên cứu không thấy dấu hiệu bất thường nào, vì vậy chưa xác định được LD-50 của bài thuốc “Nhị trần thang gia giảm”.
Đối với phương pháp trên lâm sàng, tất cả bệnh nhân đến khám và điều trị nội trú hoặc ngoại trú có chẩn đoán rối loạn lipit máu, đồng ý tham gia nghiên cứu được chọn vào tham gia nghiên cứu. Những bệnh nhân đang bị đái tháo đường, tăng huyết áp có biến chứng, suy gan, suy thận, nhiễm khuẩn, bệnh cấp tính, bệnh nhân đang dùng các loại thuốc khác điều trị rối loạn lipit máu, tăng lipit máu thứ phát do dùng thuốc corticoides; thuốc lợi tiểu thiazide, thuốc hạ huyết áp loại ức chế beta, đang mang thai hoặc không tuân thủ liệu trình điều trị đều loại trừ không đưa vào nghiên cứu.
Các bệnh nhân tham gia nghiên cứu được chỉ định dùng bài thuốc, liệu trình điều trị 30 ngày, mỗi ngày bệnh nhân được uống một thang thuốc, sắc bằng máy sắc thuốc tự động, chia làm 2 lần uống trước bữa ăn, vào hai thời điểm là 10 giờ sáng và 16 giờ hàng ngày.
Kết quả nghiên cứu cho thấy đối tượng tham gia nghiên cứu độ tuổi trung niên chiếm gần 60%. Tỷ lệ béo phì tính theo BMI là 11,5%. Tỷ lệ bệnh nhân có chế độ không hoạt động thể lực gần 60%; tỷ lệ có chế độ ăn nguy cơ xơ vữa cao hơn 80%. Đối với kết quả thay đổi các thành phần lipit máu trước và sau điều trị, chỉ số triglyceride thay đổi, giảm sau điều trị 30,9% (p<0,05). Các chỉ số cholesterol toàn phần, HDL-C, LDL-C thay đổi nhưng không có ý nghĩa thống kê.
Đối với kết quả điều trị theo tiêu chuẩn đánh giá theo 4 mức độ A, B, C, D cho thấy sau điều trị số ca giảm cholesterol toàn phần là 50%; loại A đạt 34,6%; loại B đạt 11,5%; có 84,6% loại D có nồng độ cholesterol toàn phần dưới 6,2mmol/l. Số bệnh nhân giảm triglycerid là 88,5%; loại A đạt 34,6%; loại B đạt 23,1%. Tỷ lệ đáp ứng với điều trị, làm tăng HDL-C là 65,4%; tỷ lệ đáp ứng điều trị làm giảm LDL-C là 50%. Đối với đánh giá chức năng gan, thận trước và sau điều trị không có sự khác biệt có ý nghĩa ở các chỉ số SGOP, SGPT, creatinin (p>0,05). Trong quá trình điều trị không có trường hợp bệnh nhân nào xuất hiện các triệu chứng không mong muốn; các triệu chứng đau đầu, chóng mặt, ngủ kém giảm dần hoặc hết sau điều trị. Tác giả nghiên cứu cũng nhận xét hạn chế của nghiên cứu là liệu trình điều trị còn ngắn (1 tháng); mẫu nghiên cứu nhỏ nên cần phải tiếp tục nghiên cứu trên lâm sàng thêm để có kết luận rõ ràng hơn.
Bài thuốc “Nhị trần thang gia giảm” thành phần có 10 vị thuốc, bao gồm trần bì (6g), bán hạ chế (6g), bạch linh (12g), cam thảo (4g), sơn tra (12g), ngưu tất (12g), hoa hòe (12g), đan sâm (12g), cúc hoa (10g), sinh khương 2 lát (4g). Bài thuốc chủ trị đàm ẩm, ho nhiều đờm, ngực bụng đầy chướng, nôn, váng đầu, tim đập mạnh. Trong bài thuốc, ngưu tất giảm cholesterol toàn phần máu, hạ huyết áp; đan sâm làm giảm triglyceride của gan và máu; sơn tra bài tiết cholesterol toàn phần, hoa hòe giảm cholesterol toàn phần, giảm triglyceride; cúc hoa điều trị cao huyết áp, xơ vữa động mạch.
Trong nghiên cứu của tác giả, người bệnh được chẩn đoán có rối loạn lipid máu khi có một hay nhiều dấu hiệu cholesterol toàn phần ≥ 6,2mmol/L (≥ 240mg/dL); LDL-C ≥ 4,1mmol/l (≥ 160 mg/dL); triglycerid ≥ 2,3 mmol/L (≥ 200mg/dL); HDL-C ≤ 0,9 mmol/l (≤ 35mg/dL); và cholesterol toàn phần 5,2 mmol/l - nhỏ hơn 6,2 mmol/l./.    
Phúc Nguyên