TS. Phạm Tỵ cùng cộng sự Bệnh viện Đa khoa Gia Lai đã báo cáo nghiên cứu “Đặc điểm lâm sàng và điều trị sán não” tại Hội nghị khoa học Y Dược miền Trung - Tây Nguyên lần thứ X được tổ chức tại Tp. Buôn Mê Thuột tháng 10/2015.
Nghiên cứu được thực hiện từ tháng 1/2014 đến tháng 9/2015 tại Khoa Phẫu thuật Thần kinh cột sống trên 32 bệnh nhân tham gia nghiên cứu; được chẩn đoán sán não dựa vào triệu chứng lâm sàng thần kinh và xét nghiệm cận lâm sàng. Trong số 32 bệnh nhân có 22 bệnh nhân nam và 10 bệnh nhân nữ. Độ tuổi 10-40 tuổi chiếm 23/32 bệnh nhân. Triệu chứng lâm sàng thường gặp đau đầu chiếm tỷ lệ 87%; co giật 65,6%; liệt chi khu trú 15,63%; nôn 12,5%. Xét nghiệm cận lâm sàng chẩn đoán hình ảnh gồm chụp CT/MRI.
Xét nghiệm công thức máu cho thấy tỷ lệ bạch cầu Eosin tăng 43,7%, rất thường gặp về phản ứng huyết thanh, sán đầu chó chiếm tỷ lệ 65%, sán lá gan chiếm tỷ lệ 12,5%.
Theo tác giả nghiên cứu, bệnh sán não thường diễn biến thầm lặng nhiều năm, gây ít hoặc không có triệu chứng, có những ca bệnh có đến hàng chục năm mới có triệu chứng. Khi biểu hiện lâm sàng bệnh thường có động kinh, triệu chứng thần kinh cục bộ, các triệu chứng liên quan tăng áp lực nội sọ, đau đầu, rối loạn tâm thần. Các triệu chứng thần kinh cục bộ phụ thuộc vị trí của nang sán não, ngoài ra còn có thể do thiếu máu não cục bộ, do tắc các mạch máu nhỏ và vừa trong sọ, cũng như viêm dính các thần kinh sọ não.
Trong nghiên cứu của tác giả, động kinh gặp đến 65,7% ca; cơ chế có thể do viêm nhiễm và sẹo phản ứng tế bào thần kinh đệm. Triệu chứng đau đầu do tăng áp lực nội sọ gây viêm tắc, não úng thủy, khối choán chỗ, hoặc viêm nhu mô não.
Đối với xét nghiệm cận lâm sàng, hình ảnh chụp CT thay đổi tùy vào giai đoạn tiến triển của sán não, ở giai đoạn nang (ấu trùng sống được) thương tổn giảm tỉ trọng không bắt cản quang; ở giai đoạn keo (ấu trùng thoái hóa) thương tổn giảm đồng tỉ trọng và bắt thuốc cản quang và phù não quanh tổn thương. Ở giai đoạn nốt hạt, thương tổn bắt cản quang, ở giai đoạn viêm não sán não phù lan tỏa, xẹp não thất và thương tổn nhu mô bắt thuốc nhiều chỗ; giai đoạn nhu mô não hoạt hóa, đầu sán trong nang có thể xuất hiện như một chấm tăng tỉ trọng; giai đoạn canxi hóa khi ký sinh trùng chết, các nốt hạch canxi được phát hiện.
Đối với xét nghiệm chẩn đoán hình ảnh MRI, ở giai đoạn túi nang, nang giống như tín hiệu dịch não tủy có thể thấy đầu sán tăng hiệu T2, không phù thường không bắt cản từ; ở giai đoạn keo, nang tăng tín hiệu so với dịch não tủy, có phù xung quanh, thành nang bắt thuốc; giai đoạn nốt hạt, thành nang dày và co kéo giãn, phù, nốt hạt và vùng bắt cản từ xuất hiện.
Bệnh sán não là bệnh lý do ấu trùng sán lợn (Taenia solium) gây tổn thương ở não. Bệnh liên quan đến nhiều chuyên khoa như bệnh lý bệnh nhiệt đới, nội thần kinh, phẫu thuật thần kinh. Theo tác giả nghiên cứu nhiều bệnh nhân được chuyển qua rất nhiều khoa phòng hoặc nhiều bệnh viện trước khi được điều trị đầy đủ. Tác giả nghiên cứu đã điều trị các bệnh nhân bước đầu đạt kết quả tốt với Albedazol và Dexamethazol, đồng thời điều trị triệu chứng nếu có. (Phác đồ điều trị theo Harrison 18th ed 2012).
Đánh giá kết quả điều trị theo 4 mức, rất tốt – hết triệu chứng lâm sàng và hết hoặc giảm gần hết các dấu chứng trên cận lâm sàng; Tốt: hết triệu chứng lâm sàng và giảm nhẹ cận lâm sàng; Trung bình: giảm nhẹ triệu chứng lâm sàng, không giảm về cận lâm sàng; Xấu là nặng thêm và biến chứng, phải dừng thuốc.
Phúc Nguyên