Tại hội nghị Tăng huyết áp toàn quốc lần thứ 3 được tổ chức tại thành phố Nha Trang tháng 5/2018, bác sĩ Hồ Huỳnh Quang Trí – Trưởng khoa Hồi sức Viện Tim thành phố Hồ Chí Minh có bài báo cáo “Điều trị tăng huyết áp – có gì mới năm 2018”. Theo bác sĩ Trí, nhóm thuốc chẹn canxi hiện là một trong những nhóm thuốc tim mạch thông dụng nhất.
Trong số các nhóm thuốc được dùng để điều trị tăng huyết áp, nhóm chẹn canxi, nhóm ức chế men chuyển và nhóm chẹn thụ thể angiotensin cùng được xếp loại là thuốc “mới” để phân biệt với các thuốc “cũ” là nhóm chẹn bêta và nhóm lợi tiểu. Tuy nhiên nhóm chẹn canxi, đặc biệt là chẹn canxi có cấu trúc dihydropyridine (DHP), phải trải qua nhiều thăng trầm hơn so với nhóm ức chế men chuyển và nhóm chẹn thụ thể angiotensin. Từng có khoảng thời gian y giới đã có những nghi ngờ về hiệu quả cũng như về tính an toàn của các thuốc chẹn canxi. Đầu thế kỷ này nhiều nghiên cứu lần lượt được công bố đã giúp y giới có một cái nhìn đúng hơn về thuốc chẹn canxi DHP, trong số này phải kể đến những nghiên cứu có ý nghĩa tiên phong như INSIGHT và ACTION.
Nghiên cứu INSIGHT cho thấy, nifedipine GITS là dạng bào chế mới của nifedipine, tạo nên một sự phóng thích kéo dài (16-18h) sau khi uống của hoạt chất qua cơ thể bơm thẩm thấu từ một lỗ rất nhỏ khoan bằng laser trên vỏ viên thuốc. So với các dạng bào chế khác, kể cả nifedipine retard, nifedipine GITS giúp kiểm soát huyết áp ổn định hơn suốt 24 giờ và không làm tăng hoạt tính giao cảm và tần số tim. Bệnh nhân được tuyển chọn vào INSIGHT là những người tăng huyết áp (huyết áp tâm thu > 150mm Hg và huyết áp tâm trương > 95mm Hg, hoặc huyết áp tâm thu > 160mm Hg) và có ít nhất một trong số các yếu tố nguy cơ sau: tăng cholesterol, hút thuốc, tiền sử gia đình nhồi máu cơ tim sớm, phì đại thất trái xác định bằng siêu âm tim, bệnh mạch vành (có đau thắt ngực ổn định hoặc không triệu chứng), bệnh động mạch ngoại vi ( khập khiễng cách hồi, đau lúc nghỉ và hoại thư chi) và tiểu đạm ( > 0,5g/24 giờ).
Ở nhóm bệnh nhân THA nguy cơ cao, nifedipine GITS có hiệu quả ngăn ngừa tử vong và biến cố tim mạch nặng tương đương phối hợp lợi tiểu, đồng thời ít gây tác dụng ngoại ý nặng hơn và bảo tồn chức năng thận tốt hơn. Kết quả INSIGHT cũng chứng tỏ nifedipine GITS không tăng nguy cơ nhồi máu cơ tim, ung thư và xuất huyết tiêu hóa.
Các tác giả INSIGHT có tiến hành 2 nghiên cứu phụ, một nghiên cứu khảo sát ảnh hưởng của điều trị trên bề dày lớp áo trong-áo giữa (intina-media thickness) của động mạch cảnh chung (đo bằng siêu âm) và một nghiên cứu khảo sát ảnh hưởng của điều trị trên sự tiến triển vôi hóa trong động mạch vành (đánh giá bằng CT-scan). Nghiên cứu phụ thứ nhất cho thấy bề dày lớp áo trong-áo giữa của động mạch cảnh chung giảm nhẹ ở nhánh nifedipine GITS và tăng rõ rệt ở nhánh co-amilozide (khác biệt có ý nghĩa với p = 0,003). Trong nghiên cứu phụ thứ hai, tổng điểm vôi hóa (total calcium score) ở nhánh co-amilozide tăng nhiều hơn có ý nghĩa (p = 0,02) so với nhánh nifedipine GITS.
Các tác giả INSIGHT cũng phân tích ảnh hưởng của điều trị đối với phân nhóm có 1.302 người bệnh đái tháo đường tham gia vào nghiên cứu INSIGHT. Kết quả phân tích này cho thấy nifedipine GITS có hiệu quả hạ huyết áp tương đương co-amilozide, tuy nhiên ở nhánh nifedipine GITS chỉ có 43% bệnh nhân cần phối hợp thêm thuốc khác để đạt huyết áp mục tiêu, trong khi tỷ lệ này ở nhánh co-amilozide là 49% (khác biệt có ý nghĩa với p=0,027). Ở phân nhóm bệnh nhân đái tháo đường, tử vong do mọi nguyên nhân, do nguyên nhân mạch máu lẫn không mạch máu của nhánh nifedipine GITS thấp hơn có ý nghĩa so với nhánh co-amilozide (14,2% so với 18,7%, p=0,03). Có một điểm rất đáng lưu ý là trong số 5019 bệnh nhân không có đái tháo đường lúc mới vào nghiên cứu, tần suất đái tháo đường mới mắc của nhánh nifedipine GITS thấp hơn có ý nghĩa so với nhánh co-amilozide (4,3% so với 5,6%, p = 0,023).
INSIGHT là nghiên cứu đầu tiên so sánh một thuốc chẹn canxi DHP tác dụng dài với điều trị cổ điển. Nghiên cứu ALLHAT (Antihypertensive anh Lipid-Lowering Treatment to Prevent Heart Attack Trial) được công bố 2 năm sau đó cũng cho thấy thuốc chẹn canxi DHP amlodipine có hiệu quả ngăn ngừa tử vong và biến cố tim mạch nặng tương đương các nhóm thuốc khác (lợi tiểu thiazide và ức chế men chuyển) ở bệnh nhân tăng huyết áp nguy cơ cao.
Ngô Thanh