Giáo dục sức khỏe cung cấp các kiến thức mới, làm cho đối tượng được giáo dục hiểu biết rõ hơn các vấn đề sức khỏe, phòng chống bệnh tật. Từ đó họ có thể nhận ra các vấn đề liên quan đến bản thân, gia đình, cộng đồng nơi họ đang sinh sống, dẫn đến thay đổi tích cực giải quyết các vấn đề bệnh tật sức khỏe.Thực hiện chăm sóc ban đầu là trách nhiệm của các cán bộ y tế, của các cơ sở y tế và cũng là trách nhiệm của mỗi cá nhân, mỗi gia đình và cộng đồng.
Từ tháng 3-9/2015, CN Phạm Thị Thanh Hà – Bệnh viện Y học cổ truyền Phục hồi chức năng Khánh Hòa đã tiến hành nghiên cứu “Đánh giá hiệu quả giáo dục sức khỏe cho người nhà nuôi bệnh khi chăm sóc người bệnh tai biến mạch máu não”. Mục tiêu của đề tài nghiên cứu là khảo sát kiến thức và một số kỹ năng cơ bản của người nhà nuôi bệnh trong chăm sóc người bệnh tai biến mạch máu não (TBMMN); đánh giá hiệu quả giáo dục sức khỏe trong việc nâng cao kiến thức và kỹ năng cho người nhà người bệnh khi chăm sóc người bệnh TBMMN qua đó đề xuất các giải pháp nâng cao ý thức, trách nhiệm cho điều dưỡng trong việc giáo dục sức khỏe cho bệnh nhân. Đối tượng nghiên cứu là người nuôi bệnh TBMMN lần một độ tuổi từ 18 đến 60 tuổi; tham gia nuôi bệnh dưới 1 tuần.
Kết quả nghiên cứu, theo CN Hà cho thấy qua khảo sát người nhà người bệnh về kiến thức theo mẫu và thực hành kỹ năng theo quy trình xây dựng (lần 1). Tiến hành thực hiện giáo dục sức khỏe giám sát, hướng dẫn, nhắc nhở cho 43 người nhà người bệnh (NNNB). Sau 1-2 ngày NNNB được khảo sát kiến thức mẫu và thực hành kỹ năng theo quy trình xây dựng (lần 2) thu được kết quả như sau: Về đặc điểm nghiên cứu: NNNB là nữ chiếm đa số 61,1%. Đa số có trình độ dưới PTTH chiếm 80,6%, thành thị và nông thôn không chênh lệch nhiều NNNB nông thôn 52,8%; thành thị 47,2%. Về đánh giá NNNB hiểu biết cách chăm sóc người bệnh liệt nửa người: Trước giáo dục sức khỏe NNNB hiểu biết cách chăm sóc người bệnh liệt nửa người chưa đúng như để vật dụng cá nhân đúng 16,4%; di chuyển xe xuống dốc đúng 36,1%; sau giáo dục sức khỏe để vật dụng cá nhân đúng tăng lên 80,6%; di chuyển xe xuống dốc đúng tăng lên 100%. Về đánh giá NNNB thực hành phòng ngừa loét ép trước GDSK và sau GDSK: Trước GDSK người bệnh được NNNB thay đổi tư thế chiếm 44,5%; sau GDSK tăng lên 97,2%; trước GDSK người bệnh được NNNB xoa bóp với cồn, bột talc/phấn rôm vùng dễ loét ép rất ít chiếm 3,9%, sau GDSK tăng lên 80,6%. Về đánh giá NNNB thực hiện quy trình người bệnh nằm nghiêng bên liệt trước GDSK và sau GDSK: Trước GDSK NNNB chưa thực hiện đúng quy trình người bệnh nằm nghiêng bên liệt như: tay liệt được đặt đúng chiếm tỷ lệ rất thấp 13,9%; để thân người bệnh ngữa ra sau và có gối đỡ có tỷ lệ rất thấp 8,3%. Phần lớn NNNB lăn nghiêng người bệnh không chú ý đến tay chân bên liệt, không có gối đỡ sau lưng. Thân người bệnh thường bị đổ về phía bụng. Sau GDSK tay liệt đặt đúng chiếm tỷ lệ tăng lên 83,3%; thân người bệnh ngữa ra sau và có gối đỡ tăng lên 58,1% vì mới vào viện chưa trang bị đủ vật dụng.
Về đánh giá NNNB quy trình đặt người bệnh nằm ngửa: Trước GDSK NNNB chưa thực hiện đúng quy trình người bệnh nằm ngửa như: bàn chân liệt vuông góc với cẳng chân, kê gối không để bàn chân đổ chiếm tỷ lệ rất thấp 2,8%; sau GDSK tăng lên 97,2%; vai, hông bên liệt có kê gối mỏng đúng trước GDSK chiếm tỷ lệ rất thấp 5,6%; sau GDSK tăng lên 83,3%.
Về đánh giá NNNB thực hiện quy trình đặt người bệnh nằm nghiêng bên lành: Trước GDSK 13,9%; tay liệt có gối kê ngang thân chiếm tỷ lệ rất thấp; sau GDSK tăng lên 94,4%. Trước GDSK chân liệt có gối đỡ ngang thân, khớp gối và khớp háng gập đúng chiếm tỷ lệ rất thấp 8,3%; sau GDSK tăng lên 91,7%.
CN Phạm Thị Thanh Hà có khuyến nghị là điều dưỡng cần tăng cường công tác GDSK cho người bệnh và gia đình người bệnh mới vào viện về lĩnh vực sau: phòng điều dưỡng, điều dưỡng trưởng các khoa cần đào tạo lại các quy trình cho người bệnh nằm nghiêng bên lành, bên liệt và nằm ngửa, cách di chuyển xe lăn xuống dốc, phòng chống loét ép cho điều dưỡng chăm sóc; triển khai rộng trong công tác GDSK theo phương pháp này nhằm phòng ngừa biến chứng cho người bệnh. Giám sát đôn đốc điều dưỡng chăm sóc thực hiện tốt công tác GDSK cho người bệnh, NNNB. Điều dưỡng chăm sóc cần thực hiện tốt công tác GDSK cho người bệnh, NNNB các quy trình: quy trình dự phòng chống loét ép, quy trình cho người bệnh nằm nghiêng bên liệt; quy trình cho người bệnh nằm ngửa và một số nguyên tắc trong chăm sóc người bệnh liệt nửa người do TBMMN.
Chúng ta biết rằng GDSK nhằm giúp chăm sóc người bệnh phòng các biến chứng như loét ép. Nếu GDSK đạt kết quả tốt nó sẽ giúp làm tỷ lệ mắc bệnh, tỷ lệ tàn phế và tử vong. Thực hiện chăm sóc sức khỏe là trách nhiệm của các cán bộ y tế và cũng là trách nhiệm của mỗi cá nhân, mỗi gia đình và cộng đồng. Tại Thông tư 07/2011/TT-BYT của Bộ Y tế về việc “Hướng dẫn công tác Điều dưỡng về chăm sóc người bệnh trong Bệnh viện” ngày 26/11/2011 có quy định tại Chương II, điều 4 là tư vấn, hướng dẫn giáo dục sức khỏe: Người bệnh nằm viện được điều dưỡng, hộ sinh viên tư vấn, giáo dục sức khỏe, hướng dẫn tự chăm sóc, theo dõi, phòng bệnh trong thời gian nằm viện và sau khi ra viện…Tại Điều 8 là Chăm sóc phục hồi chức năng: Người bệnh được điều dưỡng, hộ sinh viên hướng dẫn, hỗ trợ luyện tập, phục hồi chức năng sớm để đề phòng các biến chứng và phục hồi chức năng của cơ thể, hướng dẫn người nhà, người bệnh luyện tập phục hồi chức năng sớm, phát hiện dấu hiệu loét ép sớm, đảm bảo an toàn cho người bệnh trong quá trình nằm viện. Tại Quyết định số 4858/QĐ-BYT ngày 03/12/2013 của Bộ Y tế về việc ban hành thí điểm bộ tiêu chí đánh giá chất lượng bệnh viện mục C6.2. Người bệnh được điều dưỡng hướng dẫn, tư vấn điều trị và chăm sóc GDSK phù hợp với bệnh đang được điều trị. Điều dưỡng có phương pháp GDSK tốt sẽ trang bị cho người nhà nuôi bệnh một số kiến thức và kỹ năng cơ bản giúp cho người bệnh có dinh dưỡng hợp lý, sớm có lực cơ, tránh được các biến chứng như loét do tỳ đè, teo cơ cứng khớp, di chuyển đúng cách…giúp hạn chế tai nạn, đảm bảo an toàn cho người bệnh trong thời gian nằm viện./.
Phúc Nguyên