Theo báo cáo của Bệnh viện K Hà Nội, tại Việt Nam ung thư đứng hàng đầu ở nữ giới là ung thư vú; tỷ lệ 29,9/100.000 dân; tại Hà Nội thống kê cao hơn 39,4/100.000 dân.

Theo các chuyên gia ung thư, tự khám vú có ảnh hưởng tích cực đến phát hiện sớm khối u ở vú, tuy nhiên tỷ lệ phụ nữ thường xuyên thực hành tự khám vú còn thấp; nhất là thực hiện đúng theo các bước hướng dẫn của Tổ chức Y tế thế giới (WHO) tỷ lệ càng thấp hơn.

Từ tháng 5/2016 đến tháng 12/2016, nhóm tác giả nghiên cứu Lê Thanh Tùng cùng cộng sự Trường Đại học Điều dưỡng Nam Định thực hiện nghiên cứu mô tả cắt ngang báo cáo đề tài “Thực trạng kiến thức về ung thư vú và tự khám vú của phụ nữ trong độ tuổi 20-59”. Đối tượng nghiên cứu không có thai, địa điểm nghiên cứu tại xã Ngọc Liên – Cẩm Giàng – tỉnh Hải Dương.

Tác giả nghiên cứu đã chú ý đến khảo sát về việc tự khám vú, cụ thể như ung thư vú có thể được phát hiện bằng cách tự khám vú; tự khám vú là hành động rất cần thiết, quan trọng; tự khám vú thực hiện hàng tháng; là cách chăm sóc sức khỏe cho chính bản thân; người phụ nữ có tự tin vào việc thực hiện tự khám vú một cách chính xác; có khả năng phát hiện được khối u; mô vú không bình thường; quan sát vú qua gương có thể nhận ra những thay đổi không bình thường của vú; sử dụng đúng ngón tay để thực hiện tự khám vú; kiểm soát tốt lực đè của ngón tay; biết dùng tay nào để tự khám vú; khi tự khám vú có kiểm tra các phần liên quan như dưới cánh tay; phía trên xương ngực, trên xương đòn; quan sát trước gương cả 3 tư thế; tư thế nằm nghiêng và nằm ngữa khi khám bề mặt ngoài của vú.

Tác giả nghiên cứu báo cáo, kiến thức về ung thư vú và thực hành tự khám vú của phụ nữ xã Ngọc Liên huyện Cẩm Giàng, Hải Dương được đánh giá là thấp, cụ thể theo kết quả chỉ có 15% đối tượng có điểm số đạt về kiến thức ung thư vú, yếu tố nguy cơ, sự hiểu biết về mức độ trầm trọng của ung thư vú và lợi ích của tự khám vú, sự tự tin của bản thân khi thực hành tự khám vú của phụ nữ, còn lại 85% được đánh giá là chưa đạt. Lý do của sự hiểu biết hạn chế này là do đa số đối tượng tham gia nghiên cứu ở trình độ giáo dục phổ thông chiếm 68,0% và 42,7% là nông dân, 26,4% là công nhân. Kết quả này khá tương đồng với kết quả của nhiều tác giả cho rằng trình độ giáo dục, nghề nghiệp và mức thu nhập thấp là yếu tố ảnh hưởng tới sự hạn chế kiến thức về ung thư vú và thực hành tự khám vú của phụ nữ.

Sự thiếu hụt kiến thức chung về ung thư vú và các yếu tố nguy cơ là nguyên nhân khiến người phụ nữ không thực hành tự khám vú thường xuyên. Trong nghiên cứu này, tác giả nghiên cứu tìm thấy kết quả có sự tương đồng với kết luận trên qua phân tích số liệu thu được cho thấy chỉ có 50% số phụ nữ tham gia nghiên cứu biết được ung thư vú là căn bệnh phổ biến và có thể gặp ở bất kỳ phụ nữ nào và 40% phụ nữ trả lời đạt khi hỏi về dấu hiệu quan trọng để nhận biết ung thư vú là có dịch chảy ra từ núm vú. Đa số đối tượng đều biết rằng phương pháp phòng tránh ung thư vú là duy trì tình trạng sức khỏe tốt, nhưng họ lại thiếu kiến thức về điều này vì chỉ có hơn 40% đối tượng biết được chế độ ăn nhiều mỡ động vật làm tăng nguy cơ ung thư vú và 23,6% biết rằng sử dụng thuốc tránh thai có Estrogen kéo dài cũng là một nguy cơ gây bệnh. Khẳng định hơn nữa về điều này, một nghiên cứu được thực hiện tại Ethiopia (2015) khi nhóm tác giả tìm thấy một tỷ lệ khá thấp là 17,0% đối tượng không biết bệnh ung thư vú là bệnh phổ biến, do vậy một tỷ lệ lớn phụ nữ không tham gia tự khám vú là 62,7% và chỉ có 14,4% là thực hiện thường xuyên.

Sự tự tin của bản thân là một yếu  tố quan trọng để thúc đẩy và duy trì hành vi thực hành tự khám vú của phụ nữ. Nhưng trong nghiên cứu kết quả tìm thấy chỉ có 16,4% phụ nữ tự tin rằng mình có thể thực hiện tự khám vú một cách chính xác và 22,7% đồng ý rằng họ có thể tìm thấy khối u tại vú nếu tự khám vú.

Điều này càng khẳng định hơn nữa sự thiếu hụt kiến thức chung về ung thư vú và các yếu tố nguy cơ, mức độ nghiêm trọng của bệnh và lợi ích của tự khám vú, sự tự tin của bản thân khi thực hành tự khám vú là nguyên nhân có tỷ lệ tự khám vú rất thấp, cụ thể là 8% thực hiện tự khám vú hàng tháng, còn lại 14,2% thực hiện ba tháng một lần, 28,1% thực hiện tự khám vú sáu tháng một lần và một số phụ nữ thực hiện tự khám vú một năm một lần chiếm tỷ lệ 23,9%.

Điều đáng chú ý trong kết quả nghiên cứu của tác giả là điểm số trung bình về kiến thức thực hành tự khám vú của phụ nữ đạt được tương đối thấp 12,05 + 3,69 trên tổng điểm là 28 điểm. Sở dĩ như vậy là do gần 2/3 trong số đối tượng nghiên cứu (68,0%) chưa từng đến cơ sở y tế khám vú và 45,8% số người tham gia không được hướng dẫn thực hiện tự khám vú từ các chuyên gia y tế hoặc bác sĩ chuyên khoa, đặc biệt 20,0% trong số họ chưa bao giờ được hướng dẫn tự khám vú.

Tác giả Lê Thanh Tùng kết luận, kiến thức về ung thư vú, yếu tố nguy cơ, sự hiểu biết về mức độ trầm trọng của bệnh ung thư vú và lợi ích của tự khám vú, sự tự tin của bản thân cũng cho tỷ lệ khá thấp, chỉ có 15% đối tượng tham gia được đánh giá đạt; 50% đối tượng biết được ung thư vú đang là căn bệnh phổ biến của phụ nữ; 40% phụ nữ có hiểu biết đúng về dấu hiệu quan trọng nhận biết ung thư vú. Kiến thức về thực hành tự khám vú được đánh giá thấp, chỉ có 2,7% đối tượng có kiến thức đạt, còn lại 97,3% được đánh giá chưa đạt.

  Lâm Quyên