Rối loạn tâm thần hiện nay ngày càng gia tăng cùng với sự phát triển của kinh tế, tâm lý xã hội là yếu tố thúc đẩy, là căn nguyên của các rối loạn tâm thần, cụ thể như rối loạn lo âu, trầm cảm, rối loạn hành vi của thanh thiếu niên, lạm dụng rượu, nghiện rượu.
Nhiều nghiên cứu trên thế giới gần đây cho thấy, ở Mỹ có 30% dân số mắc rối loạn tâm thần, 20% bị rối loạn tâm thần ít nhất một lần trong đời. Nghiên cứu của tác giả Trần Hữu Bình tại Hà Nội năm 2005 cho thấy, các yếu tố tâm lý như kinh tế khó khăn, xung đột gia đình, làm ăn thua lỗ, con cái hư hỏng là những yếu tố thúc đẩy, là căn nguyên gây ra trầm cảm.
Từ tháng 01/2012 đến tháng 12/2014, nhóm tác giả nghiên cứu Phạm Thế Hiền cùng cộng sự khoa Y dược – Trường đại học Trà Vinh thực hiện nghiên cứu mô tả hồi cứu báo cáo đề tài “Nghiên cứu bệnh rối loạn tâm thần và hành vi tại khoa thần kinh bệnh viện đa khoa tỉnh Trà Vinh năm 2012-2014”.
Tác giả nghiên cứu báo cáo tình hình bệnh nhân điều trị nội trú bệnh rối loạn tâm thần và hành vi năm 2012 là 350 trường hợp, năm 2013 có 320 trường hợp và năm 2014 có 318 trường hợp. Tỷ lệ nữ giới mắc bệnh rối loạn tâm thần và hành vi cao hơn so với nam giới. Tác giả nghiên cứu cho rằng bệnh rối loạn tâm thần và hành vi dễ gặp ở nữ giới hơn so với nam giới, lý do các yếu tố tác động đến lối sống hàng ngày, tình trạng căng thẳng, chế độ làm việc và nghỉ ngơi, tình trạng của cơ thể, áp lực…
Đối với tỷ lệ bệnh nhân mắc bệnh rối loạn tâm thần và hành vi sống ở khu vực nông thôn trong đối tượng nghiên cứu chiếm tỷ lệ cao hơn so với những đối tượng sống ở khu vực thành thị. Tác giả nhận xét có thể do người dân thành thị có nhu cầu chăm sóc sức khỏe, phòng bệnh cao, có điều kiện thuận lợi để dễ dàng tiếp xúc với các dịch vụ y tế hơn, đồng thời người dân thành thị có chế độ sinh hoạt hợp lý tốt hơn, biết làm việc, nghỉ ngơi hợp lý, có điều kiện sử dụng các dịch vụ giải trí và người dân có kiến thức về các rối loạn tâm thần cũng như biết cách phòng chống tình trạng rối loạn tâm thần và hành vi của mình. Còn đối với người dân ở khu vực nông thôn ít có điều kiện sử dụng những dịch vụ giải trí thư giãn hơn so với người dân thành thị, họ thường phải lo lắng nhiều công việc của gia đình như làm ruộng, nuôi con…, một lý do là ít có điều kiện thuận lợi tiếp xúc với các dịch vụ khám chữa bệnh hiện đại, khó khăn trong việc đi lại nên số người mắc bệnh cao hơn so với nhóm thành thị.
BS Phạm Thế Hiền cho biết, trong 10 bệnh rối loạn tâm thần và hành vi chiếm tỷ lệ cao nhất thường gặp tại bệnh viện trong 3 năm thì 2 bệnh phổ biến nhất là rối loạn thần kinh khác với rối loạn tâm thần, không xác định khác. Đây là hai nhóm khi mắc bệnh để lại hậu quả nghiêm trọng đối với sức khỏe cá nhân, gia đình và xã hội.
Chúng ta biết rằng, rối loạn lưỡng cực – đôi khi được gọi là rối loạn hưng – trầm cảm có liên quan với thay đổi tâm trạng phạm vi từ mức thấp của trầm cảm đến mức cao của hưng cảm. Khi người bệnh trở nên chán nản, cảm thấy buồn hoặc tuyệt vọng, mất hứng thú, niềm vui trong tất cả các hoạt động. Khi tâm trạng thay đổi theo một hướng khác, có thể cảm thấy phấn khích và tràn đầy năng lượng. Trong hầu hết trường hợp, rối loạn lưỡng cực có thể được kiểm soát với các thuốc và tư vấn tâm lý.
Rối loạn lưỡng cực được chia thành nhiều phân nhóm. Loại 1 tâm trạng thay đổi tính lưỡng cực gây khó khăn đáng kể trong trường học, công việc hay các mối quan hệ. Cơn hưng cảm có thể nghiêm trọng và nguy hiểm. Nhóm 2 ít nghiêm trọng hơn so với nhóm 1, có thể có một tâm trạng cao, khó chịu và một số thay đổi trong hoạt động. Ở nhóm 2, giai đoạn trầm cảm thường kéo dài hơn so với giai đoạn hưng cảm nhẹ.
Rối loạn tâm thần chu kỳ, được gọi là cyclothymia, là một dạng nhẹ của chứng rối loạn lưỡng cực.
Các triệu chứng chính xác của rối loạn lưỡng cực khác nhau ở các bệnh nhân. Đối với một số người, trầm cảm gây ra những vấn đề cho những người khác, các triệu chứng hưng cảm cũng là mối quan tâm chính. Các triệu chứng của trầm cảm và các triệu chứng hưng cảm hoặc hưng cảm nhẹ cũng có thể xảy ra với nhau, đó là những cơn hỗn hợp. Dấu hiệu, triệu chứng giai đoạn hưng cảm của rối loạn lưỡng cực là thổi phồng lòng tự trọng, nhanh chóng phát biểu; hành vi hung hăng, kích động, tăng hoạt động thể chất; hành vi rủi ro, chi tiêu bừa bãi, giảm nhu cầu giấc ngủ, dễ bị phân tâm, thường xuyên vắng mặt công việc/trường học, ảo tưởng, thực hiện công việc/học tập kém; sử dụng ma túy/rượu.
Đối với giai đoạn trầm cảm của rối loạn lưỡng cực có các triệu chứng như cảm thấy buồn, tuyệt vọng, suy nghĩ hoặc hành vi tự tử; lo âu, tội lỗi, khó ngủ; ít thèm ăn hoặc thèm ăn tăng, mệt mỏi, mất quan tâm đến hoạt động đã được coi là thú vị; tập trung kém, khó chịu, đau mạn tính mà không biết nguyên nhân; thường xuyên vắng mặt cơ quan/trường học, thực hiện công việc kém.
Mai Trang