Tháng 7/2018, Sở Y tế Khánh Hòa phối hợp Bệnh viện Lão khoa Trung ương tập huấn cán bộ y tế trong tỉnh chuyên đề “Một số bệnh và hội chứng thường gặp trong lão khoa”. ThS BS Trần Việt Long báo cáo chuyên đề tăng sản lành tính tuyến tiền liệt.
Tuyến tiền liệt có cấu trúc 70% mô tuyến gồm tế bào biểu mô tuyến và các ống tuyến; 30% mô đệm gồm tế bào liên kết và tế bào cơ trơn, liên tục với vỏ tuyến. Chức năng ngoại tiết của tuyến tiền liệt là sản sinh dung dịch chất kiềm trắng, 25% tinh dịch. Chức năng dịch tiền liệt tuyến giúp tăng cường khả năng di chuyển của tinh trùng; bôi trơn niệu đạo. Bình thường trọng lượng tiền liệt tuyến từ 15-25 gam; động mạch cấp máu gồm động mạch bàng quang dưới, động mạch trực tràng giữa; hệ dẫn lưu tĩnh mạch của tuyến hình thành đám rối tĩnh mạch tiền liệt tuyến. Thần kinh chi phối tách ra từ đám rối hạ vị giao cảm và phó giao cảm.
Hiện nay căn nguyên tăng sản lành tính tuyến tiền liệt chưa rõ ràng; người ta vẫn cho do tuổi cao; vai trò của testosterol; của 5 alpha reductase; vai trò của oestrogen và vai trò yếu tố tăng trưởng về sinh lý bệnh, tăng sản mô tuyến chủ yếu tại vùng chuyển tiếp nằm quanh niệu đạo gây ra tắc nghẽn cơ học; tăng sản các thành phần cơ trơn và tổ chức liên kết gây ra rối loạn điều hòa trương lực cơ trơn tuyến tiền liệt tắc nghẽn động. Sự tắc nghẽn tĩnh (cơ học) cộng với tắc nghẽn động gây ra các rối loạn chức năng, biến đổi giải phẫu bàng quang, biểu hiện thành các kiểu rối loạn tiểu tiện.
Theo ThS Trần Việt Long, các biểu hiện của bệnh lý tăng sản lành tính tuyến tiền liệt là khó tiểu; tiểu tia yếu, tiểu không hết, tiểu ngắt quãng, tiểu nhiều lần, tiểu gấp, tiểu đêm. Bác sĩ sử dụng thang điểm IPSS đánh giá qua các câu hỏi trong tháng qua như tiểu không hết; tiểu sớm < 2 giờ; tiểu ngắt quãng; không nhịn tiểu được; dòng tiểu yếu; phải rặn khi bắt đầu và số lần tiểu trong đêm.
Do các triệu chứng như vậy, người bệnh có những thói quen nhằm né tránh phiền toái do tiểu tiện, như hạn chế uống nước canh trong ngày, đặc biệt là buổi tối; né tránh đi xa, hoạt động cộng đồng kéo dài, đi du lịch; tránh uống nước và luôn đi tiểu trước khi khởi hành; muốn ngủ riêng để không ảnh hưởng người khác; hoặc người bệnh xem rối loạn tiểu là quy luật của tuổi già không thể cải thiện; xem rối loạn tiểu là do thận yếu, nhu cầu hỗ trợ bằng thuốc đông y bổ thận; có những trường hợp tiểu đêm đã xảy ra tai nạn đột quỵ.
Hệ quả của tăng sản lành tính tuyến tiền liệt tác động lên bàng quang làm nước tiểu tồn dư; bí đái; sỏi bàng quang; ngách và túi thừa bàng quang; trào ngược bàng quang niệu quản; tăng áp lực ổ bụng gắng sức – mạn tính gây trĩ, sa niêm mạc trực tràng; thoát vị bẹn, táo bón. Các bệnh liên quan tiểu đêm là mất ngủ, đột quỵ, tai biến mạch não, nhồi máu cơ tim, gãy cổ xương đùi.
ThS Long chia sẻ, chẩn đoán bệnh tăng sản lành tính tuyến tiền liệt bằng hỏi bệnh, đánh giá rối loạn tiểu tiện qua thang điểm IPSS; các bất thường tiểu đêm, biến chứng có thể có; đời sống tình dục, tình trạng huyết áp, tầm soát ung thư, bệnh lý viêm, bệnh lý cổ bàng quang; đã điều trị chưa, hiệu quả điều trị. Bác sĩ chuyên khoa sẽ thăm trực tràng kiểm tra; siêu âm; thực hiện thêm các xét nghiệm như đo lưu lượng dòng tiểu; siêu âm ổ bụng thường quy; xét nghiệm PSA toàn thân, PSA tự do; tổng phân tích nước tiểu; chụp hệ tiết niệu không chuẩn bị; soi bàng quang niệu đạo. Bác sĩ sẽ chẩn đoán bản chất u tuyến tiền liệt trước khi điều trị, lựa chọn phác đồ điều trị phù hợp cho người bệnh.
ThS Long khuyến cáo bệnh nhân 50 tuổi nên được đánh giá tuyến tiền liệt để sàng lọc ung thư; tăng sản lành tính tuyến tiền liệt cần điều trị khi gây rối loạn tiểu tiện; bác sĩ sẽ khám và xác định mức độ rối loạn tiểu tiện để quyết định phương án điều trị phù hợp. Việc điều trị tăng sản lành tính tuyến tiền liệt nhằm mục đích là lập lại tiểu tiện bình thường, tự chủ, dòng tiểu to, tiểu hết, giảm tiểu đêm. Người bệnh nên uống nhiều nước nhưng nên uống ban ngày; tránh những chất kích thích cà phê, trà đậm, nước có gas, thức ăn cay quá; bia rượu nhiều đặc biệt là buổi tối; nên ăn nhiều rau quả, chất xơ tránh táo bón. Tập thói quen đi tiểu theo giờ; đi tiểu trước khi ngủ; tránh hoạt động tì đè mạnh kéo dài vùng tầng sinh môn như đạp xe đường dài…Người già nên có bô gầm giường nếu trong phòng không có nhà vệ sinh, tránh té ngã, đột quỵ. Bác sĩ hướng dẫn người bệnh theo dõi định kỳ đơn thuốc để phát hiện sớm ung thư tuyến tiền liệt; phát hiện và điều trị nhiễm trùng đường tiểu, đái tháo đường, bệnh bàng quang thần kinh.
Bệnh nhân sẽ được điều trị nội khoa bằng thuốc khi có rối loạn tiểu tiện trung bình và sẽ có cải thiện được. Cần đơn giản hóa thuốc sử dụng giảm gánh nặng kinh tế; khuyến cáo các tác dụng phụ có thể xảy ra; quan tâm và bảo tồn khả năng tình dục của người cao tuổi. Tuyến tiền liệt có 2 mô chính là mô cơ và mô tuyến. Thuốc sẽ tác động đến mô tuyến giúp làm nhỏ đi sự phì đại, điều trị căn nguyên. Thuốc tác động lên cơ trơn giúp điều trị triệu chứng, không có tác dụng làm nhỏ tuyến.
Nghi Anh