Mất ngủ là một triệu chứng hay gặp, tỷ lệ mất ngủ tăng theo tuổi, nữ thường gặp nhiều hơn nam.
Theo các chuyên gia thần kinh, mất ngủ có thể do nhiều nguyên nhân khác nhau. Trên lâm sàng, không phải lúc nào cũng gặp những bệnh nhân mất ngủ chỉ có những triệu chứng đơn thuần về mất ngủ. Thực tế, mất ngủ có thể gặp trong một số hội chứng như hội chứng ngừng thở khi ngủ do tắc nghẽn, hội chứng chân không yên và hội chứng cử động chân có chu kỳ. Với sự phát triển của đa ký giấc ngủ, ngày càng nhiều nghiên cứu chuyên sâu về mất ngủ. Tác giả Ahmed năm 2004 nghiên cứu trên 67 bệnh nhân mất ngủ mạn tính; kết quả cho thấy thời gian vào giấc trung bình là 42,6 phút; hiệu quả giấc ngủ trung bình là 69,9 và mất ngủ liên quan đến hô hấp chiếm 25%. Nhiều tác giả nghiên cứu nhận thấy có mối liên quan giữa mất ngủ mạn tính với hội chứng ngừng thở do tắc nghẽn khi ngủ.
Từ tháng 7/2013 đến tháng 12/2013, nhóm tác giả nghiên cứu Nguyễn Thanh Bình cùng cộng sự Bộ môn Thần kinh Đại học Y Hà Nội thực hiện nghiên cứu mô tả cắt ngang báo cáo đề tài “Chỉ số giảm thở, ngừng thở và nồng độ ôxy bão hòa trong máu ở bệnh nhân mất ngủ mạn tính”. Có 50 đối tượng nghiên cứu chẩn đoán mất ngủ mạn tính tham gia nghiên cứu, tuổi từ 18 trở lên tại Bệnh viện Lão Khoa Trung ương. Các đối tượng nghiên cứu được hỏi và khám bệnh theo mẫu bệnh án thống nhất. Tất cả đối tượng nghiên cứu đều được ghi đa ký giấc ngủ đêm theo cùng một quy trình.
Ngừng thở và giảm thở do tắc nghẽn khi ngủ được xác định khi chỉ số ngưng thở + giảm thở (AHI) ≥ 5 sự kiện/giờ ngủ (AHI ≥ 5), trong đó mức độ được đánh giá: Nhẹ khi AHI từ 5-15 sự kiện/giờ; Trung bình AHI từ 16-30 sự kiện/giờ và nặng AHI > 30 sự kiện/giờ. Độ bão hòa ôxy trong khi ngủ được đánh giá dựa vào 2 thông số là độ bão hòa ôxy nền và độ bão hòa ôxy thấp nhất.
Tác giả Nguyễn Thanh Bình phân tích báo cáo kết quả nghiên cứu, số đối tượng nghiên cứu dưới 60 tuổi chiếm 62%, tỷ lệ nam/nữ là 1/1,3, trong đó nữ chiếm 56%. Tuổi trung bình đối tượng nghiên cứu là 55,42. Trong nghiên cứu có 21/50 bệnh nhân có biểu hiện hội chứng ngừng thở do tắt nghẽn khi ngủ, chiếm tỷ lệ 42%; biểu hiện trên đa ký giấc ngủ bằng chỉ số ngưng thở, giảm thở (AHI) ≥ 5. Phân độ cho thấy mức độ ngừng thở nhẹ (AHI từ 5-15) chiếm 20% cao nhất; mức độ vừa (AHI từ 16-30) chiếm tỷ lệ 12%; mức độ nặng (AHI > 30) chiếm 10%.
Tác giả nghiên cứu cho rằng ngừng thở do tắc nghẽn là một hội chứng quan trọng khi nghiên cứu về mất ngủ mạn tính. Kết quả nhiều nghiên cứu ngoài nước trên bệnh nhân có rối loạn nhịp thở trong khi ngủ; thấy có 50% bệnh nhân có mất ngủ. Mất ngủ và ngừng thở khi ngủ thường gặp cùng nhau. Ngừng thở khi ngủ có thể là rối loạn khởi phát dẫn đến mất ngủ hoặc ngược lại. Trong hội chứng ngừng thở do tắc nghẽn khi ngủ, nhiều bệnh nhân phàn nàn phải thức giấc nhiều lần trong đêm, ngủ không ngon giấc; đi khám bệnh vì lý do chính là mất ngủ và ngủ không yên giấc. Thực chất do bệnh nhân mỗi cơn ngừng thở, bệnh nhân có cảm giác ngạt thở và thức dậy. Hiệu quả giấc ngủ bị giảm sút vì thức dậy quá nhiều lần trong đêm. Do chưa biết nhiều về hội chứng ngừng thở khi ngủ nên khả năng phát hiện bệnh ở giai đoạn sớm còn gặp nhiều khó khăn. Với sự giúp đỡ của đa ký hô hấp và đa ký giấc ngủ giúp cho công tác chẩn đoán điều trị hội chứng ngừng thở khi ngủ dễ dàng hơn.
BS. Bình chia sẻ, trên lâm sàng những dấu hiệu gợi ý bệnh nhân mất ngủ mạn tính có thể mắc hội chứng ngừng thở do tắc nghẽn khi ngủ là người thừa cân béo phì, ngáy to khi ngủ, cảm giác ngạt thở khi ngủ, xoay trở nhiều lần trong đêm, than phiền vì buồn ngủ vào ban ngày nhiều. Trên đa ký giấc ngủ, ngoài chỉ số giảm thở, ngừng thở, còn có biểu hiện giảm nồng độ ôxy bão hòa trong khi ngủ so với người bình thường; đối với những bệnh nhân giảm thở, ngừng thở từ 5 cơn một giờ có các chỉ số thấp hơn so với nhóm bệnh nhân còn lại (p < 0,05).
Tác giả lưu ý, việc đo nồng độ ôxy bão hòa trong máu rất có giá trị trong hội chứng ngừng thở do tắc nghẽn khi ngủ. Ứng dụng trên lâm sàng giúp sàng lọc hội chứng ngừng thở do tắc nghẽn khi ngủ bằng đo nồng độ ôxy bão hòa trong máu; những trường hợp nghi ngờ ngừng thở khi ngủ sẽ tiến hành ghi đa ký giấc ngủ để chẩn đoán.
Tác giả nghiên cứu kết luận, các trường hợp mất ngủ mạn tính có thể có nguy cơ mắc hội chứng ngừng thở, giảm thở do tắc nghẽn. Đây là một nguyên nhân thường gặp của mất ngủ mãn tính. Tác giả khuyến cáo cần xem xét kỹ các triệu chứng lâm sàng của người bệnh và có chỉ định ghi đa ký giấc ngủ để tìm nguyên nhân, tránh bỏ sót hội chứng ngừng thở, giảm thở do tắc nghẽn trên bệnh nhân mất ngủ mạn tính.
Ngô Thanh